Բույսերի և կենդանիների կենսագործունեության արդյունքում առաջանում են նյութեր՝ ջրի ավելցուկ, ածխաթթու գազ, միզանյութ և այլ միացություններ, որոնք նրանց պիտանի չեն, որոշ նյութեր նույնիսկ վնասակար են:

Արտազատություն

Գրականության հղումը

Հարցեր

1.Ի նչպե՞ս են բույսերն իրականացնում խարամների հեռացումը։

Բույսերը ունեն տերևների վրա անցքեր, մազիկներ, որոնցով  իրականացնում խարամների հեռացումը։

2. Ի՞նչ է տերևաթափը:

տերևաթափնել է  իրականացնում խարամների

3. Որոնք են միջատների արտազատության օրգանները:

Կան շատ արտազատության միջոց բայց ես օրինակ կբերեմ 1-հատը

օրինակ կան միջատններ որոնք փոխում են իր կաշին և այդ ժամանակ արտազատվում:

4. Որտե՞ղ են կուտակվում վնասակարնյութերը բույսերի և կենդանիների օրգանիզմնե

րում:

Կենդանի  օրգանիզմներում  արտաքին  միջավայրից ստացած  թթվածինը,  ջուրը,   բազմաթիվ  սննդամթերքներ  և  դրանցից  ստացված  նոր  նյութերը  տեղափոխվում  են  թե՛  բջջի  ներսում,   թե  մի  բջջից  մյուս, մի  օրգանից  մեկ  այլ  օրգան:

Գրականության հղումը

Հարցեր՝

1.Ի՞նչ  նշանակություն  ունի  նյութերի  փոխադրումը  բույսում:
Բուսական բջիջներում նյութերի տեղափոխումն իրականանում է նրբագույն խողովակների` ցիտոպլազմային կամրջակների միջոցով, որոնցով մի բջջից մյուսն են անցնում ջուրը և սննդանյութերը:
2. Որո՞նք  են  արյան  հիմնական  գործառույթները:
Մարսողական համակարգից ներծծված սննդանյութերը տեղափոխում է հյուսվածքներ, իսկ նյութափոխանակության արգասիքները՝ արտաթորության օրգաններ։
3. Ի՞նչ  է  տեղափոխում  արյունը:
Այն շնչառական օրգաններից թթվածինը փոխադրում է հյուսվածքներ, իսկ նրանցից ածխաթթու գազը՝ շնչառական օրգաններ:

Поймите, то, что человек видит чётче всего в других, то он несёт в себе. Его суждения есть активное отражение того, что подавлено или не реализовано в нём самом.

 

Два монаха дзэн переходили вброд бурную речку. Недалеко от них стояла очень красивая юная девушка, которая тоже хотела переправиться через реку, но боялась. Она попросила монахов помочь ей. Один из них молча взял её на плечи и перенёс на другой берег. Второй монах был в бешенстве. Он не сказал ничего, но внутри он весь кипел: «Это же запрещено! Писания запрещают монахам даже прикасаться к женщине, а этот не только прикасался, но и нёс её на своих плечах!» Когда они пришли в монастырь, на дворе был уже вечер. Тут раздражённый монах повернулся к первому и сказал:

— Смотри, я должен рассказать об этом настоятелю, я должен сообщить. Это запрещено! Ты не должен был так поступать!

Первый монах удивлённо спросил:

— О чём ты говоришь, что запрещено?

— Ты забыл? — сказал второй. — Ты нёс красивую юную женщину на плечах.

Первый монах рассмеялся и ответил:

— Я перенёс её на другой берег за одну минуту и сразу же оставил её там. А ты всё ещё несёшь её?
Источник:



Հասկացեք, որ այն, ինչ մարդն առավել հստակ է տեսնում ուրիշների մեջ, նա կրում է իր մեջ: Նրա դատողությունները ակտիվ արտացոլումն են այն բանի, ինչ ճնշված է կամ չիրականացված իր մեջ:
Աղբյուր՝ Երկու զեն վանականներ քշում էին փոթորկված գետը: Նրանցից ոչ հեռու կանգնած էր մի շատ գեղեցիկ երիտասարդ աղջիկ, ով նույնպես ցանկանում էր անցնել գետը, բայց վախենում էր։ Նա խնդրեց վանականներին օգնել իրեն: Նրանցից մեկը լուռ վերցրեց նրան իր ուսերին ու տարավ մյուս կողմը։ Երկրորդ վանականը կատաղեց. Նա ոչինչ չասաց, բայց ներսից փչում էր. «Արգելված է։ Սուրբ Գիրքն արգելում է վանականներին անգամ դիպչել կնոջը, իսկ սա ոչ միայն դիպչել է, այլև կրել է իր ուսերին»։ Երբ նրանք հասան վանք, դրսում արդեն երեկո էր։ Հետո բարկացած վանականը դարձավ առաջինին և ասաց.
Աղբյուր՝ «Տեսեք, ես պետք է ասեմ վանահորը այս մասին, պետք է զեկուցեմ։ Դա արգելված է! Դուք չպետք է դա անեիք։

Առաջին վանականը զարմացած հարցրեց.

