1. Восстановите текст. Вставьте вместо точек в нужной форме необходимые по смыслу однокоренные слова: интересоваться, интерес, интересный, интересен (интересны).

Знаменитый русский композитор П.И. Чайковский не ограничивался интересом только к музыке. Он глубоко интересовался философией, историей, живописью, театром и в особенности литературой. По словам друзей композитора, в душе Чайковский был литератором. Нередко он сам выступал как автор интересных текстов к своим музыкальным произведениям. Также очень интересны письма композитора, в которых П.И. Чайковский делится своими чувствами и переживаниями.

2. Вставьте вместо точек пропущенные глаголы:

А. 1. Вчера я очень хорошо подготовился и хотел отвечать, но преподаватель так и не позовет меня. 2. Мой друг впервые приехал в Москву и решил показать ему Кремль и Красную площадь. 3. В воскресенье мы все собирались поехать за город, на вокзал нас попросили приехать пораньше, чтобы вовремя взять билеты и сесть в электричку. 4. Николай спросил: «Сколько стоит этот словарь?»

Б.

1. Мальчик выучил стихотворение час.
2. Маша убрала комнату все утро.
3. Николай Иванович прочитал газету полчаса.
4. Брат подготовился к докладу неделю.
5. Сестра вымыла посуду 20 минут.
6. Врач осмотрел больного полчаса.
7. Машинистка напечатает статью 3 часа.
8. Учитель проверил тетради школьников полтора часа.
9. Гостиницу построили год.
10. Вчера весь вечер мы посмотрели телевизор.
11. Ты долго читал эту книгу?

В.

1. Мать приготовила завтрак за полчаса.
2. Отец вымыл машину за 40 минут.
3. Школьники осмотрят музей за 2 часа.
4. Дети полили цветы в саду за час.
5. Мы поели за 20 минут.
6. Сережа решил задачу за четверть часа.
7. Мне отремонтировали машину за 3 дня.
8. Дети сделали уроки за час.
9. Студент перевел статью за 25 минут.
10. Друзья сыграли партию в шахматы за 2 часа.

3. Составьте предложения с данными ниже глаголами. Обратите внимание на их управление. Помните, что указанные глаголы без -ся не употребляются или приобретают иной смысл.

Договариваться, надеяться, заботиться, смеяться, здороваться, прощаться, расставаться, драться, сражаться, бороться, гордиться, соревноваться, подружиться, любоваться, сомневаться, бояться.

1. Они договаривались о встрече на следующей неделе.
2. Я надеюсь на лучшее.
3. Она заботится о своих родителях.
4. Мы смеемся над шутками.
5. Они здороваются друг с другом каждый день.
6. Мы прощаемся с друзьями перед отъездом.
7. Они расстаются после долгих лет совместной жизни.
8. Дети часто дерутся из-за игрушек.
9. Война принесла много страданий, люди сражались за свою свободу.
10. Он всегда борется за свои права.
11. Она гордится своими достижениями.
12. Спортсмены соревнуются за призовое место.
13. Они подружились еще в детстве и остались друзьями на всю жизнь.
14. Мы любуемся красотой заката.
15. Он сомневается в правильности своего решения.
16. Она боится темноты.

4. Выберите один из глаголов, данных в скобках, и поставьте его в нужную форму.

1. Они редко (пообедать/обедать) в ресторане. 2. Он каждый день (дарить/подарить) ей цветы. 3. Мы (ремонтировали/отремонтировали) свою машину 2 часа. 4. Я забыл (заплатить/платить) за телефон. 5. На какую ногу вам больно (наступить/наступать)? 6. Не надо (спорить/поспорить). 7. Он разучился (поиграть/играть) в шахматы. 8. Она успела (садиться/сесть) в поезд, который уже отходил. 9. Они (строили/построили) дом 2 года. 10. Я отвыкла (вставать/встать) рано.

11. Не нужно (заказать/заказывать) такси: я сам отвезу вас в аэропорт. 12. Он сумел (сдавать/сдать) все экзамены на отлично. 13. Им скучно (жить/пожить) в деревне. 14. Он устал (работать/поработать) по 10 часов в сутки. 15. Вам вредно (есть/съесть) солёные продукты. 16. Как тебе удалось (выучить/учить) китайский язык за год? 17. Она (писать/написать) родителям раз в месяц. 18. Он смог (выиграть/выигрывать) у теннисиста, который был намного сильнее его. 19. Мы всегда (брать/взять) с собой в поездку разные лекарства. 20. Сегодня он сам (готовить/приготовить) завтрак.

1. Они редко обедают в ресторане. НВ
2. Он каждый день дарит ей цветы. щ
3. Мы отремонтировали свою машину 2 часа.
4. Я забыл заплатить за телефон.
5. На какую ногу вам больно наступить?
6. Не надо спорить.
7. Он разучился играть в шахматы.
8. Она успела сесть в поезд, который уже отходил.
9. Они строили дом 2 года.
10. Я отвыкла вставать рано.
11. Не нужно заказывать такси: я сам отвезу вас в аэропорт
12. Он сумел сдать все экзамены на отлично.
13. Им скучно жить в деревне.

