Կաքավաբերդի գլխին տարին բոլոր ամպ է նստում, բերդի ատամնաձև պարիսպները կորչում են սպիտակ ամպերի մեջ, միայն սևին են անում բարձր բուրգերը։ Հեռվից ավերակներ չեն երևում և այնպես է թվում, թե բուրգերի գլխին հսկում կա, գոց են ապարանքի երկաթե դռները, աշտարակի գլխից մեկը ահա ձայն է տալու քարափը բարձրացողին։

Իսկ երբ քամին ցրում է ամպերը, ձորերում հալվում են ամպի ծվենները, պարսպի վրա երևում են մացառներ, աշտարակի խոնարհված գլուխը և կիսով չափ հողի մեջ խրված պարիսպները։ Ո՛չ մի երկաթյա դուռ և ո՛չ մի պահակ աշտարակի գլխին։

Լռություն կա Կաքավաբերդի ավերակներում։ Միայն ձորի մեջ աղմկում է Բասուտա գետը, քերում է ափերը և հղկում հունի կապույտ որձաքարը։ Իր նեղ հունի մեջ գալարվում է Բասուտա գետը, ասես նրա սպիտակ փրփուրի տակ ոռնում են հազար գամփռներ և կրծում քարե շղթաները։

Պարիսպների գլխին բույն են դրել ցինը և անգղը։ Հենց որ բերդի պարիսպների տակ ոտնաձայն է լսվում, նրանք կռնչյունով աղմկում են, թռչում են բներից և ահարկու պտույտներ անում բերդի կատարին։ Ապա բարձրանում է քարե արծիվը, կտուցը կեռ թուր, մագիլները՝ սրածայր նիզակներ, փետուրները որպես պողպատե զրահ։

Կաքավաբերդի բարձունքի միակ ծաղիկը ալպիական մանուշակն է, ցողունը կաքավի ոտքի պես կարմիր, ծաղիկը ծիրանի գույն։ Քարի մոտ է բսնում ալպիական մանուշակը, պարիսպների տակ։ Արևից քարերը տաքանում են, և երբ ամպերը ծածկում են քար ու պարիսպ, մանուշակը թեքվում է, գլուխը հենում քարին։ Ծաղկափոշու մեջ թաթախված գունավոր բզեզին մանուշակը ճոճք է թվում, աշխարհը՝ ծիրանագույն բուրաստան։

Ներքևը, ձորում, Բասուտա գետի մյուս ափին, քարաժայռերի վրա, թառել են մի քանի տներ։ Առավոտյան ծուխ է ելնում երդիկներից, ծուխը ձգվում է կապույտ երիզի նման և հալվում ամպերի մեջ։ Շոգ կեսօրին գյուղում կանչում է աքլորը, աքլորի կանչի հետ պառավ մի շինական հորանջում է տան ստվերում, ձեռնափայտով ավազի վրա նշաններ գծում, նշանների հետ փորփրում գլխով անցածը։

Ե՛վ գյուղում, և՛ բերդի գլխին ժամանակը սահում է դանդաղ, տարիները նույն ծառի միանման տերևներն են։ Դրա համար էլ խառնվում է ծերունու հիշողությունը։ Գետն աղմկում է առաջվա հանգով, նույն քարերն են և նույն քարե արծիվը։

Քանի՜ սերունդ է ապրել Բասուտա գետի մոտ, կարկատած թաղիքները փռել ցեխերի վրա, եղեգնով պատել վրանները, և ամեն գարնան, երբ Կաքավաբերդի լանջին բացվել է ալպիական մանուշակը, այծ ու ոչխարը քշել են բերդի լանջերը, պարկը պանրով լցրել ու ձմեռը կրծել կորեկ հաց և այծի պանիր։