Ինչ եք խոսում, որ արգելված է:

-Մոռացել ես? - ասաց երկրորդը: «Դուք ձեր ուսերին կրել եք մի գեղեցիկ երիտասարդ կնոջ։

Առաջին վանականը ծիծաղեց և պատասխանեց.

«Մեկ րոպեում նրան մյուս կողմ տարա և անմիջապես թողեցի այնտեղ։ Դուք դեռ կրում եք այն:
Աղբյուր՝ 

Բանավոր հաշվարկ:
Աշխատանք գրքից

816. 
8×12,5=100
0,08×125=10
0,8×12,5=10
8×0.125=1
0,8×1,25=1
0,08×12,5=1

817.
ա)8,8 ժ
բ)2,2 ժ
գ)6,6 ժ

818․
3 ժամում գետի ուղղությամբ նավակը կանցնի 43,2 կմ
2,5 ժամում գետի ուղղությամբ նավակը կանցնի 36 կմ
0,5 ժամում գետի ուղղությամբ նավակը կանցնի 7,2 կմ
3 ժամում գետի հոսանքին հակառակ նավակը կանցնի 32,4 կմ
2,5 ժամում գետի հոսանքին հակառակ նավակը կանցնի 27 կմ
0,5 ժամում գետի հոսանքին հակառակ նավակը կանցնի 5,4 կմ

819․
3,6×4=14,4սմ² 
5×3,13=15,65դմ²
3,12×3,5=10,92դմ²
6,25×1,6=3750+625=10դմ²

820.
4,5×2,3×10=108սմ³
3,2×1,5×2,5=13դմ³
12սմx2,5դմx10սմ=3000սմ³

Ամփոփ աշխատանքի քննարկում:

Թեմա՝ տասնորդական կոտորակների բազմապատկումը, տե՛ս տեսանյութը:

Երկու տասնորդական կոտորակներ բազմապատկելու համար պետք է՝

1) թվերը բազմապատկել`  անտեսելով ստորակետները

2) արտադրյալում աջից ստորակետով անջատել այնքան թվանշան, որքան թվանշան կա ստորակետից հետո երկու կոտորակներում միասին:

Բազմապատկենք 11,1 և 0,2 թվերը: Թվերը բազմապատկում ենք՝ անտեսելով ստորակետները: Ստանում ենք՝ 111⋅2=222: Ստորակետով աջից անջատենք երկու թվանշան (յուրաքանչյուր կոտորակում ստորակետից հետո կա մեկական թվանշան՝ միասին կա երկու թվանշան)՝ 11,1⋅0,2=2,22:

Դիտարկենք ևս երկու օրինակ՝

753,4⋅0,01=7,534

0,3⋅20,1=6,03

Եթե արդյունքում ստացվում է ավելի քիչ թվանշան, քան պետք է անջատել ստորակետից հետո, ապա արտադրյալի վերջում կցագրում են զրո կամ մի քանի զրոներ:

753,4⋅0,001=0,7534

41,37⋅0,001=0,04137

0,25⋅0,03=0,0075

Առաջադրանքներ.
1.Հաշվիր արտադրյալը՝
4 x0,1=0.4
3x 0,2 =0.6
1,1×2 =2.2
2,3×3 =6.9
15,5×5 =77*5
19,5×8 =156
12×1,2 =96.96
45×0,5 =22.5
2.Հաշվիր արտադրյալը`

1,1×1,1=1.21
2,3×0,5=1.15
1,25×8,1=1.125
9,6×4,5=43.2
125,1×0,3=37.53

3.Լուծիր խնդիրը:
Ճանապարհորդը 4 ժ քայլել է 5,2 կմ/ժ արագությամբ և 3 ժ՝

4,8 կմ/ժ արագությամբ։ Որքա՞ն ճանապարհ է նա անցել։

35,2կմ։

4.Կատարիր գործողությունները.
(2/5+1/7)x35=19
(1/4+1/8)x8=3
(12.1/3+2.1/6)x30=10.5
1/4-1/8-1/16=1/16