Թեմա՝ Թվաբանական գործողություններ իրական թվերի հետ։

a,b,c իրական թվերի համար տեղի ունեն գումարման և բազմապատկման ընդունված կանոնները՝

a+b=b+a    ab=ba     a+(b+c)=(a+b)+c   a(bc)=(ab)c    (a+b)c=ac+bc:

Տեղի ունեն նաև թվերի նշանների վերաբերյալ հետևյալ կանոնները՝ 

— երկու դրական թվերի արտադրյալը (քանորդը) դրական թիվ է,
— երկու բացասական թվերի արտադրյալը (քանորդը) դրական թիվ է,
— դրական և բացասական թվերի արտադրյալը (քանորդը) բացասական թիվ է: 

Թվաբանական գործողությունները իրական թվերի հետ ունեն հետևյալ հատկությունները:

1. Ռացիոնալ թվերի հետ ցանկացած թվաբանական գործողության (բացի 0-ի վրա բաժանելուց) արդյունքում ստացվում է ռացիոնալ թիվ:

2. Իռացիոնալ թվերի հետ թվաբանական գործողության արդյունքում կարող է ստացվել ինչպես ռացիոնալ, այնպես էլ իռացիոնալ թիվ:

3. Ռացիոնալ և իռացիոնալ թվերի հետ թվաբանական գործողության (բացի 0-ի վրա բաժանելուց և բազմապատկելուց) արդյունքում ստացվում է իռացիոնալ թիվ:

Բերված կանոններն ու հատկությունները տեսական բնույթ ունեն: Հիշում ենք, որ իրական թվերը անվերջ տասնորդական կոտորակներ են: Այդ պատճառով, գործնականում, հարմար է թվաբանական գործողությունները կատարել մոտավոր հաշված (կլորացրած) կոտորակների հետ:

Երկու իրական թվերի գումարը (տարբերությունը) մոտավոր հաշվելու համար նախ այդ թվերը կլորացնում են նույն ճշտությամբ, ապա գումարում են (հանում են) ստացված մոտավորությունները: 

Օրինակ

Մոտավոր հաշվենք a=3.889217010203… և b=−1.260076(27)… թվերի գումարը մեկ հարյուրերորդականի ճշտությամբ: 

1) Կլորացնենք այս թվերը մեկ հարյուրերորդականի ճշտությամբ՝

a≈3.89,b≈−1.26:

2) Կատարենք գումարումը՝

a+b≈3.89+(−1.26)=3.89−1.26=2.63:

Երկու իրական թվերի արտադրյալը (քանորդը) մոտավոր հաշվելու համար նախ այդ թվերը կլորացնում են նույն ճշտությամբ, բազմապատկում են (բաժանում են) ստացված մոտավորությունները, ապա արդյունքը կլորացնում են նույն ճշտությամբ:

Օրինակ

Մոտավոր հաշվենք վերևի c=4.579w128) և 2.1122334455… թվերի  արտադրյալը մեկ հարյուրերորդականի ճշտությամբ:

1) Կլորացնենք այս թվերը մեկ հարյուրերորդականի ճշտությամբ՝

c≈4.58,d≈2.11:

2) Կատարենք բազմապատկումը՝

c⋅d≈4.58⋅2.11=9.6638:

3) Կլորացնենք բազմապատկման արդյունքը նույն ճշտությամբ՝

c⋅d≈9.66:

Այսպիսով, առավել անկանխատեսելի է այն դեպքը, երբ գործողությունները կատարվում են երկու իռացիոնալ թվերի հետ: Այս դեպքում արդյունքը կարող է լինել ինչպես ռացիոնալ, այնպես էլ իռացիոնալ թիվ:

Օրինակ

ա) √3⋅√3=3  իռացիոնալ թվերի արտադրյալը տալիս է ռացիոնալ թիվ:

բ) √3⋅√5=√15  իռացիոնալ թվերի արտադրյալը տալիս է իռացիոնալ թիվ:

Հիշենք, որ ցանկացած իրական թիվ անվերջ տասնորդական կոտորակ է՝

— ռացիոնալ թվերն անվերջ պարբերական կոտորակներ են, իսկ

— իռացիոնալ թվերը՝ անվերջ ոչ պարբերական կոտորակներ:

Ուստի, գործնականում, հարմար է թվաբանական գործողությունները կատարել մոտավոր հաշված (կլորացրած) կոտորակների հետ:

1) Երկու իրական թվերի գումարը (տարբերությունը) մոտավոր հաշվելու համար նախ այդ թվերը պետք է կլորացնել նույն ճշտությամբ, ապա գումարել (հանել) ստացված արդյունքները:  

2) Երկու իրական թվերի արտադրյալը (քանորդը) մոտավոր հաշվելու համար նախ այդ թվերը պետք է կլորացնել նույն ճշտությամբ, բազմապատկել (բաժանել) ստացված մոտավորությունները, ապա արդյունքը կլորացնել նույն ճշտությամբ:

Առաջադրանքներ

1․Մինչև 0,1 ճշտությամբ կլ;որացնել թվերը և հաշվել նրանց մոտավոր գումարն ու տարբերությունը, եթե

ա) a=3,28 b=0,11  բ) a=-7,17 b=-0,33 գ) a=2,7235 b=-3,42426
դ) a=2,7(3) b=3,4(2)

2․Մինչև 0,01 ճշտությամբ կլ;որացնել թվերը և հաշվել նրանց մոտավոր գումարն ու տարբերությունը, եթե

ա) a=1,4545 b=-1,203      բ) a=2,1264  b=-3,1145 

գ) a=-5,777 b= 2,536      դ) a=0,5642  b=-3,573                 

3․Մինչև 0,1 ճշտությամբ կլ;որացնել թվերը և հաշվել նրանց մոտավոր արտադրյալն ու քանորդը, եթե