1. Տեքստից դո’ւրս գրել գոյականները, ածականները, թվականները, բայերը, մակբայները, կապերը։
Գոյականներ
Կաքավաբերդ, գլուխ, ամպ, բերդ, պարիսպ, ամպեր, բուրգ, ավերակ, ապարանք, դուռ, աշտարակ, ձայն, քարափ, քամի, ծվեն, մացառ, գլուխ, հող, լռություն, ձոր, գետ, ափ, հուն, որձաքար, գամփռ, շղթա, ցին, անգղ, բույն, ոտնաձայն, պտույտ, արծիվ, կտուց, մագիլ, փետուր, զրահ, ծաղիկ, մանուշակ, ցողուն, գույն, քար, ամպ, բզեզ, աշխարհ, բուրաստան, ափ, տներ, առավոտ, ծուխ, երդիկ, երիզ, կեսօր, աքլոր, կանչ, պառավ, շինական, ստվեր, ձեռնափայտ, ավազ, նշան, ժամանակ, տարիներ, տերև, հիշողություն, սերունդ, թաղիք, ցեխ, եղեգն, վրան, գարուն, լանջ, այծ, ոչխար, պարկ, պանիր, ձմեռ, կորեկ, հաց։
Ածականներ
ատամնաձև, սպիտակ, սև, բարձր, երկաթե, նեղ, կապույտ, սպիտակ, քարե, սրածայր, գունավոր, ծիրանագույն, կարմիր, ծիրանի, ծածկված, տաք, բուրավետ, միակ, ծույլ, նույն, ցեխոտ, պատված։
Թվականներ
միակ, միանման, մի քանի, հազար։
Բայեր
նստում է, կորչում է, անում է, հսկում է, գոց են, ահա ձայն է տալու, բարձրացողին, ցրում է, հալվում են, երևում են, խրված են, աղմկում է, քերում է, հղկում է, գալարվում է, ոռնում են, կրծում են, դրել են, լսվում է, թռչում են, անում են, բարձրանում է, բացվում է, բսնում է, տաքանում են, ծածկում են, թեքվում է, հենում է, ճոճք է թվում, հալվում է, կանչում է, հորանջում է, գծում է, փորփրում է, սահում է, խառնվում է, աղմկում է, ապրել է, քշել են, լցրել են, կրծել են։
Մակբայներ
հեռվից, երբ, միայն, ահա, ներսում, հենց, վերևից, ներքևում, առավոտյան, շոգ, դանդաղ։
Կապեր
և, բայց, թե, իսկ, որ, ինչպես, երբ, երբ որ, ինչպես որ։