5.Լուծիր խնդիրը:
Քառակուսու պարագիծը 240 սմ է։ Գտե՛ք նրա մակերեսը։

Մակերեսը հավասար է 3600սմ։

6.Շոգենավն առաջին օրն անցավ ամբողջ ճանապարհի
1/7 ‐ը, իսկ երկրորդ օրը՝ 2/7 ‐ը։ Ճանապարհի ո՞ր մասը մնաց անցնելու։

4/7

Բոլոր կենդանի օրգանիզմները  շնչում  են:  Շնչառությունն  օրգանիզմի և շրջակա  միջավայրի  միջև տեղի  ունեցող  գազափոփոխանակությունն  է, որի ժամանակ  օրգանիզմը օդից կլանում  է թթվածին և  արտաշնչում  ածխաթթու  գազ:

Շնչառություն

Հարցեր՝

1.  Ի՞նչ  է  շնչառությունը:
Շնչառությունը գործընթացների համալիր է, որն ապահովում է օրգանիզմի կողմից թթվածնի յուրացումը, նրա օգտագործումը օրգանական նյութերի օքսիդացման համար և նյութափոխանակության արգասիք ածխաթթու գազի հեռացումը:

2.  Շնչառական  ի՞նչ  օրգաններ  գիտեք:
Շնչառության ամենապարզ տիպը բջջային շնչառությունն է:Ծաղկավոր բույսերի շնչառությունն իրականացվում է հերձանցքերի և ոսպիկների միջոցով, Ջրային կենդանիները` խռիկներով, ցամաքային կենդանիները` թոքապարկերով և տրախեաներով, ցամաքային ողնաշարավորները շնչում են թոքերով, երկկենցաղները` մաշկով և թոքերով, կաթնասունների շնչառական համակարգը կազմված է շնչուղիներից և թոքերից։Ցամաքային կենդանիների մեծ մասը պահպանել է նաև մաշկային շնչառությունը։

3. Ի՞նչ  դեր  ունի  շնչառությունը  բույսերի  և կենդանիների  կյանքում:
Միաբջիջ բույսերը և կենդանիները կլանում են ջրում լուծված թթվածինն իրենց ողջ մակերեսով: Առաջացած ածխաթթու գազը նույնպես հեռանում է բջջի ողջ մակերեսով: Սա շնչառության ամենապարզ տիպն է, որը կոչվում է բջջային շնչառություն: Նույն կերպ են շնչում նաև մի շարք բազմաբջիջ կենդանիներ (աղեխորշավորներ, տափակ որդեր):Թթվածինը մասնակցում է օրգանիզմում տեղի ունեցող բարդ օրգանական նյութերի օքսիդացմանը, որի արդյունքում անջատվում է էներգիա:Կյանքը հնարավոր է միայն էներգիայի առկայության պայմաններում.

4. Շնչառության ո՞ր  եղանակն է կոչվում  կրկնակի:
Թռչունների թոքերը սպունգանման են: Թռիչքի ժամանակ արյան և օդի միջև գազափոխանակությունը կատարվում է և՛ ներշնչման, և՛ արտաշնչման պահին: Շնչառության այս եղանակը կոչվում է կրկնակի:

Բոլոր կենդանի օրգանիզմներին բնորոշ է սննդառությունը: Սննդում պարունակվում են նյութեր, որոնք անհրաժեշտ են նոր բջիջների առաջացման և օրգանիզմի կենսագործունեությունն էներգիայով ապահովելու համար:
Օրգանիզմի՝ նյութեր և էներգիա հայթայթելու գործընթացը կոչվում է սննդառություն:
Բույսերը չունեն հատուկ մարսողական համակարգ, քանի որ անհրաժեշտ սննդարար նյութերն առաջանում են նրանց բջիջներում լուսասինթեզի արդյունքում: Բույսերի մեծամասնությանը բնորոշ է հողային (հանքային) և օդային (լուսասինթեզ) սնուցում: Հողային սնուցումն իրականացնում է արմատային համակարգը, որը հողից ներծծում է ջուր և դրանում լուծված հանքային նյութեր, որոնք փոխադրող անոթներով հասնում են տերևներին:

Օդային սնուցման հիմնական օրգանները կանաչ տերևներն են: Տերևները օդից վերցնում են ածխաթթու գազը: Ցամաքային բույսերն ածխաթթու գազը կլանում են օդից, իսկ ջրային բույսերը՝ ջրից:
Տերևի քլորոպլաստերը պարունակում են կանաչ գունանյութ՝ քլորոֆիլ, որտեղ Արեգակի լույսի էներգիայի հաշվին անօրգանական նյութերից՝ ջրից և ածխաթթու գազից, սինթեզվում են օրգանական նյութեր, և անջատվում են թթվածին: Այս երևույթն անվանում են լուսասինթեզ, իսկ այս եղանակով սնվող օրգանիզմներին՝ ավտոտրոֆ:
Կենդանիները, սնկերը և բակտերիաների մեծ մասը չեն կարող ինքնուրույն սինթեզել օրգանական նյութեր. նրանք սնվում են այլ օրգանիզմներում կուտակված պատրաստի օրգանական նյութերով: Այդպիսի օրգանիզմները ստացել են հետերոտրոֆ անվանումը: Կենդանիները սննդառության գործընթացում օգտագործում են բույսերում կուտակված արեգակնային էներգիան: Այն կենդանիները, որոնք սնվում են միայն բույսերով կոչվում են բուսակեր կենդանիներ: Գիշատիչները սնվում են բուսակեր կենդանիներով: Կենդանիների դիակներով սնվող կենդանիներն անվանվում են դիակերներ:
Բնության մեջ հանդիպում են օրգանիզմներ, որոնք սնվում են՝ այլ օրգանիզմների հետ համակեցություն առաջացնելով: Կան նաև օրգանիզմներ, որոնք ամբողջությամբ ապրում են այլ օրգանիզմի հաշվին՝ նրան ոչինչ չտալով: Դրանք մակաբույծներն են:
Սննդանյութերի բարդ օրգանական միացությունները՝ սպիտակուցները, ածխաջրերը և ճարպերը, վերածվում են պարզ միացությունների, որոնք ներծծվում են արյան մեջ և տարածվում ամբողջ օրգանիզմում: Սննդի այսպիսի մշակումը կոչվում է մարսողություն, որն իրականանում է մարսողական համակարգում:

Հարցեր

1․ Սննդառության ի՞նչ եղանակներ են ձեզ հայտնի:

Լույս, ջերմություն, օդ, սնունդ։

2․ Ինչպե՞ս են սնվում բույսերը:

Հողային՝ Արմատային համակարգի միջոցով ստանում ջուր և հանքային նյութեր։
Օդային՝ Կանաչ տերևները ստանում են ածխաթթու գազ, իսկ ջրային բույսերը՝ ջրից

3․ Որո՞նք են ավտոտրոֆ և հետերոտրոֆ օրգանիզմները:

Ավտոտրոֆ բույսերը ինքնուրույն սինթեզում են օրգանական նյութեր իրենց համար։
Հետերոտրոֆ օրգանիզմները չեն կարող ինքնուրույն սինթեզել նյութեր և այդ հետևանքով օգտվում են այլ օրգանիզմների սնված նյութերից։

4․ Ո՞ր բույսերն են սնվում կենդանիներով և ինչու՞:

Ցողիկը, վեներայի մաշիկը, ճանջասպանը, որոնք միջատներ են ուտում նրանց մեջ օգտագործվող նյութերով սնվելու համար։

Սևերուսը, իսկ երկրորդից հետո՝ Մարկ Էլիուս Ավրելիուս Վեր Կեսարը, ով պատմության մեջ մտավ Մարկուս Ավրելիուս անունով, ծնվել է Հռոմում 121 թվականի ապրիլի 26-ին։ Նրան ի սկզբանե որդեգրել է կայսր Ադրիանոսի մոր՝ Դոմիտիա Լուսիլա Պաուլինայի երրորդ ամուսինը՝ Պուբլիուս Կատիլիուս Սևերուսը (120 թվականի հյուպատոս) և հայտնի է դարձել որպես Մարկ Աննիուս Կատիլիուս Սևերուս։ 139 թվականին, որդեգրած հոր մահից հետո, նա որդեգրվեց կայսր Անտոնինոս Պիոսի կողմից և հայտնի դարձավ որպես Մարկ Էլիուս Ավրելիոս Վեր Կեսար։