ա) a=-2,435 b=1,923       բ) a=2,14564  b=0,78788 

գ) a=-5,768 b= 2,534      դ) a=0,56  b=0,(3)

4․Մինչև 0,01 ճշտությամբ կլ;որացնել թվերը և հաշվել նրանց մոտավոր գումարն ու տարբերությունը, եթե

ա) a=0,253 b=0,75        բ) a=3,5781  b=-0,08788 

գ) a=-0,045 b= -0,593      դ) a=4,(2)  b=1,(3)   ե ) a=0,(2) b=2

5.Նշել մի որևէ թիվ, որը գտնվում է տված թվերի միջև

ա) a=2,3 b=2,4     բ) a=3,2 b=3,(2)    գ) a=-3,15 b=-3,14

6․ Ճի՞շտ է արդյոք անհավասարությունը․

ա)  3,5+2,729<3,6+2,729    բ)  -3,21+0,(4)<-3+0,(4)    գ) -5,6+3,2>-5,1+3,(2)

Մարմարյա սրահ – Դպրոցի կենտրոնում գտնվող մարմարից պատրաստված շինություն
Մեդիա ուրբաթ – Մեդիա ուրբաթը մեր դպրոցում բոլոր աշակերտները հավաքվում են մարմարյան սրահում և սքսում են երգել և պարել:
Եռօրյա ճամբորդություն – մեր դպրոցում երեխաներին տանում են եռօրյա ճամբորդություն և այդ երք որվա մեջ անում են տարբեր նաղագծեր:
Ճամբար – Ճամբարում երեխաները ընտրում են բոլոր դասավանդողներից մեկն, 2-3 շաբաթվա մեջ այցելում են տարբեր վայրեր, դպրոցում խաղում են տարբեր ինտելեկտուալ և սեղանի խաղեր:
Ընտրություն – Բոլոր սովորողները պարտադիր պետք է ընտրեն իրենց դուր եկող դասաժամ և շաբաթվա մեջ 4 դասաժամ մասնակցեն այդ առարակին:
Բլոգ – Երեխաները բլոգում դնում են իրեց կատարած դասերը:
Ընդհանուր պարապմուն – Երեխաները առավոտյան մասնակցում են ընդանուր պարապմունքի որտեղ երգում, արտասանում տարբեր բանաստեղծություններ և պարում:

Քառանկյուններ և շրջանագիծ

Առաջադրանքներ։

1․Գրել զուգահեռագծի սահմանումը։ GEOGEBRA ծրագրով գծել այդ պատկերը։

Զուգահեռագիծ կոչվում է այն քառանկյունը, որի հանդիպակաց կողմերը զույգ առ զույգ զուգահեռ են:

2․Գրել սեղանի սահմանումը։ GEOGEBRA ծրագրով գծել այդ պատկերը։

Սեղան է կոչվում այն քառանկյունը, որի երկու հանդիպակաց կողմերը զուգահեռ են միմյանց, իսկ մյուս երկուսը՝ ոչ։

3․Գրել շեղանկյան սահմանումը։ GEOGEBRA ծրագրով գծել այդ պատկերը։

եղանկյուն կոչվում է այն զուգահեռագիծը, որի բոլոր կողմերը հավասար են:

4․Գրել ուղղանկյան սահմանումը։ GEOGEBRA ծրագրով գծել այդ պատկերը։

Ուղղանկյուն է կոչվում այն զուգահեռագիծը, որի բոլոր անկյուններն ուղիղ են։ Նկատենք, որ ուղղանկյունն օժտված է զուգահեռագծի բոլոր հատկություններով։

5․Գրել քառակուսու սահմանումը։ GEOGEBRA ծրագրով գծել այդ պատկերը։

Քառակուսի է կոչվում այն ուղղանկյունը, որի բոլոր կողմերը հավասար են:

6․Գրել ուղղանկյունանիստի կողերի, նիստերի և գագաթների քանակը։ GEOGEBRA ծրագրով գծել այդ պատկերը։


Նիստ-6
Կողեր-4
գագաթների-8

7․Գրել պրիզմայի կողերի, նիստերի և գագաթների քանակը ։ GEOGEBRA ծրագրով գծել այդ պատկերը։

1. Կողերի քանակը -6
2. Նիստերի քանակը -8
3. Գագաթների քանակը — 12

8․Գրել բուրգի կողերի, նիստերի և գագաթների քանակը։ GEOGEBRA ծրագրով գծել այդ պատկերը։

1. Կողերի քանակը -3
2. Նիստերի քանակը -4
3. Գագաթների քանակը — 4

9․GEOGEBRA ծրագրով գծել շրջանագիծ և ցույց տալ նրա շառավիղը, տրամագիծը, լարը։

AC-ն շառավիղ է։
ED-ն տրամագիծ է։
GF-ը լար է։

10․GEOGEBRA ծրագրով ցույց տալ շրջանագծի և ուղղի փոխադարձ դասավորությունը։

11․Գրել կենտրոնական և ներգծյալ անկյունների սահմանումները։ GEOGEBRA ծրագրով այդ անկյունները։

Այն անկյունը, որի գագաթը շրջանագծի կենտրոնն է, կոչվում է կենտրոնային անկյուն:

Այն անկյունը, որի գագաթն ընկած է շրջանագծի վրա, իսկ կողմերը շրջանագիծը հատում են, կոչվում է ներգծյալ անկյուն:

Թեմա՝ Ռացիոնալ արտահայտություն և նրա թվային արժեքը։ Վարժությունների լուծում։

1. Արտահայտությունը գրել առանց բացասական աստիճանների.