2. Դիմավոր բայերի դեպքում՝ գրել եղանակը, ժամանակը, դեմքը թիվը։

Կորչում են
Եղանակ՝ ըղձական
Ժամանակ՝ ներկա
Դեմք՝ 3-րդ
Թիվ՝ հոգնակի

Հսկում կա
Եղանակ՝ ցուցական
Ժամանակ՝ ներկա
Դեմք՝ 3-րդ
Թիվ՝ միավոր

Հալվում են
Եղանակ՝ ըղձական
Ժամանակ՝ ներկա
Դեմք՝ 3-րդ
Թիվ՝ հոգնակի

Ելնում է
Եղանակ՝ ցուցական
Ժամանակ՝ ներկա
Դեմք՝ 3-րդ
Թիվ՝ միավոր

Կռնչյունով աղմկում են
Եղանակ՝ ցուցական
Ժամանակ՝ ներկա
Դեմք՝ 3-րդ
Թիվ՝ հոգնակի

Թեքվում է
Եղանակ՝ ցուցական
Ժամանակ՝ ներկա
Դեմք՝ 3-րդ
Թիվ՝ միավոր

Հենում է
Եղանակ՝ ցուցական
Ժամանակ՝ ներկա
Դեմք՝ 3-րդ
Թիվ՝ միավոր

Հալվում է
Եղանակ՝ ցուցական
Ժամանակ՝ ներկա
Դեմք՝ 3-րդ
Թիվ՝ միավոր

Կանչում է
Եղանակ՝ ցուցական
Ժամանակ՝ ներկա
Դեմք՝ 3-րդ
Թիվ՝ միավոր

Հորանջում է
Եղանակ՝ ցուցական
Ժամանակ՝ ներկա
Դեմք՝ 3-րդ
Թիվ՝ միավոր

Փորփրում է
Եղանակ՝ ցուցական
Ժամանակ՝ ներկա
Դեմք՝ 3-րդ
Թիվ՝ միավոր

Սահում է
Եղանակ՝ ցուցական
Ժամանակ՝ ներկա
Դեմք՝ 3-րդ
Թիվ՝ միավոր

Բացվել է
Եղանակ՝ ցուցական
Ժամանակ՝ անցյալ
Դեմք՝ 3-րդ
Թիվ՝ միավոր

Քշել են
Եղանակ՝ ցուցական
Ժամանակ՝ անցյալ
Դեմք՝ 3-րդ
Թիվ՝ հոգնակի

Լցրել են
Եղանակ՝ ցուցական
Ժամանակ՝ անցյալ
Դեմք՝ 3-րդ
Թիվ՝ հոգնակի

Կրծել են
Եղանակ՝ ցուցական
Ժամանակ՝ անցյալ
Դեմք՝ 3-րդ
Թիվ՝ հոգնակի

3. Անդեմ բայերի դեպքում՝ նշել տեսակը։
?

Տեքստային խնդիրների լուծում

293.
ա) 6
բ) 23
գ) 62
դ) 1

294.
ա) 0,64 մ²
բ) 4 մ
գ) 2,08 մ²

295.
ա) 9
բ) 6
գ) 18

297.
ա) 77
բ) 16

298.
ա) 320
բ) 12

299.
ա) 3
բ) 5

1930-ականներին Խորհրդային Հայաստանում տեղի ունեցան քաղաքական բռնաճնշումներ, որոնք ուղղված էին «ժողովրդի թշնամիների» դեմ: Շատ մարդիկ՝ գիտնականներ, մշակույթի գործիչներ և քաղաքական գործիչներ, անարդարորեն ձերբակալվեցին, հեռացվեցին երկրից կամ մահապատժի ենթարկվեցին:

1937 թվականին ընդունվեց Խորհրդային Հայաստանի նոր սահմանադրությունը, որը պաշտոնապես ամրապնդում էր ԽՍՀՄ ընդհանուր քաղաքական գիծը, բայց իրականում խորհրդարանական իրավունքներն ու ազատությունները ձևական էին: Այդ տարիները նշանավորվեցին խիստ վերահսկողությամբ և բռնաճնշումներով:

ԿԱՊ

Կապ կոչվում են այն բառերը, որոնք մի բառ կապում են մեկ այլ բառի և այդ կապվող բառի հետ դառնում են նրա լրացումը։ Օրինակ՝ խոսել դասից կապակցության մեջ խոսել և դասից բառերը կապվել են իրար անմիջականորեն՝ հոլովաձևով, սակայն խոսել դասի մասին կապակցության մեջ մասին բառը դասի բառը կապել է խոսել բառին, և դասի մասին կապակցությունը արտահայտել է բերել մեկ իմաստ՝ դասից։ Մասին-ը կապ է և կապակցել է խոսել և դասի բառաձևերը։
Կապերը մի մասը դրվում է կապակցվող բառերից առաջ, մյուս մասը՝
դրանցից հետո, իսկ մի քանիսը՝ առաջ կամ հետո։ Կապվող բառից առաջ դրվող կապերը կոչվում են նախադրություններ։ Դրանցից են՝ առանց, դեպի, մինչև, հանուն, նախքան, չնայած, ըստ, հօգուտ (սխալ է ի օգուտ ձևը) և այլն, օրինակ՝ առանց գրքի, դեպի տուն, մինչև այգի։ Կապակցվող բառերից հետո դրվող կապերը կոչվում են հետադրություններ։ Դրանցից են՝ առթիվ, զատ, համար, հանդերձ, հանդեպ, մասին, միջև, մեջ, վրա, տակ, դիմաց։ և այլն, օրինակ՝ տոնի առթիվ, դրանից զատ, գործի համար։ Այն կապերը, որոնք կարող են դրվել կապակցվող բառերից թե՛ առաջ, թե՛ հետո, կոչվում են երկդրություններ, օրինակ՝ բացի (բացի նրանից կամ նրանից բացի), անկախ, շնորհիվ (սխալ է ի շնորհիվ կապակցությունը)։

