Автор: Ռոբերտ Մխիթարյան

§ 57. ՋԵՐՄԱՅԻՆ ՇԱՐԺԻՉՆԵՐ.

1. Բերե՛ք գոլորշու՝ ներքին մեխանիկական էներգիայի վերածվելու օրինակներ: 

Մարդաձև երկրաչափի մեքենա արևային ներածություններով: Մեքենայի դահավորների վրա գտնվող արևային ներածությունը օգտագործվում է մեքենայի մեջ՝ դրա ակտիվացման համար։

2. Ի՞նչ է ջերմաշարժիչը: 

Ջերմաշարժիչը սարքով է, որը օգտագործվում է ջերմաստիճանի միջոցով փոքրացված կամ աճված հատվածների ջերմակայմանը:

3. Թվարկե՛ք ջերմաշարժիչների տեսակները: 

Էլեկտրական ջերմաշարժիչներ:

4. Ի՞նչն են անվանում ջերմաշարժիչի օգտակար գործողության գործակից:

 Իսկ այն կողմից, ջերմաշարժիչի օգտակար գործողության գործակիցը կախված է անվեալական մեծահասակությանը։

5. Ո՞վ է հայտնագործել շոգեմեքենան:

Շոգեմեքենան հայտնագործվել է Գասպարյանին՝ ռուսական գիտական, ով նախագահության ժամանակ շոգեմեքենայի համար համալիրել է նախագահությունը։

§54. Վառելիքի էներգիան։ Այրման տեսակարար ջերմություն։

1․ Ի՞նչն է Երկրի էներգիայի գլխավոր աղբյուրը:

Երկրի էներգիայի գլխավոր աղբյուրը հիդրոելեկտրական էներգիան է:

2. Ի՞նչ է վառելիքը: Վառելիքի ի՞նչ տեսակներ գիտեք:

Վառելիքը էներգիայի միջոցներից մեկն է, որոնք հասանելի են հավասարաչափությամբ և կարող են առաջացնել էներգիան տարբեր տեսակներով: Նախապատրաստվածությունը նույնպես պարզ է, որպեսզի կարողանանք ստանալ անվտանգ և մեծ քանակություն՝ այն կանխատեսված անելով էներգիայի պարագաները:

3. Ի՞նչ է վառելիքի այրման տեսակարար ջերմությունը:

Վառելիքի այրման տեսակարար ջերմությունը ավելի շատային տեղերում տեսականում սահմանված է գազի, կամ այլ համակարգերի միջոցների վրա ներառումներով: Անվանական այրվողական աղբյուրները մի քանի տեսակ ունեն, ներառումը կարող է լինել սանդալաքարի, հիդրոգենայի կամ հիդրոդենային էներգիայի։

4. Ի՞նչ միավորով է չափվում վառելիքի այրման տեսակարար ջերմությունը միավորների Մ-ում: 

Վառելիքի այրման տեսակարար ջերմությունը չափվում է կետային գրանցումներով Մեգաջուլներով (MJ)։

5. Ի՞նչ է նշանակում «բնական գազի այրման տեսակարար ջերմությունը   4,4 *10⁷ Ջ/կգ է» արտահայտությունը:

4,4 * 10⁷ Ջ/կգ» արտահայտությունը նշանակում է, որ վառելիքի այրման տեսակարար ջերմությունը կարող է հասանել 4.4 * 10^7 Ջուլ/կգ։ Այստեղ «Ջ/կգ» է միավորը, որը նշանակում է կիրառվող հզորությունը մի կիլոգրամ մեծացնելու համար։

6. Նավթի այրման տեսակարար ջերմությունը հավասար է 4,4 *10⁷ Ջ/կգ-ի: Ի՞նչ է ցույց տալիս այս թիվը:

4.4 * 10⁷ Ջ/կգ-ը ցույց է տալու, որ նավթի այրման տեսակարար ջերմությունը հավասար է 4.4 * 10^7 Ջուլ/կգ-ի։ Այստեղ «Ջ/կգ» է միավորը, որը նշանակում է կիրառվող հզորությունը մի կիլոգրամ մեծացնելու համար։

7. Ինչպե՞ս են հաշվում վառելիքի այրման ժամանակ անջատված ջերմաքանակը: 