ա) a + b / ab
բ) 1 / (a + b)^2
գ) (ab)^2 / a^2 + b^2
դ) a / a^2 + 1

2. Հաշվել.

ա) 3 / 10
բ) 1 / 36
գ) 1 / 8

3. Տառերի ինչպիսի՞ արժեքների դեպքում է որոշված արտահայտությունը

ա) a-ն հավասար չէ 0-յի
բ) x-ն հավասար չէ 1-ի
գ) c-ն հավասար չէ -3-ի
դ) a-ն հավասար չէ 3-ի

4.  Գտնել արտահայտության արժեքը.

ա) 0.96
բ) 2.5
գ) -4
դ) -91/-9

5. Գտնել արտահայտության արժեքը.

ա) 1 / 10
բ) 2

Թեմա՝ Ռացիոնալ արտահայտություններ և դրանց թվային արժեքը:

Ռացիոնալ արտահայտություն կոչվում է այն արտահայտությունը, որում մի քանի հանրահաշվական կոտորակներ միացված են թվաբանական գործողությունների նշաններով:

Ընդ որում այդ արտահայտությունը չպետք է պարունակի զրոյական բազմանդամի վրա բաժանման գործողություն:

Հանրահաշվական կոտորակը նույնպես անվանում են ռացիոնալ արտահայտություն:

Օրինակ․

Ռացիոնալ են հետևյալ արտահայտությունները՝

Որպեսզի այսպիսի արտահայտությունները ճիշտ պարզեցնել, պետք է՝

•  պահպանել գործողությունների հերթականությունը,
•  պահպանել այդ գործողությունների կատարման կանոնները,
•  հիշել, որ բոլոր գործողությունները կատարվում են միայն այն արժեքների համար, որոնց դեպքում կոտորակներն իմաստ ունեն:

Օրինակ՝

Հարցեր և առաջադրանքներ:

1. Ո՞ր արտահայտությունն է կոչվում ռացիոնալ:

Ռացիոնալ արտահայտություն կոչվում է այն արտահայտությունը, որում մի քանի հանրահաշվական կոտորակներ միացված են թվաբանական գործողությունների նշաններով:

2. Պարզեցնել ռացիոնալ արտահայտությունը.

ա) bc+ac+ab
բ) 15x²-5x+5

3. Արտահայտություններից որո՞նք իմաստ չունեն.

երկրորդը և երրորդը իմաստ չունեն

4.x-ի ինչպիսի թվային արժեքի համար հանրահաշվական կոտորակի արժեքը հավասար է 0-ի.

ա) x = 2
բ) x = -4
գ) x = 2
դ) -2.5
ե) 0

5. Գտնել արտահայտության արժեքը, երբ x=2

ա) x = 2
բ) x = -4
գ) x = 2
դ) -2.5
ե) 0

6. Հաշվել արտահայտության արժեքը.

ա)10/3
բ)-237/25
գ)-5/3

Թեմա՝՝ Վարժությունների լուծում

1. Լուծել հավասարումների համակարգը գործակիցների հավասարեցման գումարման մեթոդով:

ա) x+3y-1=-x+4y+8
2x-y-9=0
-y=9-2x
y=-9+2x
x+3(2x-9)-1=0
x+6x-27-1=0
7x=28
x=4
y=-9+8=-1
y=-1
(4;-1)
բ)x-2y+3=-x+3y-2
2x -5y+5=0
-5y=-2x-5
y=(2x+5)/5
x-4x+10/5+15=0
x+25=0
x=-25
y=-9
(-25;-9)
գ)x-y+2=3x+y-4
2x+2y-6=0
x+y-3=0
x=3-y
3-y-y-2=0
-2y=-1
y=0.5
x=2.5
(2.5;0.5)
դ) 2x+y-3=-x-y+4
3x+2y-7=0
y=7-3x/2
2x+7-3x-3/2=0
4x+7-3x-6/2=0
x+1=0
x=-1
y=5
(-1;5)

2. Լուծել հավասարումների համակարգը տեղադրման եղանակով.

ա) x=3-2y
3-2y+y+1=0
-y=-4
y=4
x=3-8=-5
x=-5
(-5;4)

բ) x=3y-3
3y-3+y=1
4y=4
y=1
x=3-3=0
(0; 1)

գ) y=2-4x
3x+2-4x+3=0
-x=-5
x=5
y=2-20=-18
y=-18
(5;-18)

դ) x=y+7
21+3y-y+1=0
2y=-22
y=-11
x=-11+7=-4
x=-4
(-4;-11)

3. Ձևափոխել հանրահաշվական կոտորակի.

ա) 2a+3b/6
բ) x-2y/4
գ) 10m-12/15
դ) 20m+6n/15=2(10m+3n)/15
ե) 17p/12
զ) 3a²-8a/12=a(3a-8)/12
է) 74x²/15
ը) 54xy-35xy²/63=xy(54-35y)/63

4. Ձևափոխել հանրահաշվական կոտորակի.

ա) 2x-3/x³
բ) 7-3am²/m⁴
գ) ab⁷+a⁵b³/(a⁵b⁵)(ab⁷)
դ) 4x²b⁵-3x⁴b³/x⁶b⁸
ե) 3a(xy⁴z)-3b(x⁷y⁵z)/x⁸y⁹z⁶
զ) m⁷n*a³*b⁶*c⁴+3m²*a⁴b³c⁴/a⁷b⁹c¹³

5. Կատարել գործողությունները.