Կապերի խնդրառությունը

Ամեն մի կապի հետ կապակցվող բառը դրվում է որոշակի հոլովով, օրինակ՝ վրա կապի հետ բառը պետք է դրվի սեռական հոլովով՝ սեղանի վրա։ Կապի՝ որոշակի հոլովով խնդիր պահանջելը կոչվում է կապերի խնդրառություն կամ կառավարում։ Պետք է հիշել, թե որ կապը որ հոլովով խնդիր է պահանջում։
Ուղղական հոլովով կապի խնդիրներ գրեթե չեն դրվում։ Այսպես են դրվում
միայն ուղղական հոլովով բացահայտյալ ունեցող մասնական բացահայտիչները,
որոնք կապի խնդիրներ են, օրինակ՝ Նա՝ իբրև ընկեր, կատարեց իր պարտքը։
Քանի որ նա ենթական ուղղական հոլովով է, նրա բացահայտիչը ևս համարվում է ուղղական հոլովով։
Սեռական հոլովով խնդիր են պահանջում շատ մեծ թվով կապեր՝ առթիվ,
առջև, դիմաց, մասին, համար, նման, նկատմամբ, պատճառով, փոխարեն և այլն։
Տրական հոլովով խնդիր են պահանջում որոշ կապեր՝ զուգընթաց,
ընդառաջ, կից, հակառակ, չնայած և այլն։
Հայցական հոլովով խնդիր են պահանջում մի շարք կապեր՝ առ, դեպի, ի
վար, ի վեր, մինչև, իբրև, նախքան, չհաշված և այլն։
Բացառական հոլովով խնդիր են պահանջում մի շարք կապեր՝ բացի, դուրս, զատ, վար, վերև, ներքև, ներս, անկախ և այլն։
Գործիական հոլովով խնդիր են պահանջում մի քանի կապեր՝ հանդերձ,
մեկտեղ, մեկ (օրինակ՝ սենյակով մեկ)։
Ներգոյական հոլովով կապի խնդիրներ չեն դրվում։
Պետք է հիշել, որ մի շարք կապերի հետ առաջին և երկրորդ դեմքերի
անձնական դերանունները դրվում են տրական հոլովով, թեև գոյականները դրվում են սեռականով։ Այդ կապերն են՝ մոտ, վրա, հետ, պես, չափ, համար, նման, հօգուտ, հանձին, ի դեմս, հանուն։

Գործնական աշխատանք
1. Դո՛ւրս գրել կապերն ու կապական բառերը, որոշե՛լ նրանց խնդիրների հոլովը։
Յուրաքանչյուր մարդու համար մի որևէ բան կյանքի խորհրդանիշ է դառնում։ Ինձ համար մեր վանքի ճակատի այն ծառն է դարձել խորհրդանիշ, որ ուղեկցել է ինձ մանուկ օրերից մինչև ծերություն։ Կյանքին կառչելու, համառ պայքարով ապրելու խորհրդանիշ։ Քամու բերած աղքատիկ փշրանքներով էր սնվում նա՝ իմ մանկության ընկեր ծառը, մշտական քաղցի ահից, ինչպես և չէր ընկճվում իր շուրջը փոթորկող չար տարերքի առաջ, ուրեմն և՝ ամեն պայմանի դիմանալու խորհրդանիշ։ Քարի և կարիքի դեմ օրհասական կռվի մեջ անգամ այդ ծառը իր բարձունքից ժպտում էր աշխարհին ապրելու խենթ հաճույքով։ Ու իր բարձր
թառից հեգնանքով էր նայում ներքևում՝ առվի պարարտ ափին պարարտացած ու հղփացած իր ցեղակիցներին։

2. Յուրաքանչյուր շարքում գտնե՛լ կապը։
1. երբ, բացի , որովհետև, այնտեղ
2. մտերմորեն, ամենուրեք, դեպի, ստեպ-ստեպ
3. վրա, որևէ, և, մյուս
4. ինչու, յուրաքանչյուր, մասին, մասամբ
5. հանուն, անուն, այնքան, սույն

Тема урока: «Социальное неравенство»

Социальное неравенство — это явление, которое встречается в обществе на протяжении всей истории. Оно выражается в различиях между людьми в доступе к ресурсам, правам и возможностям. В основе этого неравенства часто лежат такие факторы, как богатство, образование, социальный статус, раса и пол. Некоторые люди, имея большую власть и богатство, могут позволить себе много привилегий, в то время как другие борются за выживание, сталкиваясь с трудностями в повседневной жизни.