Հաշվում է անջատված ջերմաքանակը հետևյալ բանաձևով՝ Անջատված ջերմաքանակ = Առաջակցվող էներգիայի քանակ / Առաջակցվող ժամանակ։

8. Ի՞նչ բացասական երևույթներ են առաջանում վառելիքի այրման հետևանքով:

Ամբողջականություն: անցնում են բարձրացման կարողություններ:

9. Ինչպե՞ս կարելի է նվազեցնել շրջակա միջավայրի աղտոտումը:

Նվազեցնել շրջակայրի աղտոտումը կարելի է հասնել լարված ջերմաքանակի օգտագործումով:

Էդմոնդե դե Ամիչիսը իտալացի գրող, քաղաքական գործիչ, լրագրող, մանկագիր և բանաստեղծ է: Հռչակվել է «Սիրտը» վիպակով, որը գրված է դպրոցականի ծրագրի ձևով։

Ջուլիոն սովորում էր ութերորդ դասարանում: Նա սև մազերով ու գունատ դեմքով տասնչորսամյա մի գեղեցիկ տղա էր՝ երկաթուղու ծառայողի ավագ որդին: Նրանց ընտանիքը մեծ էր, հոր աշխատավարձը՝ քիչ, և ծնողները դժվարությամբ էին ծայրը ծայրին հասցնում: Ուսման հարցում հայրը խիստ էր ու պահանջկոտ, քանի որ Ջուլիոն պետք է լավ սովորեր, ստանար ավարտական վկայական, աշխատանքի անցներ և օգներ հորը: Այդ պատճառով էլ տղան շատ էր պարապում ու թեև լավ էր սովորում, հայրը միշտ շտապեցնում էր ու խրախուսում որդուն: Ընտանիքի կարիքները հոգալու համար հայրը կողմնակի գործ էր վերցնում և գիշերները նստում գրասեղանի առաջ: Նա խոշոր փաթեթների վրա գրում էր հասցեներ և ազգանուններ և յուրաքանչյուր հինգ հարյուր փաթեթի համար ստանում է երեք լիրա: Բայց այդ աշխատանքը շատ էր հոգնեցնում նրան, և հաճախ ճաշի նստած պահերին նա գանգատվում էր տեսողությունից:
Մի անգամ Ջուլիոն ասաց հորը.
-Հայրի ՛կ, թո ՛ւյլ տուր՝ գիշերները աշխատեմ քո փոխարեն:
Բայց հայրը պատասխանեց.
-Ո ՛չ, տղա ՛ս, դու պետք է սովորես: Քո դասերն ավելի կարևոր են, քան իմ փաթեթները: Այլևս չխոսենք այդ մասին:
Որդին գիտեր, որ նման դեպքերում անհնար է հոր հետ վիճել, և այլևս չպնդեց, բայց հետո ահա թե ինչ արեց:
Ջուլիոն սպասեց, որ հայրը անկողին մտնի, ապա ինքը անձայն հագնվեց, մտավ հոր առանձնասենյակը, վառեց լամպը, նստեց գրասեղանի առաջ և սկսեց գրել՝ ճիշտ և ճիշտ նմանակելով հոր ձեռագիրը: Հաջորդ օրը հայրը շատ բարձր տրամադրություն ուներ.
— Դե ՛, Ջուլիո, քո հայրը դեռ կարգին աշխատող է: Երեկ երկու ժամում ես մեկ երրորդով ավելի հասցեներ եմ գրել, քան նախորդ օրը:
Հաջողությունից ոգևորված՝ հաջորդ օրը Ջուլիոն նորից անցավ գործի, Եվ այսպես շատ գիշերներ աշխատեց նա:
Այդպես ամեն գիշեր աշխատելով՝ Ջուլիոն քունը չէր առնում, առավոտյան վեր էր կենում հոգնած, իսկ երեկոները՝ դասերը պատրաստելիս, աչքերն իրենց-իրենց փակվում էին:
-Ջո ՛ւլիո,- ասաց հայրը մի անգամ առավոտյան,- ես քեզ այլևս չեմ ճանաչում. վերջին ժամանակներս դու բոլորովին փոխվել ես: Ես դժգոհ եմ քեզնից:
Տղան մտքում որոշեց վերջացնել իր գիշերային աշխատանքը, բայց նույն օրը՝ ճաշի ժամանակ, հայրը ուրախ ասաց.
— Գիտե՞ք՝ այս ամիս ես իմ փաթեթներով երեսուներկու լիրա ավելի եմ վաստակել, քան անցյալում:
Այս խոսքի վրա նա հանեց քաղցրավենիքով լի մի ծրար, որ գնել էր՝ ընտանիքի հետ այդ արտակարգ իրադարձությունը տոնելու: Երեխաները ծափ տվին ուրախությունից: Իսկ Ջուլիոն ինքնիրեն մտածեց. Ո ՛չ, իմ խե ՛ղճ հայրիկ, ես ստիպված դեռ էլի պիտի խաբեմ քեզ: Եվ նա շարունակեց իր գիշերային աշխատանքը:
Մի անգամ հայրը գնաց դպրոց՝ որդու՝ Ջուլիոյի վիճակից անհանգստացած՝ ուսուցչի հետ խոսելու:
-Ձեր որդուն այլևս առաջվա պես ուսումը չի հրապուրում: Դասերի ժամանակ ննջում է, հորանջում, ցրված է, մինչդեռ նա կարող է փայլուն հաջողությունների հասնել,- ասաց ուսուցչուհին;
Այդ վերեկո հայրը շատ խիստ խոսեց Ջուլիոյի հետ:
-Դու տեսնում ես, որ ես առողջությունս քայքայում եմ աշխատելով, որ դուք լավ սովորեք, իսկ դու ինձ չես օգնում:
Ջուլիոն սաստիկ նիհարեց և գունատվեց: Մայրը սկսեց անհանգստանալ, բայց հայրը, հարևանցի նայելով որդուն նկատեց.
-Դա նրանից է, որ նրան տանջում է խղճի խայթը: Նա այդպիսի տեսք չուներ, երբ լավ էր սովորում և շատ լավ աշակերտ էր:
Ջուլիոն վերջնականապես որոշեց դադարեցնել գիշերային աշխատանքը: Նույն այդ գիշեր նա վերջին անգամ վերկացավ անկողնուց, մտավ առանձնասենյակ, վերցրեց գրիչը: Բայց ձեռքը մեկնելիս դիպավ գրքին: Գիրքն ընկավ հատակին: Արյունը խփեց Ջուլիոյի երեսին. հանկարծ ու հայրը արթնանա: Տղան ականջը հպեց դռանը. ամեն ինչ լուռ էր: Ու սկսեց լարված գրել: Նա գրում ու գրում էր, իսկ այդ ժամանակ հայրը արդեն կանգնել էր նրա թիկունքում: Ընկնող գրքի աղմուկից նա արթնացել էր: Հայրը տեսավ փաթեթի վրա սահող գրիչն ու ամեն ինչ հասկացավ: Անհունք քնքշանքի ու զղջման զգացումը տիրեց նրան: Հոր ձեռքերը գրկեցին Ջուլիոյի գլուխը, իսկ նա անակնկալից ճչաց.
-Հայրիկ, ների ՛ր ինձ, ների ՛ր:
— Ո ՛չ, այդ դո ՛ւ ներիր ինձ,- պատասխանեց հայրը արցունքներից դողահար ձայնով՝ համբույրներով ծածկելով որդու գլուխը,- ես ամեն ինչ հասկացա, իմ թանկագին տղա, գնանք ինձ հետ:
Եվ հայրը Ջուլիոյին տարավ արթնացած մոր անկողնու մոտ:
— Համբուրի ՛ր մեր սքանչելի տղային,- ասաց նա,- Ջուլիոն չորս ամիս չի քնել և աշխատել է իմ փոխարեն: Ես այնպես դաժանորեն տանջում էի նրան, մինչդեռ նա վաստակում էր մեր հացը:
Չորս ամսվա մեջ առաջին անգամ Ջուլիոն թեթևացած սրտով մտավ անկողին և քնեց երկար: Չորս ամսվա մեջ առաջին անգամ նա քնեց խաղաղ քնով և ուրախ երազներ տեսավ, իսկ երբ արթնացավ, իր կողքին ՝ անկողնու ծայրին, տեսավ քնած հոր գլուխը:

Վիպակը պատմում է Ջուլիո երեխայի մասին, ով գիշերները գաղտնի աշխատելով հոր փոխարեն, օգնում է ընտանիքին ֆինանսականորեն: Երբ հայրը պարզում է իր որդու գործը, նա իրար հետ համբուրվում են

§52. Շոգեգոյացման տեսակարար ջերմություն:

1. Ինչի՞ համար է ծախսվում եռացող հեղուկին տրվող էներգիան:

Հեղուկին անհրաժեշտ է էներգիայի աջակցության համար, որպեսզի այն կարողանա զարգացնել իր կորպորատիվ ֆիզիկական և մենթալ առումը: Այդպիսի էներգիա համարվում է ծախսվում այն նյութերի, որոնք հեղուկը ասելու ժամանակ է տրվում: Ինչպես նաև, եթե հեղուկը մեծ մասամատյան գերհանումներ ունի, ապա էներգիայի ավելացման համար կարող է պահել դրան ավելի շատ էներգիա։

2. Ի՞նչն են անվանում շոգեգոյացման ջերմություն:

Անվանում են շոգեգոյացման ջերմությունը «ջերմաստիճան»։

3. Ի՞նչն են անվանում շոգեգոյացման տեսակարար ջերմություն:

Էներգետիկ շոգեգոյացում, դա անվանում է շոգեգոյացում, որը առանց շուկայի աջակցության միջոցով ստացվող ջերմությունն է։ Այն ստանալու համար հեղուկ է օգտագործվում, որը էներգիայի համար դարձնում է գերհանման աղյուսակամությամբ։

4. Ո՞րն է շոգեգոյացման տեսակարար ջերմության միավորը միավորների ՄՀ-ում:

Շոգեգոյացման տեսակարար ջերմության միավորը միավորների ՄՀ-ում ստացվում է գազի վրա աշխատելով: Այն կազմված է բաղադրամիջոցներից, որոնք ապահովում են սերվիս ենթակայությունը և միավորների առևտրային աշխատանքը:

5. Ի՞նչ է նշանակում «սպիրտի շոգեգոյացման տեսակարար ջերմությունը 9*10⁵ Ջ/կգ է» արտահայտությունը:

«Սպիրտի շոգեգոյացման տեսակարար ջերմությունը 9*10⁵ Ջ/կգ» արտահայտությունը նշանակում է, որ մեծ քաշակություն կանխատեսված է շոգեգոյացման միջոցների աշխատանքի ժամանակակից ջերմության մակարդակը: Այս համակարգիչները կարող են պատկանել սպիրտական սուր կեղևի, ինչպես նաև մեծ ֆաստումային սառեցումը:

6. Ինչպե՞ս են հաշվում այն ջերմաքանակը, որն անհրաժեշտ Է եռման ջերմաստիճանում հեղուկը գոլորշու փոխարկելու համար:

Եռման ջերմաքանակը հաշվվում է գործողության հիման վրա, որպեսզի գերհանման համար անհրաժեշտ է շոգեգոյացման միջոցներից վերածված ջերմության չափը ստանալու առնվազն մեկ առանցյալ գործողության և հեղուկի ծախսվածքի միջև։ Այսպես, գերհանումը բարձրացնում է մեծ ջերմության դեպքում։ Ինչպես նաև, այն կարող է հաշվարկվել հաստատունից, թե այն բարձրացնելու համար անհրաժեշտ շոգեգոյացման միջոցների որոշ հատկությունները։

7. Ինչպե՞ս կարելի է փորձով ցույց տալ, որ գոլորշու խտացման ժամանակ էներգիա է անջատվում:

Գոլորշու խտացման ժամանակ էներգիան անջատվում է, երբ սահմանափակումներ կիրառվում են ներկայացված վիրահատական վերահսկողությունները: Օրինակ, հիվանդին վազումական ճամբորդով նույնիսկ արդյունքներ երկրորդ անգամ կարելի է պատճառել վիրահատական ակտիվության այլ միջոցներով։ Իսկ գոլորշու գանգատները տեղափոխվում են իրենց հետադարձ ազդեցությունը եւ գոլորշումը հանում է:

8. Ո՞ր մարմինն ունի ավելի մեծ ներքին էներգիա` 100 °C ջերմաստիճանի ջուրը, թե՞ դրա- նից ստացված 100 °C ջերմաստիճանի գոլորշին:

100 °C ջերմաստիճանի ջուրը ունի ավելի մեծ ներքին էներգիա, քան 100 °C ջերմաստիճանի գոլորշին: Այդպիսիներով, այս դեպքում ջերմաստիճանի ջուրը ավելի անցնում է մարմինի մեջ, արդյունքում նրա էներգիան ավելի մեծ է։

9. Ինչու՞ մթնոլորտում ջրի գոլորշու խտացումն անձրևի կաթիլների կամ ձյան տեսքով հանգեցնում է օդի տաքացման:

Սա պատճառվում է քանի՞ որ ջրի գոլորշու խտացումը անջատվում է անձրևի կաթիլների կամ ձյան տեսքով հանգեցնում է օդի տաքացման։ Այս հանդես կամ նախասահմանիչները կարող են նշանակել մթնոլորտային պատճառը։ Այն կարող է լինել առավել շատային մասը, որն անմահության կամ անտարածության առնչված է մթնոլորտում։

10. Ինչու՞ սենյակի հատակը լվանալուց հետո սառնություն է զգացվում։

Սառնություն է զգացվում սենյակի հատակը լվանալուց հետո, քանի որ ջերմաստիճանը բարձրացնվում է սառույցով անցնող հայեցողությամբ։ Այդ դեպքում սառնությունը բարձրացնում է հոգալուների ջերմությունը, իսկ այնպես՝ նրանց ներքին հոգեբանությունը, որը կարող է գնալ ավելի բարձր մակարդակի:

portugal

Թեմա՝ Սեղանի մակերեսը։

Բարձրությամբ և անկյունագծով սեղանը բաժանվում է երեք եռանկյունների: Սեղանի մակերեսը հաշվում ենք, որպես այդ եռանկյունների մակերեսների գումար:

S_ABCD=S_ABD+S_DBC S_ABCD=AD⋅BE/2+BC⋅DF/2=AD⋅BE/2+BC⋅BE/2=(AD+BC)⋅BE/2

Եթե սեղանի զուգահեռ կողմերը (հիմքերը) նշանակենք a և b, իսկ բարձրությունը՝ h, ապա՝

S_սեղան=a+b/2⋅h

Ուշադրություն

Նշենք մի քանի կարևոր հետևանքներ:

1. Եթե եռանկյունների բարձրությունները հավասար են, ապա նրանց մակերեսները հարաբերվում են ինչպես հիմքերը:

S₁=h₁*c/2
S₂=h₂*d/2
h₁=h₂
2* S₁/c=2*S₂/d
S₁/c=S₂/d
S₁/S₂=c/d

2. Եթե եռանկյունների բարձրություններն ու հիմքերը հավասար են, ապա եռանկյունները հավասարամեծ են: Օրինակ՝ միջնագիծը եռանկյունը բաժանում է երկու հավասարամեծ եռանկյունների:

h₁=h₂
c=d
S₁=h₁*c/2
S₂=h₂*d/2
h₁*a=S₁*2
h₂*d=S₂*2
S₁=S₂

3. Հավասարասրուն սեղանի պարագիծը 32 սմ է, սրունքը՝ 5սմ, իսկ մակերեսը՝ 44սմ²: Գտեք սեղանի բարձրությունը:

P_ABGD=32=2*a+b+de
32=2*5+b+d
b+d=22
S=44cm²=22*h/2
h=44*2:22=4

4․ ABCD սեղանի AD և BC հիմքերը համապատասխանաբար 10սմ և 8 սմ են: ACD եռանկյան մակերեսը 30սմ² է: Գտեք սեղանի մակերեսը:

S=S₁+S₂
S₁=h₁*10/2
h₁=6=h₂
S₂=6*8/2=24
S=24+30=52cm2

1.Ընդգծված դարձվածքները փոխարինի՛ր տեքստի ոճին հարմար հոմանիշ բառերով:

Մեր նախնիները երևի շատ դառը փորձերից հասկացել էին, որ ձուկ ուտելիս չի կարելի երկաթե դանակ գործածել: Այդ կանոնը ուշադրություն չդարձնելով մարդիկ անկողին էին ընկնում ու նույնիսկ հոգին փչում: Հիմա արդեն հասկացել ենք, թե ինչից էր  դա. երկաթը հեշտ քայքայվող սպիտակուցների հետ (ձկան մսի մեջ շատ կա) ռեակցիայի մեջ է մտնում, որի հետևանքով առաջանում է թունավոր նյութ:

Այսօր արդեն կենցաղում երկաթե դանակ չի օգտագործվում. Քարե դարից ստեղծվել է չժանգոտվող պողպատը, որը կարելի է առանց վախի օգտազործել: Բայց գյուտն ուշացել էր. սովորությունն իր գործն արել էր: Հիմա ընդհանուր կարծիքն այն է, որ ձուկը դանակով ուտել չի կարելի:

2.Կետերը փոխարինի՛ր փակագծում տրված բաղադրիչներից կազմված համապատասխան բաղադրյալ բառերով:

Մեր հանրապետության (հանուր, պետ, ություն) թռչնաշխարհի (թռչուն, աշխարհ) տարատեսակությունը (տար, տեսակ, ություն) պայմանավորված է նրանով, որ այստեղ գալիս են Իրանական (Իրան, ական), Միջերկրական (մեջ, երկիր, ական) ծովի և Կովկասյան (կովկաս, յան) թռչուններ: Դրանցից համընդանուր (համ, ընդ, հանուր)ճանաչում (ճանաչ, ում) ունեն մարդու հարևանությանբ (հարևան, ություն) ապրողները և նրանք, որոնց կենսակերպ (կենս, կերպ) առնչվում է մարդու (տուն, տես, ական) տնտեսական գործունեության հետ:

3.Տրված բառերի գործիական հոլովի ձևերով կազմի՛ր նախադասություններ:
Հայր, ծաղիկներ, բոլոր, ոչ մեկ, հասնել, հեռանալ:

հայրիկով
ծաղիկներով-Ծաղիկներո լի դահլիճը սպասում էր ուսուցիչներին։
բոլորով
ոչ մեկով
հասնելով-Ամեն անգամ հասնելով քո առջև դրած նպատակին պօրձիր կերտել նորը։
հեռանալով

4.Տրված գոյականները չորս խմբի բաժանի՛ր ըստ կազմության:

Մայրցամաք, գոյություն, գետին, ողբերգություն, գազան, նախաճաշ, ցնցում, արտասահման, ճամփա, ուժ, զոհ, նավ, նավահանգիստ, նավակ, հայրենիք, վերադարձ, մայրաքաղաք, օտարամոլություն:

Մայրցամաք-մայրաքաղաք-հայրենիք-արտասահման
ողբերգություն-գոյություն-օտարամոլություն
նավ-նավակ
ճամփա-գետին

5.Տրված գոյականներից նորերը կազմի՛ր` ուհի, ստան, ոց, ություն ածանցներով:

Հայ, դպիր, այգի, հնոց, բույր, ծառ, բժիշկ, պարսիկ:

Հայուհի, դպրոց այգեստան, հնություն, բուրաստան, ծառաստան, բժշկուհի, պարսկաստան։

ex.1

ex.2

ex.3

1․Որոշել y=x² պարաբոլի ճյուղերի ուղղվածությունը:  

• Ճյուղերն ուղղված են դեպի վերև
• Ճյուղերն ուղղված են դեպի ներքև

2․Գտիր y=x² ֆունկցիայի արժեքների բազմությունը: Ընտրելճիշտ տարբերակը:

• Ֆունկցիան սահմանափակ չէ ներքևից
• Ֆունկցիան սահմանափակ չէ վերևից

3. Տրված է y=−x² ֆունկցիան: Ընտրել ճիշտ պատասխանը:

ա) y_max=−1 բ) y_max=1 գ) y_max=0

4. Տրված է f(x)=−x² ֆունկցիան: Հաշվել  f(−1); f(−5); f(0); f(2); f(4)։

5. Արդյո՞ք  A(3; 8) կետը պատկանում է  y=x²  ֆունկցիայի գրաֆիկին:

ա) չի պատկանում բ) պատկանում է

6. Արդյո՞ք  A(x; y) կետը պատկանում է  y=x² ֆունկցիայի գրաֆիկին, եթե ա) x=1,y=2; բ) x=3, y=9 գ) x=-2; y=4, դ) x=0,4; y=1,6

7. Համեմատել թվային արտահայտությունների արժեքները՝
ա) 1,17² < 1,18² 
բ) 2,31² < 2․33²

8. y=x²  ֆունկցիայի հանար համեմատել y₁ և y₂ , եթե ա) x₁=0,5 x₂=0,6 բ) x₁=9,2 x₂=8,5

Թեմա՝ Պատկերացում կոնի և գնդի մասին։

Կոն 

Կոնը կարելի է ստանալ՝ պտտելով POA ուղղանկյուն եռանկյունը իր էջերից որևէ մեկի, օրինակ՝ PO-ի շուրջ: Նույն կոնը կստացվի, եթե APB հավասարասրուն եռանկյունը պտտենք PO բարձրության շուրջ:

PO ուղիղը կոչվում է կոնի առանցք, որը պարունակում է կոնի H բարձրությունը:

Կոնի առանցքային հատույթը, որը անցնում է նրա գագաթով, հանդիսանում է PA և PB սրունքներով հավասարասրուն եռանկյուն: PA-ն և PB-ն կոչվում են կոնի ծնորդներ և նշանակվում են l տառով:

Եռանկյան պտույտից առաջացած O կենտրոնով շրջանը կոչվում է կոնի հիմք:

Կոնի շառավիղ կոչվում է նրա հիմքի R=OA=OB շառավիղը:

Կոնի կողմնային մակերևույթի բացվածքը երկրաչափական պատկեր է, որը կոչվում է շրջանի սեկտոր: Այն իրենից ներկայացնում է շրջան, որից դուրս է բերված նրա կենտրոնային անկյունը:

Սեկտորի շառավիղը հավասար է l-ի:

Գունդ

Գունդը ստացվում է կիսաշրջանի կամ շրջանի պտույտի միջոցով՝ իր AB տրամագծի շուրջ:

Գնդի մակերևույթը (գնդային մակերևույթը) կոչվում է գնդոլորտ (սֆերա): Գնդոլորտը ստացվում է կիսաշրջանագծի կամ շրջանագծի պտույտի միջոցով:

Գնդոլորտին են պատկանում գնդի բոլոր այն կետերը, որոնց հեռավորությունը գնդի O կենտրոնից հավասար է R շառավղին:

OA-ն, OB-ն և OC-ն, կամ ցանկացած այլ հատված, որը միացնում է գնդոլորտի կետը գնդի կենտրոնի հետ, կոչվում է գնդի շառավիղ:

 Գնդի երկու կետեր միացնող հատվածը, որը անցնում է գնդի կենտրոնով, կոչվում է գնդի տրամագիծ: Վերևի նկարում դա AB հատվածն է:

Կենտրոնով անցնող գնդի հատույթը կոչվում է մեծ շրջան, իսկ գնդոլորտի հատույթը՝ մեծ շրջանագիծ:

Գնդի մակերևույթը (գնդոլորտը կամ սֆերան) տարածության այն կետերի երկրաչափական տեղն է, որոնք հավասարահեռ են մի կետից։ Այդ կետը կոչվում է գնդոլորտի կենտրոն, իսկ գնդոլորտի որևէ կետ նրա կենտրոնի հետ միացնող հատվածը կոչվում է գնդի շառավիղ։ Ոլորտով պարփակված և ոլորտի կենտրոնը պարունակող տարածության մասը կոչվում է գունդ։ Գունդը կառաջանա որպես պտտական մարմին, եթե շրջանը կամ կիսաշրջանը պտտենք տրամագծի շուրջը։

Ֆուտբոլի գնդակը, ձմերուկը, գլոբուսը պատկերացում են տալիս գնդի մասին: Գնդի մակերևույթի երկու կետը միացնող և գնդի կենտրոնով անցնող հատվածն անվանում են գնդի տրամագիծ: Գնդի տրամագիծը հավասար է երկու շառավղի: Գնդի մակերևույթն անվանում են գնդոլորտ (սֆերա):
Հարթությունը հատում է գնդոլորտը շրջանագծով: Այդպիսի շրջանագծերն ունեն տարբեր շառավիղներ. հարթությունը որքան հեռու է գնդոլորտի կենտրոնից, այնքան փոքր է հատույթի շառավիղը: Ամենամեծ շրջանագծերը ստացվում են այն դեպքում, երբ գնդոլորտը հատվում է կենտրոնով անցնող հարթություններով: Այս դեպքում շրջանագծի շառավիղը գնդոլորտի (գնդի) շառավիղն է: Երկրի մակերևույթի վրա այդպիսի մեծ շրջանագծեր են հասարակածը և միջօրեականները: Զուգահեռականները՝ երկրի մակերևույթի հատույթներն են այն հարթություններով, որոնք զուգահեռ են հասարակածի հարթությանը:

Հարցեր և առաջադրանքներ։

1․ Ո՞ր պատկերն է կոչվում կոն։ GEOGEBRA ծրագրով գծել կոն։

շրջանակը, որտեղ կառուցված գծումները հարթության մեջ են անկախությանդ։ Կոնը կարող է կառուցվել արտադրանքի կետերի միջև անցնող լուծումների միջավայրի մեջ, ինչպես նաև հանրագույն գծի միջև։ Կոնը հասնում է բոլոր այն կետերին, որոնցով են կառուցվելու հարթությունը։

2․ Ինչպե՞ս կարելի է ստանալ կոն։

Կոնը կարելի է ստանալ մի քանի տարբեր եղանակներով՝ կամայական վեկտորների կամ հարթության համարժեք գծերից։ Այսպիսով, եթե անհրաժեշտ է ստանալ կոնի մի համար, ապա սահմանեք կոորդինատների սկզբնական կետերը, կամ անհրաժեշտ է ստանալ գագաթների անկյունները և այդպես համարեք կոնը։

3.Ո՞ր պատկերն է կոչվում գունդ։ GEOGEBRA ծրագրով գծել գունգ։

Գունդը հատկություններով գծում ստեղծված երկարության մեջ է ունենում ճիշտության շրջանակը։ Այս պատկերը կարելի է գտնել մեկ կետից մյուս կետի միջև։ Գունդը ներառում է ճիշտության շրջանակը կամ նրա շրջանակի մեջ։

4․Ինչպե՞ս կարելի է ստանալ գունդ։

Գունդը կարելի է ստանալ մի քանի տարբեր եղանակներով՝ որոնք առաջարկվում են համակարգչի ծրագրերում, ռեսուրսներում, գրքերում և այլ աղյուսակներում:

5․Նշիր պտտման մարմինների վերաբերյալ ճիշտ պնդումը:

• կոնը կարելի է ստանալ՝ պտտելով ուղղանկյուն եռանկյունը իր էջերից որևէ մեկի շուրջ:
• պրիզման ստացվում է քառակուսու պտույտի միջոցով՝ իր բարձրության շուրջ:
• գլանը ստացվում է ուղղանկյան եռանկյան պտույտի միջոցով՝ իր բարձրության շուրջ:

6․ 7 սմ և 24 սմ էջերով և 25 սմ ներքնաձիգով ուղղանկյուն եռանկյունը պտտվում է իր մեծ էջի շուրջ:

Առաջացած պտտման մարմնի անվանումը՝ 

Առաջացած պտտման մարմնի բարձրությունը՝ 

 Առաջացած պտտման մարմնի ծնորդը՝ 

Առաջացած պտտման մարմնի շառավիղը՝ 

7․Լուծել խնդիրը․

8․ Յուրաքանչյուր դեպքի համար գծել գծագիրը։

9․30⁰ անկյուն ունեցող ուղղանկյուն եռանկյունը պտտվում է մեծ էջի շուրջը։ Գտնել պտտումից առաջացած կոնի ծնորդը, եթե այդ կոնի շառավիղը 15 սմ է։