ա) a+1/7x*2x/a+1=2/7
բ) 2/3n
գ) 2/p
դ) 2ab
ե) 4
զ) 12(a-b)/5a²b²

Թեմա՝ Երեք անհայտով հավասարումների համակարգեր:

ax + by + cz + d=0 տեսքի հավասարումը, որտեղ a, b, c և d-ն տրված թվեր են, ընդ որում a, b, c թվերից , գոնե մեկը 0-ից տարբեր է, անվանում են երեք անհայտով առաջին աստիճանի հավասարում։ (x₀,y₀, z₀) թվերի եռյակը անվանում են հավասարման լուծում, եթե այդ թվերը բավարարում են հավասարմանը, այսինքն եթե հավասարման մեջ x-ի փոխարեն տեղադրում են x₀ , y-ի փոխարեն տեղադրում են y₀ , z-ի փոխարեն՝ z₀ հավասարումը դառնում է ճիշտ թվային հավասարություն` ax₀+by₀+cz₀+d=0

Դիտարկենք երեք անհայտովհավասարումների համակարգի լուծման օրինակներ և ցույց տանք, որ այդ համակարգերը կարելի է լուծել տեղադրման եղանակով։ Օրինակ․ Լուծենք հետևյալ հավասարումների համակարգը՝

Համակարգի երրորդ հավասարումից x-ն արտահայտենք y և z-ով` x= y-z և y-z-ը x-ի փոխարեն տեղադրենք համակարգի առաջին և երկրորդ հավասարումների մեջ։ Կստանանք՝

հավասարումները, որոնք նման ամդամների միացումից հետո կգրվեն այսպես`

Այսպիսով,տեղադրման եղանակով կարելի է x, y և z երեք անհայտով երեք առաջին աստիճանի հավասարումների համակարգի լուծումը բերել y և z երկու անհայտով երկու առաջին աստիճանի երկու հավասարումների համակարգի լուծման։ Լուծելով վերջին համակարգը՝ գտնում ենք, որ y₀=-2, z₀=1։ y₀-ի և z₀-ի արժեքները տեղադրելով x=y-z արտահայտության մեջ՝ գտնում ենք, որ x₀=-3 ։ Այսպիսով, համակարգն ունի միակ լուծում` x₀=-3, y₀=-2, z₀=1։ Պատ․՝ (-3;-2;1)

Օրինակ 1

Օրինակ 2

Օրինակ 3

Գծային հավասարումների համակարգերի լուծման համար կիրառում են նաև Գաուսի մեթոդը։ Օրինակով դիտարկենք այդ մեթոդը։ Լուծենք հետևյալ հավասարումների համակարգը՝

Երրորդ հավասարումից գտնում ենք ՝ z=3։ Երկրորդ հավասարման մեր z-ի փոխարեն տեղադրելով 3՝ գտնում ենք՝ y=2։ Վերջապես առաջին հավասարման մեջ z-ի փոխարեն տեղադրելով 3, իսկ y-ի փոխարեն 2, գտնում ենք՝ x=1։ Այսպիսով , համակարգն ունի միակ լուծում ` (1;2;3) Այս տեսքի հավասարումների համակարգերն անվանում են «եռանկյունաձև» տեսքի հավասարումների համակարգեր։

Առաջադրանքներ։

1․ Լուծել հավասարումների համակարգը․

ա) {x=1
{3x+2y-3z=2
{5x-y-5z=-1

3+2y-3z=2
5-y-5z=-1

3+2y-3z=2
5-y-5z=-1

2y-3z=-1
-y-5z=-6

-y=-6+5z
y=(6-5z)

2(6-5z)-3z=1

12-10-32=-1
-13z=-1-12
-13z=-13
z=1

{x, y, z=1

բ)

y=12:3=4
x+4+z=7
x-8+2z=-3

y=4
x=3-z
3-z-8+2z=-3
z=-3-3+8=2

{y=4
{x=3-z
{z=2

{y=4
{x=3-2=1
{z=2

գ)

{6y-2y-z=1
{10y+4y-2z=8

{4y-z=1
{14y-2z=8

{z=-1+4y
{14y-2*(-1+4y)=8

14y+2-8y=8
6y=6
y=1

x=2×1=2

z=-1+4*1
z=3

{x=2
{y=1
{z=3

{x=(5-y)
{3*(5-y)-2y+z=6
{5-y-5y+3z=-4

{x=5-y
{-5y+z=-11
{-6y+3z=-9

z=-11+5y
-6y-3z+15y=-9

-6y-3*(-11+5y)+15y=9
-6y=-9-33
y=7

z=-11+5*7
z=24

x=5-y=5-7=-2

{x=-2
{y=7
{z=24

2․ Լուծել «եռանկյունաձև» տեսքի հավասարումների համակարգը․

ա) {x-4*3=2
{x=14

բ) x=-7
2*(-7)-3y=1
-14-3y=1
-3y=-15
y=5

x=-7
y=5

գ) x=3
-3*3+5y=16
-9+5y=16
5y=16+9=25
y=25:5=5

x=3
y=5

դ) 4y-3*2=2
3x+4y-6*2=2

4y-6=2
4y=2+6=8
y=8:4=2

3x+4*2-6*2=2
3x+8-12=2
3x=6
x=2

x=2
y=2
z=2

ե) x=-3
3*(-3)-y=0
y=9
3+9-z=-6
-z=-6-12
z=18

x=-3
y=9
z=18

զ) x=5
4*5-3y=5
-3y=20-5=15
y=-5

-5-5+z=5
z=15

x=5
y=-5
z=15

3․ Լուծել հավասարումների համակարգը․

2z=-18+4y
z=2y-9
x+6y+9(2y-9)=-43
x+6y+18y-81=-43
x+24y=38
x=38-24y
-5(38-24y)-5y+9(2y-9)=-5
-190+120y-5y+18y-81=-5
133y=266
y=2
x=-10
z=-5