Особенно остро социальное неравенство проявляется в образовании. Например, в разных странах существует значительная разница в качестве образования, доступном для детей из разных слоев общества. В то время как дети из богатых семей могут учиться в лучших школах с высококвалифицированными учителями, дети из бедных семей часто вынуждены учиться в школах с недостаточным финансированием и менее квалифицированными преподавателями.

Социальное неравенство также связано с доступом к медицинским услугам. В некоторых странах богатые люди могут позволить себе дорогостоящие медицинские услуги и лечение, в то время как бедные люди вынуждены довольствоваться базовыми и часто недостаточно качественными услугами.

Социальное неравенство — это проблема, которая требует решения на всех уровнях общества. Борьба с этим явлением требует усилий от правительства, образования, бизнеса и самих людей. Только так можно построить более справедливое общество, в котором каждый человек будет иметь равные возможности для развития и благополучия.

Задания к тексту:

1. Прочитайте текст и ответьте на вопросы:
   • Что такое социальное неравенство?
     Различия в ресурсах, правах, возможностях.
   • Как социальное неравенство проявляется в образовании?
     Разный доступ к качественным школам.
   • Какие примеры социального неравенства приведены в тексте?
     Образование, медицина.
   • Что необходимо для решения проблемы социального неравенства?
     Усилия общества, власти, бизнеса.
2. Найдите в тексте предложения, в которых выражается проблема социального неравенства. Приведите эти предложения.
   Некоторые люди, имея власть и богатствоСоциальное неравенство связано с доступом к медуслугам.
3. Обсудите в группах:
   • Существуют ли примеры социального неравенства в вашей стране? Приведите примеры.
     Примеры социального неравенства: разный доступ к образованию, качественной медицине, высокооплачиваемой работе.
   • Какие меры, на ваш взгляд, могли бы помочь уменьшить социальное неравенство в вашем обществе?
     Меры: бесплатное образование, улучшение медицины, соцподдержка бедных.

Упражнение 1: Найдите и подчеркните все глаголы в будущем времени в тексте. 
будет иметь
будет
построить

Упражнение 2: Перепишите следующее предложение, используя подходящее слово в пропуске (глагол в правильной форме):

• Социальное неравенство влияет (влиять) на многих людей в разных странах.

Эта проблема отражается (отражаться) в жизни каждого человека.Низкий уровень образования затрудняет (затруднять) доступ к хорошей работе.Безработица снижает (снижать) уровень жизни людей в разных регионах.Бедность порождает (порождать) чувство неуверенности у многих людей.Влияние социальных различий ощущается (ощущаться) во всех слоях общества.Экономическое неравенство усиливает (усиливать) социальную напряженность.Правительства стран принимают (принимать) меры для уменьшения бедности.Улучшение условий жизни помогает (помогать) в решении проблемы неравенства.Разница в доходах усугубляет (усугублять) проблему социальной справедливости.

Упражнение 3. Дополните предложения, используя подходящую форму прошедшего времени.

1. Когда я зашел в комнату, она читала книгу.
2. Он провел много времени на работе, но в конце концов нашел решение.
3. Мы увидели его в парке, когда он гулял с собакой.
4. Вчера я позвонил ей, но она не взяла трубку.
5. Он приехал в Москву и сразу пошел на работу.
6. Когда мы попробовали новую игрушку, она сломалась.
7. Я пожил в этой квартире целый год и переехал в дом.
8. Он начал читать книгу, но так и не закончил ее.
9. Мы были на встрече, когда она позвонила мне.
10. Она спросила, почему я не пришел на работу, и я объяснил ей ситуацию.

Домашнее задание: Напишите эссе на тему «Как я понимаю социальное неравенство и как его можно преодолеть». Используйте информацию из текста и собственные мысли.

Социальное неравенство это различие в возможностях из-за богатства или положения. Богатые имеют больше привилегий, чем бедные. Чтобы преодолеть это, нужно улучшить доступ к образованию, медицине и работе для всех. Также важно, чтобы государство помогало нуждающимся.

Էուկարիոտ ՝բուսական և կենդանական բջիջների կառուցվածքը, (անգլերեն հղումը՝ այստեղ )օրգանոիդները(միտոքոնդրիում քլորոպլաստ, էնդոպլազմային ցանց, Գոլջիի կոմպլեքս, ռիբոսոմներ, լիզոսոմներ), դրանց կառուցվածքը և ֆունկցիան։

Միտոքոնդրիում ապահովում է բջջի էներգիան:
Քլորոպլաստ միայն բուսական բջիջում է. կատարվում է ֆոտոսինթեզ:
Էնդոպլազմային ցանց:
Գոլջիի կոմպլեքս մշակում և տեղափոխում է բջջի մեջ պատրաստված նյութերը։
Ռիբոսոմներ սինթեզում են սպիտակուցներ։
Լիզոսոմներ պարունակում են ֆերմենտներ, քայքայում են բջջում ավելորդ կամ վնասակար նյութերը։

Հոսանքի աշխատանքը և հզորությունըԷլեկտրական հոսանքն օժտված է էներգիայով, որի հաշվին նա կարող է աշխատանք կատարել: Հոսանքի կատարած աշխատանքի շնորհիվ էլեկտրական էներգիան փոխակերպվում է էներգիայի այլ տեսակների: Օրինակ՝ ջեռուցիչ սարքերում էլեկտրաէներգիան փոխակերպվում է ջերմային էներգիայի, էլեկտրաշարժիչում՝ մեխանիկական էներգիայի, էլեկտրոլիզի ժամանակ՝ քիմիական էներգիայի և այլն: 

Ենթադրենք սպառիչ (լամպ, ջերմատաքացուիչ, էլեկտրաշարժիչ) պարունակող շղթայի տեղամասում լարումը U է, հոսանքի ուժը I և tժամանակամիջոցում նրանով անցել է q լիցք: Լարման սահմանումից հետևում է, որ A=q⋅U, իսկ քանի որ հաստատուն հոսանքի դեպքում  q=I⋅t , ապա՝  A=U⋅I⋅t (1): Այսինքն.Հաստատուն հոսանքի աշխատանքը շղթայի տղամասում հավասար է հոսանքի ուժի, լարման և այն ժամանակամիջոցի արտադրյալին, որի ընթացքւմ կատարվել է այդ աշխատանքը:Աշխատանքի այս (1) բանաձևը թույլ է տալիս որոշել հոսանքի կատարած աշխատանքը, անկախ այն բանից, թե այդ հոսանքի էներգիան էներգիայի ի՞նչ տեսակների է փոխակերպվել՝ ջերմային, մեխանիկական, թե քիմիական: Միավորների ՄՀ-ում հոսանքի աշխատանքը արտահայտում են ջոուլով (Ջ)Էլեկտրական շղթայում հոսանքի՝ աշխատանք կատարելու արագությունը բնութագրող մեծությունը անվանում են հոսանքի հզորություն և նշանակում ՝ P տառով:Եթե t ժամանակում հոսանքը կատարում է  A աշխատանք, ապա P=A/t (2): Հաշվի առնելով աշխատանքի (1) բանաձևը կստանանք P=U⋅I (3)Հաստատուն հոսանքի հզորությունը շղթայի տվյալ տեղամասում հավասար է հոսանքի ուժի և տեղամասի ծայրերին կիրառված լարման արտադրյալին: Օգտվելով Օհմի օրենքից (3) բանաձևը կարելի է ներկայացնել հետևյալ տեսքով  P=U² /R և P=I²⋅R Միավորների ՄՀ-ում հզորությունն արտահայտվում է վատտով (Վտ). 1Վտ=1Ջ/վՀզորությունը հավասար է 1Վտ — ի, եթե 1վ — ում կատարվում է 1Ջ աշխատանք: Կիրառվում են նաև 1կՎտ (կիլովատ), 1ՄՎտ (մեգավատ), 1մՎտ (միլիվատ) միավորները:1մՎտ=0.001Վտ1ՄՎտ=1000000Վտ1կՎտ=1000Վտ  Հզորությունը չափող սարքը կոչվում է Վատտմետր:  Կենցաղում հոսանքի աշխատանքը չափում են Էլեկտրական հաշվիչ կոչվող հատուկ սարքով: Այս դեպքում գործածվում է հոսանքի աշխատանքի արտահամակարգային միավորը՝ 1ԿՎտ·ժ1ԿՎտ.Ժ=1000Վտ⋅3600վ=3600000Ջ 

Փորձը ցույց է տալիս, որ հաղորդիչները տաքանում են, երբ նրանցով էլեկտրական հոսանք է անցնում: Հոսանքի ջերմային ազդեցությունը ուսումնասիրեցին անգլիացի ֆիզիկոս Ջ. Ջոուլը, իսկ ևս մեկ տարի անց՝ ռուս գիտնական Է. Լենցը: Նրանք միմյանցից անկախ սահմանեցին օրենք՝ Ջոուլ-Լենցի օրենքը, որը բացահայտում է, թե ի՞նչ մեծություններից և ինչպե՞ս է կախված հաղորդչում անջատված ջերմաքանակը:      

  Ջոուլ-Լենցի օրենքը հայտնագործվել է փորձնական ճանապարհով, սակայն դրան կարելի է նաև տեսական հիմնավորում տալ: Եթե շղթայի տեղամասում մեխանիկական աշխատանք չի կատարվում, նրանում քիմիական ռեակցիա տեղի չի ունենում, ապա հոսանքի ամբողջ աշխատանքը ուղղված է հաղորդչի ներքին էներգիայի մեծացմանը:     Ընդ որում, հաղորդչի շրջապատի տրված Q ջերմաքանակը, համաձայն էներգիայի պահպանման օրենքի հավասար է հաղորդչի ներքին էներգիայի փոփոխությանը, այսինքն՝ հոսանքի աշխատանքին՝ A=Q Քանի որ էլեկտրական հոսանքի կատարած աշխատանքը հավասար է A=U⋅I⋅T հետևաբար և Q=U⋅I⋅T   Օգտվելով Օհմի օրենքից, բանաձևը կարելի է ներկայացնել նաև այլ տեսքով՝ Q=U² ⋅t /R կամ Q=I²⋅R⋅t Այս վերջին բանաձևն էլ արտահայտում է Ջոուլ-Լենցի օրենքը:   Հոսանքակիր հաղորդչում անջատված ջերմաքանակը հավասար է հոսանքի ուժի քառակուսու, հաղորդչի դիմադրության և նրանով հոսանքի անցման ժամանակի արտադրյալին:

Թեմատիկ հարցեր և խնդիրներ՝

1. Բնակարանի տաքացման համար օգտագործվող 140 Օմ դիմադրություն ունեցող էլեկտրական ջերմատաքացուցիչը  նախատեսված է 3.5 Ա հոսանքի ուժի համար: Որքա՞ն էներգիա կծախսի այդ ջերմատաքացուցիչը  8 ժամ անընդհատ աշխատելու դեպքում:
E=I²×R×t=(3.5)²×140×8×3600=137,260,800Ջ(137.26ՄՋ)

2. Ավտոտնակում  էլեկտրական լամպը մոռացել էին անջատել: Որքա՞ն աշխատանք էր իզուր կատարվել 24 ժամում, եթե լամպը միացված էր 110 Վ լարման ցանցին և նրանով անցնող հոսանքի ուժը 0.8 Ա էր:
A=86400*0,8*110=7.603.200(7.6ՄՋ)

3. 50 Օմ դիմադրություն ունեցող էլեկտրական վարսահարդարիչը միացրեցին 127 Վ լարման ցանցին: Որքա՞ն աշխատանք կկատարի նրանում հոսանքը 15 րոպեի ընթացքում: 
191,250Ջ(0.19125ՄՋ)

4. 6 Վ լարման և 2 Ա հոսանքի ուժի դեպքում համակարգչի մարտկոցի լիցքավորումը տևեց 1.5 ժամ: Որոշե՛ք հոսանքի կատարած աշխատանքը այդ ընթացքում: 
A=U*I*t
U=6 Վ
I=2 Ա
t= 5400(վ)
A=64.800Ջ

5. 450 Վտ հզորություն ունեցող հեռուստացույցը, ըստ հաշվիչի ցուցմունքի, ծախսել է 360 կՋ էներգիա: Որքա՞ն ժամանակ է միացված եղել հեռուստացույցը:
Q=A=P*t
Q=P*t
t=Q/P=800(վ)

6. Ճեպընթաց էլեկտրագնացքը, որի շարժիչների ընդհանուր հզորությունը 200 կՎտ է, շարժվում է 180 կմ/ժ միջին արագությամբ: Որքա՞ն աշխատանք են կատարում նրա էլեկտրաշարժիչները 560 կմ ճանապարհ անցնելիս:

7. Ի՞նչ ջերմաքանակ կանջատվի 80 վ-ում 40 Օմ դիմադրություն ունեցող ջեռուցիչ տարրում, եթե այն միացված է 120 Վ լարման ցանցին:
43200Ջ

8. Հաղորդչի  դիմադրությունը 150 Օմ է, նրանով անցնող հոսանքի ուժը՝ 1.6 Ա: Ի՞նչ ջերմաքանակ կանջատվի նրանում 10 վ-ի ընթացքում:
3840Ջ

9. Շղթայի տեղամասում միմյանց հաջորդաբար միացված են R1=40 Օմ և R2 =60 Օմ դիմադրություններով ռեզիստորներ: Տեղամասի ծայրերում լարումը 100 Վ է: 2 րոպեի ընթացքում ի՞նչ ջերմաքանակ կանջատվի հաղորդիչներից յուրաքանչյուրում: Պատասխանը գրել ամբողջ թվի ճշտությամբ: 

R14800Ջ
R2 7200Ջ

10. Էլեկտրական ջեռուցչի0.017 Օմ⋅մմ² /մ տեսակարար դիմադրությամբ պղնձե  սնուցող հաղորդալարի երկարությունը 1.5 մ է, լայնական հատույթի մակերեսը՝ 2 մմ² : Որքա՞ն ջերմաքանակ կանջատվի այդ հաղորդալարում 25 րոպեի ընթացքում, եթե շղթայում հոսանքի ուժը 4 Ա է: 

1440Ջ

Տնային աշխատանք՝ դաս 18-20։ Պատասխանել էջ 63- ի 1-9-ը և էջ 67-ի 1- 11 հարցերին։ Աշխատանքը հրապարակել բլոգում, հղումն ուղարկել ինձ։

1. Ելեկտրականության հաղորդիչներ են մետաղները։
2. Մեկուսիչներ են այն նյութերը, որոնք չեն հաղորդում էլեկտրական հոսանք,
3. Հաղորդիչներ պղինձ, ալյումին;
   Մեկուսիչներ պլաստիկ, կաուչուկ։
4. Փորձ, որտեղ էլեկտրական փոխազդեցությունը հաղորդվում է առանց օդի մետաղական ձողիկների միջև հոսանք անցկացնելը։
5. Էլեկտրականացված մարմինը ունի էլեկտրադաշտ, որը ազդում է շրջապատի վրա, իսկ չէէլեկտրականացված մարմինը չունի էլեկտրադաշտ:
6. Էլեկտրական դաշտը հայտնաբերվում է անջատվող մարմիններով կամ դաշտի ազդեցությամբ։
   
   

Նման եռանկյունների հատկությունները