Մարկուս Ավրելիոսը գերազանց կրթություն է ստացել։ Հադրիանոս կայսրի կենդանության օրոք Մարկոս ​​Ավրելիոսը, չնայած իր երիտասարդ տարիքին, նախատեսված էր լինել քվեստոր, իսկ Ադրիանոսի մահից վեց ամիս անց նա ստանձնեց քվեստորի պաշտոնը (138 թ. դեկտեմբերի 5) և սկսեց զբաղվել վարչական գործերով։ գործունեությանը։ Նույն թվականին նա նշանվել է Անիա Գալերիա Ֆաուստինայի հետ, ով նրա զարմիկն էր՝ Անտոնինոս Պիուս կայսրի դուստրը՝ Ադրիանոսի գահին հաջորդող։ Նրա հետ ամուսնությունից Մարկուս Ավրելիուսը երեխաներ ունեցավ.
Annius Aurelius Galerius Lucilla, Annius Aurelius Galerius Faustina, Aelius Antonina, Aelius Hadrian, Domitius Faustina, Fadilla, Cornificius, Commodus (ապագա կայսր), Titus Aurelius Fulvius Antoninus, Aelius Aurelius, Marcusaus Antonius. Մարկուս Ավրելիուսի 12 երեխաներից 6-ը մահացել են մանկության տարիներին, միայն Կոմոդուսը, Լուսիլան, Ֆաուստինան, Սաբինան, Ֆադիլլան և Կորնիֆիցիան ողջ են մնացել մինչև չափահաս։Նա Անտոնինոս Պիուսի կողմից նշանակվել է որպես հյուպատոս 140 թվականին և հռչակել Կեսար։ 145-ին Պիոսի հետ երկրորդ անգամ հռչակվել է հյուպատոս։

25 տարեկանում Մարկուս Ավրելիոսը սկսեց փիլիսոփայություն ուսումնասիրել; Մարկուս Ավրելիոսի գլխավոր դաստիարակը Քվինտուս Յունիուս Ռուստիկուսն էր։ Նրան Հռոմ կանչված այլ փիլիսոփաների մասին տեղեկություններ կան։ Քաղաքացիական իրավունքի ուսումնասիրության մեջ Մարկոս ​​Ավրելիոսի առաջնորդն էր հայտնի իրավաբան Լուցիուս Վոլուսիուս Մետիանուսը։
161 թվականի հունվարի 1-ին Մարկը մտավ իր երրորդ հյուպատոսությունը իր որդեգրած եղբոր՝ Լուցիուս Վերուսի հետ։ Նույն թվականի մարտին մահացավ կայսր Անտոնինոս Պիոսը և սկսվեց Մարկոս ​​Ավրելիոսի և Լյուսիուս Վերուսի համատեղ թագավորությունը, որը տևեց մինչև Լուցիուսի մահը՝ 169 թվականի հունվարին, որից հետո Մարկոս ​​Ավրելիոսը կառավարեց միայնակ։

Запиши словосочетания во множественном числе, выдели окончания у прилагательных и существительных.

Золотое кольцо — золотые кольца, старая женщина — старые женщины,

высокий мужчина — высокие мужчины, сладкая груша — сладкие грушы,

сильный ветер — сильные ветра,  красивый город — красивые города,

соседский пес — соседские псы,  деревянный кубок -деревянные кубки.

1.Աստղանիշները թվով փոխարինելով՝ ստացի՛ր ճիշտ հավասարություն․

ա) 40+60=100 
բ) 45+33=78  
գ) 57+53=110   
դ) 121-65=56

2.Աստղանիշների փոխարեն դի՛ր այնպիսի թվանշան, որ ստացված թիվը բաժանվի և՛ 3 և՛ 5 -ի  (առանց մնացորդի):

      330
     1230
     5610

3.Կատարի՛ր կոտորակների գումարում կամ  հանում

 ա)1/7+2/7=3/7                     
բ)16/30-5/30=11/30
գ)3,2+1,25=2,05            
դ)7+145,58=152,58
ե)32,9-12,8=20,1                 
զ)158 -46,04=117,96

4. Անկանոն կոտորակը դարձրու’  խառը թիվ , նշիր ամբողջ մասը.

ա)10/8=1, 1/4
բ)15/6=2, 1/2   
գ)21/10=2, 1/10
դ)35/8= 4, 3/8  
ե)42/10=4,1/5
զ)145/2=72, 1/2

5․ Տրված թիվը մեծացրու՛  նշված մասով.
36-ը մեծացրու իր 2/9 մասով:
162

6. Տրված թիվը փոքրացրու՛  նշված մասով.
48-ը փոքրացրու՛ իր 5/ 8 մասով:
30

7. Հաշվիր
ա) 6 – 17+11=0
բ) –11 – 7+18=0
գ) 0 –16=-16
դ) 34–(–7) — 2=39
ե) –48–(–25)=-23

զ) (|– 3| – |– 1|) x (-11)=-22

8.Գնացքը 3 ժամում անցավ 1000 կմ։ Առաջին ժամում այն անցավ ճանապարհի 40 %-ը, երկրորդ ժամում՝ մնացածի 40 %-ը։ Քանի՞ կիլոմետր անցավ գնացքը երրորդ ժամում։
360 կմ

9. Քառակուսու կողմը 10, 2սմ է, եթե նրա կողմը փոքրացնենք տաս անգամ, ինչքան կլինի ստացված քառակուսու պարագիծը:
4,08 սմ