-4x-5y-4z=-52

4z=67-5x-9y
4z=35-5x-y
4z=52-4x-5y

67-5x-9y = 35-5x-y
67-9y=35-y
8y=32
y=4

35-5x-y=52-4x-5y
35+4y=x+52
35+16=x+52
x+52=51
x=-1

4z=35+5-4
4z=36
z=9

8x=37+6y-2
8x=y+5z-16
8x=-12-y-2

37+6y-z=-12-y-z
37+6y=-12-y
7y=-37-12
7y=-49
y=-7

1․ Հոմանիշների հինգ զույգ առանձնացրո՛ւ:

Ընչազուրկ, հերսոտ, ընչաքաղց, ընթացիկ, սրընթաց, անընկճելի, արագընթաց, անկոտրում, դյուրաթեք, դյուցազնական, դյուրաբեկ, ճկուն, աղքատ, հերոսական:

Ընչազուրկ-աղքատ-ընչաքաղց

Սրընթաց-արագընթաց

Անընկճելի-անկոտրում

Դյուրաթեք-դյուրաբեկ-ճկուն

Դյուցազնական-հերոսական

2. Կետերր փոխարինի՛ր փակագծում տրված այնպիսի հոմանիշով,որ տեքստի ոճն ավելի վերամբարձ դառնա:
Հին Բաբելոնի հարստությունն ու պերճությունը դեպի իրենց էին հրապուրում (ձգում, հրապուրում, քաշում) ճամփորդներին: Նրանք գալիս էին իրենց աչքերով տեսնելու քաղաքի զարմանահրաշ (զարմանալի, զարմանահրաշ, սքանչելի, հիանալի) պարիսպները, որոնց վրայով մի քանի կառք կարող էր կողք-կողքի ընթանալ: Սակայն ճամփորդներին ամենից ավելի դյութում (գրավում, դյութում, ձգում, հրապուրում) էր Նաբուգոդոնոսոր թագավորի հրաշագեղ (հիասքանչ, չքնաղ, հրաշազեղ, չքնաղագեղ) պալատը: Պալատի կողքին վեր էր խոյանում (բարձրանում էր, վեր էր խոյանում) ապշեցուցիչ մի կերտվածք (կառույց, կառուցվածք, կերտվածք, շինվածք)` կախովի այգիները: Թագավորը դրանք գոյության էր կոչել (ստեղծել էր, շինել էր, գոյության էր կոչել) իր սիրելի կնոջ համար: Թագուհին մեդացի էր` իր հայրենիքի զմրուխտ (կանաչ, զմրուխտ, անտառոտ) լեռներին ու անտառներին սովոր: Տոթակեզ (շոգ, տոթ, տոթակեզ) ու անտառազուրկ Բաբելոնում կարոտում Էր Մեդիայի լեռնային անտառների զեփյուռին (զեփյուռին, հովին, քամուն) ու ստվերին: Կնոջ թախիծը (տխրությունը, թախիծը, վիշտը) փարատելու (պակասեցնելու, նվազեցնելու, փարատելու) համար Նաբուգոդոնոսորը որոշեց նրան կարծես լեռներից բերված ամբողջ մի օազիս ընծայել (պարգևել, ընծայել, նվիրել): Եվ կամարակապ չորս հարկերից բաղկացած լայն աշտարակի վրա ստեղծվեցին աշխարհահռչակ (հայտնի, աշխարհահռչակ, ծանոթ) կախովի պարտեզները: Հասարակ մահկանացուների (մահկանացուների, հողածինների, մարդկանց) համար պարտեզներն անմատչելի էին. չէ՞որ դրանք թագավորական (թագավորական, արքայական) պալատի բարձր պարիսպների ետևում էին, իսկ մուտքը պահպանում էր ահարկու (ահարկու, սարսափելի, ահավոր, սարսափազդու) պահակախումբը: Այդպիսի պարտեզներ ամբողջ աշխարհում ոչ մի տեղ չեն եղել, դրանք հրաշալի (շատ լավ, հիանալի, հրաշալի) էին մտածված և հեքիաթային գեղեցկություն (սիրունություն, գեղեցկություն) ունեին, իզուր չէ, որ աշխարհի յոթ հրաշալիքների շարքում էին:

3․ Տրված դարձվածքներով նախադասություններ կազմի՛ր:

Մտքի ծովն ընկնել, լեզուն փակ պահել, հինգ մատի պես գիտենալ, թևերը ծալած նստել, էժան պրծնել, արցունքները կուլ տալ:

Արամը երջանկությունից մտքի ծովն էր ընկել:

Կարենը ստեղծված իրավիճակում իր լեզուն փակ պահեց:

Աննան այդ տղային հինգ մատի պես գիտեր:

Անին թևերեը ծալած նստել էր:

Էկսկուրսիայի խումբը էժան պրծավ գայլերի հետի բախումից:

Աղջիկը փորձում էր կուլ տար իր արցունքները:

4. Տրված խմբերի գոյականները հոգնակի դարձրու և բացատրի՛ր օրինաչափությունը:

Ա Ուժ, տարր, ծով, նավ, կույտ, բերդ, շենք:

Ուժեր, տարրեր, ծովեր, նավեր, կույտեր, բերդեր, շենքեր:

Միավանկ բառերն իրենց հոգնակին կազմում են եր-ով

Բ. ճանապարհ, գաղտնիք, հրաշք, մեքենա, շրջան, շինություն, նավահանգիստ:

Ճանապարհներ, գաղտնիքներ, հրաշքներ, մեքենաներ, շրջաններ, շինություններ, նավահանգիստներ 

Բազմավանկ բառերն իրենց հոգնակին կազմում են ներ-ով

Գ. Գառ, դուռ, մատ, մուկ, թոռ, ձուկ, լեռ, բեռ:

Գառներ, դռներ, մատներ, մկներ, թոռներ, ձկներ, լեռներ, բեռներ:

Գրաբարում այս բառերը գրվել են ն տառով (օրինակ՝ գառն, դուռն…): Հոգնակին կազմվում է ներ-ով, բայց իրականում եր է

Դ. Աստղ, արկղ, վագր, անգղ, սանր:

Աստղեր, արկղներ, վագրեր, անգղներ, սանրեր

Սրանք 1,5 վանկանի բառեր են՝ գաղտնավանկը վերջում, այդ իսկ պատճառով էլ գրվում է եր

Ե. Ծովածոց, սուզանավ, դաշտավայր, շնագայլ, հեռագիր, լրագիր:

Ծովածոցեր, սուզանավեր, դաշտավայրեր, շնագայլեր, հեռագրեր, լրագրեր

Սրանք բաղադրյալ բառեր են, որոնց վերջին վանկը միավանկ գոյական է:

Զ. Քարտաշ, գրագիր, լեռնագործ, բեռնակիր:

Քարտաշներ, գրագիրներ, լեռնագործներ, բեռնակիրներ

Բաղադրյալ բառեր՝ վերջին վանկը միավանկ բայանուն է (գործիք կամ գործ կատարող) կամ իմաստը կորցրած արմատ

է. Մարդ, կին

Մարդիկ, կանայք

Այս բառերի հոգնակին կազմվում է այլ վերջավորություններով և կոչվում են այլաձև հոգնակի

5.Բառերը, քանի ձևով հնարավոր է, վերադասավորի´ր, որ ամեն անգամ մի բան կարևորվի:

Կենսաբանների փորձերից ձանձրացած դելֆինները հացադուլ են հայտարարում:

Հացադուլ են հայտարարում կենսաբանների փորձերից ձանձրացած դելֆինները:

Դելֆինները բաց ակվարիումից դանդաղ լողում էին դեպի ազատություն:
Դելֆինները ակվարիումից դանդաղ լողում էին դեպի բաց ազատություն:
Դանդաղ դելֆինները բաց ակվարիումից լողում էին դեպի ազատություն:
Դանդաղ դելֆինները ակվարիումից լողում էին դեպի բաց ազատություն:

Գերմանացի մի կոնստրուկտոր մթության մեջ տեսնող և հաչող արհեստական շուն է պատրաստել:

Մի Գերմանացի կոնստրուկտոր մթության մեջ տեսնող և հաչող արհեստական շուն է պատրաստել:

Մթության մեջ տեսնող և հաչող արհեստական շուն է պատրաստել մի Գերմանացի կոնստրուկտոր:

Շոտլանդիայի և Նորվեգիայի բնակիչները «ծովատառեխի անձրևի» բազմիցս ականատես են եղել:

Նորվեգիայի և Շոտլանդիայի բնակիչները «ծովատառեխի անձրևի» բազմիցս ականատես են եղել:

Հնդկաստանի բնակիչները ութ հարյուր լեզվով ու բարբառով են խոսում:

Բնակիչները Հնդկաստանի ութ հարյուր լեզվով ու բարբառով են խոսում:

Բնակիչները Հնդկաստանի բառբառով ու ութ հարյուր լեզվով են խոսում:

Հնդկաստանի բնակիչները բառբառով ու ութ հարյուր լեզվով են խոսում:

Օձի թույնը բժշկության մեջ շատ արժեքավոր է:

Բժշկության մեջ օձի թույնը շատ արժեքավոր է:

Թույնը օձի բժշկության մեջ շատ արժեքավոր է:
Ծայրին փոքրիկ լամպ ունեցող ինքնահոսներ են թողարկվում Ճապոնիայում:

Ճապոնիայիում ծայրին փոքրիկ լամպ ունեցող ինքնահոսներ են թողարկվում :

6.Նախադասությունների մեջ շարադասության (բառերի դասավորության) սխալ կա, ուղղի՛ր:

Բարձր ու երկարաձիգ գորտն սկսեց կռկռալ:

Գորտը սկսեց բարձր ու երկարաձիգ կռկռալ:

Աղմուկի միջից հուսահատ մեզ էին հասնում օգնության կանչերը:

Աղմուկի միջից մեզ էին հասնում օգնության հուսահատ ձայները:

Հայտնվեցին միանգամայն յուրահատուկ իրիկնային ձայները` ռիթմիկ գվվոց ու բարձր, բեկբեկուն մռնչյուն:

Հայտնվեցին իրիկնային միանգամայն յուրահատուկ ձայները՝ ռիթմիկ գվվող ու բարձր, բեկբեկուն մռնչյուն:

Քարացած նայում էր իրիկնային տերևների ու թփերի տարուբերումին, կարծես առաջին անգամ էր տեսնում:

Քարացած նայում էր տերևների ու թփերի իրիկնային տարուբերումին, կարծես առաջին անգամ էր տեսնում:

Արահետը ոչ թե գնում էր դեպի գյուղը ուղիղ գծով, այլ շարունակ ծառերի մեջ գալարվելով:

Արահետը ոչ թե ուղիղ գծով գնում էր դեպի գյուղը, այլ շարունակ ծառերի մեջ գալարվելով:

Սա հսկայի այն կոշիկն է, որը հաղթեց դևերին ու հետ բերեց աղջկան:

Սա այն հսկայի կոշիկն է, որը հաղթեց դևերին ու հետ բերեց աղջկան:

Տեսանք ավտոբուսի այն վարորդին, որով եկել էինք:

Տեսանք այն ավտոբուսի վարորդին, որով եկել էինք:

1․ Հոմանիշների հինգ զույգ առանձնացրո՛ւ:

Ընչազուրկ, հերսոտ, ընչաքաղց, ընթացիկ, սրընթաց, անընկճելի, արագընթաց, անկոտրում, դյուրաթեք, դյուցազնական, դյուրաբեկ, ճկուն, աղքատ, հերոսական:

Ընչազուրկ – աղքատ , ընչաքաղց-,ընթացիկ -սրընթաց անընկճելի-դյուրաբեկ դյուրաթեք- դյուրաբեկ հերոսական- դյուցազնական

2․ Տրված դարձվածքներով նախադասություններ կազմի՛ր:

Մտքի ծովն ընկնել, լեզուն փակ պահել, հինգ մատի պես գիտենալ, թևերը ծալած նստել, էժան պրծնել, արցունքները կուլ տալ:

1. Մտքի ծովն ընկնել: Այստեղ առաջադրանքը բազմապատիկված կլինի: Խոսքը առաջարկում է գովազդային մտքի վերանորոգմանը:
2. Լեզուն փակ պահել: Մարդը պետք է սովորի խոսքերի ատենախոսելու ու խոսքերին վերանորոգելու:
3. Հինգ մատի պես գիտենալ: Այստեղ չափականի հիմքով մատը լավագույնը դարձնելու համար չանաչատելի առումով պատասխանած չուտի աջակցման ունեցածությունն է:
4. Թևերը ծալած նստել: Հասարակական համալիրը խաբերի մեջ պետք է կարճում լինելու:
5. Էժան պրծնել: Առանձնանում լինելը գործածությունների համար առաջանանքային հարցը առաջարկում է որոշակի սխալները:
6. Արցունքները կուլ տալ: Երկիրը լինելու վերածվելու առաջարկում է պատկերացնել սովորությունը լիարեման կողմից:

3. Տրված խմբերի գոյականները հոգնակի դարձրու և բացատրի՛ր օրինաչափությունը:

Ա Ուժ, տարր, ծով, նավ, կույտ, բերդ, շենք:

Բ. ճանապարհ, գաղտնիք, հրաշք, մեքենա, շրջան, շինություն, նավահանգիստ:

Գ. Գառ, դուռ, մատ, մուկ, թոռ, ձուկ, լեռ, բեռ:

Դ. Աստղ, արկղ, վագր, անգղ, սանր:

Ե. Ծովածոց, սուզանավ, դաշտավայր, շնագայլ, հեռագիր, լրագիր:

Զ. Քարտաշ, գրագիր, լեռնագործ, բեռնակիր:
է. Մարդ, կին:

4.Բառերը, քանի ձևով հնարավոր է, վերադասավորի´ր, որ ամեն անգամ մի բան կարևորվի:

Կենսաբանների փորձերից ձանձրացած դելֆինները հացադուլ են հայտարարում:
Դելֆինները բաց ակվարիումից դանդաղ լողում էին դեպի ազատություն:
Գերմանացի մի կոնստրուկտոր մթության մեջ տեսնող և հաչող արհեստական շուն է պատրաստել:
Շոտլանդիայի և Նորվեգիսւյի բնակիչները «ծովատառեխի անձրևի» բազմիցս ականատես են եղել:
Հնդկաստանի բնակիչները ութ հարյուր լեզվով ու բարբառով են խոսում:
Օձի թույնը բժշկության մեջ շատ արժեքավոր է:
Ծայրին փոքրիկ լամպ ունեցող ինքնահոսներ են թողարկվում Ճապոնիայում:

5.Նախադասությունների մեջ շարադասության (բառերի դասավորության) սխալ կա, ուղղի՛ր:

Բարձր ու երկարաձիգ գորտն սկսեց կռկռալ:
Աղմուկի միջից հուսահատ մեզ էին հասնում օգնության կանչերը: Հայտնվեցին միանգամայն յուրահատուկ իրիկնային ձայները` ռիթմիկ գվվոց ու բարձր, բեկբեկուն մռնչյուն:
Քարացած նայում էր իրիկնային տերևների ու թփերի տարուբերումին, կարծես առաջին անգամ էր տեսնում:
Արահետը ոչ թե գնում էր դեպի գյուղը ուղիղ գծով, այլ շարունակ ծառերի մեջ գալարվելով:
Սա հսկայի այն կոշիկն է, որը հաղթեց դևերին ու հետ բերեց աղջկան:
Տեսանք ավտոբուսի այն վարորդին, որով եկել էինք: