Месяц: Март 2023

Ընկերներ ջան , այս շաբաթ ներկայացնելու եք․

ՆԵրկայացնելու եմ նոր թեմա․

Կլոր և օղակաձև որդեր ասկարիդ:✅

«Портрет идеальной женщины» формировался долгое время: он содержит в себе совокупность качеств, которые часто ассоциируются с физической красотой, умом, добротой и силой воли.
Красота считается частью идеальной женщины. Внешний вид играет большую роль в обществе, и люди часто судят о других по внешности. Однако физическая красота не должна быть единственным критерием определения идеальной женщины. Красота — односороннее явление, и то, что один человек считает красивым, может не быть тем же для другого․ Так что, красота — не единственный «козырь» идеальной женщины.
Интеллект — еще одно ключевое звено, которое часто ассоциируется с идеальной женщиной. Женщины добились многого за последние сто лет։ они получили уважение, которое так им не хватало. Идеальная женщина должна уметь принимать верные решения и глубоко мыслить.
Доброта, забота, поддержка и понимание — немаловажные качества, которыми должна владеть каждая женщина. Ведь именно таких женщин уважают, и именно такие женщины относятся к другим с таким же уважением. Идеальная женщина готова помочь, чтобы другие чувствовали себя комфортно и счастливо. Эти качества очень ценяться в обществе, но и ими не нужно злоупотребять․ Идеальная женщина не должна быть удобной для всех, не должна подстраиваться под всех: она должна знать себе цену․
Еще один важный критерий — преодолевать трудности. Идеальная женщина жизнерадостна и уверена в себе.

Подытожим тем, что портрет идеальной женщины — это букет красоты, ума, доброты и силы.

Вопросы для обсуждения։

• Какими качествами должна обладать идеальная женщина?
• Какая эпоха ,на ваш взгляд, сделала женшину независимой?
• Что больше всего делает женшину красивой, а что уродует ее?
• Какие роли на протяжении всей жизни женщина примеряет на себе? И какая из этих ролей больше всего подходит ей?
• Найдите в интернете цитату о женшине, которая раскрывает ее внутренний мир больше всего.

Задания для выполнения։

1 Подберите к слову женщина слова синонимы․

• девушка
• леди
• дама
• девочка
• подружка
• синьора
• госпожа
• дочь

2 Какими словами можно сегодня описать современных женшин?

Современная женщины стали умнее, красивее, добрее.

3 Подберите два-три прилагательных к следующим словам։ мама, сестра, бабушка, жена, свекровь, заловка, теща, тетя, соседка, подруга․

мама-красивая, хорошая.

сестра-красивая, хорошая.

бабушка-добрая, красивая.

жена-хозяйственная, красивая.

свекровь-злая, жадная.

заловка-

теща-злая, жадная.

4 Переведите на армянский язык слова — мама, сестра, бабушка, жена, свекровь, заловка, теща, тетя, соседка, сноха, невестка, подруга, родственница․

5 Подберите антонимы к словам։ молодая, прекрасная, крохотная, нетороплива , грациозная, смелая․

молодая-женчина

прекрасная-женшина

крохотная-женшина

нетороплива-женшина

грациозная-женшина

смелая-женшина

Լուծիր գծային հավասարումները

645.

ա․ x=14/3

բ․ x=-(1/4)

գ․ x=0

դ․ x=1/5

ե․ x=8

զ․ x=3

է․ x=7

646.

ա․ 2(x-3)=6

բ․ x=23/4

գ․ x=4/3

դ․ x=6/5

647․

ա․ x=-(6/5)

բ․ x=14/3

գ․ x=3

դ․ x=5

648.

ա․ x=-1/2

բ․ x=-2

գ․ x=232/45

Թեման.Շփման ուժ:Շփման ուժի դերը բնության մեջ և կենցաղում:Մի ուղղով ուղղված ուժերի գումարումը: Լաբորատոր աշխատանք «Շփման ուժի չափումը ուժաչափով,տարբեր մակերևույթների վրա»

1.Բերել շփման առկայությունը հաստատող օրինակներ:

Շփման առկայությունը հաստատելու համար պետք է դիտարկենք և բերենք օրինակ
Օրինակ ՝ Փորձենք շարժել սեղանին դրված ծանր գիրքը ՝ նրա վրա ազդող հորիզոնական ուղղված ուժով: Կնկատենք, որ ազդող ուժը բավականաչափ փոքր է, այսինքն գիրքը դադարի վիճակում է: Եվ սկսում է շարժվել միայն այն դեպքում, երբ ազդող ուժ է լինում: Այդ ուժը մարմնի և սեղանի մակերևույթների միջև առաջացած դադարի շփման ուժն է

2.Ինչով է պայմանավորված շփումը

Շփման ուժը պայմանավորված է շփման ուժի մեծության և շփվող մարմինների ողորկության աստիճանից

3.Թվարկել շփման տեսակները։

Դադարի շփման ուժը, սահքի շփման ուժը և գլորման շփման ուժը

4.Օրինակներով ցույց տալ,որ միևնույն պայմաններում գլորման շփման ուժը փոքր է սահքի շփման ուժից:
Օրինակ՝երբ քարը գլորենք թեկ մակերևույթի վրայից, ապա նրա արագությունը գնալով մեծանում է շփման ուժի նկատմամբ, իսկ երբ այն քաշենք հարթ մակերևույթի վրայով, ապա նրա շփման ուժը կլինի ավելի շատ:

5.Բերել շփման դրսևորման օգտակար օրինակներ
Եթե շփման ուժը չլիներ, ապա օրինակ ավտոմեքենային հնարավոր չէր արգելակել, ինչը կարող էր բերել վատ հետևանքների:

6.Բերել շփման դրսևորման վնասակար օրինակներ
Եթե շփման ուժը կա, ապա մարդը չի կարող տեղափոխել մի ծանր իր, մի տեղ որտեղ նա ուզում է:

7.Ինչպես կարելի է մեծացնել շփումը
Շփման ուժ մեծացնելու համար կարելի է մակերևույթը դարձնել խորդուբորդ:

8.Ինչպես կարելի է փոքրացնել շփումը
Շփման ուժը փոքրացնելու համար կարելի է մակերևույթը ինչքան հնարավոր է հարդեցնել:

Թեմա՝ Եռանկյան կողմերի և անկյունների միջև առնչությունների մասին

Թեորեմ: Եռանկյան՝
1) ավելի մեծ կողմի դիմաց ընկած է ավելի մեծ անկյուն,
2) ընդհակառակը՝ ավելի մեծ անկյան դիմաց ընկած է ավելի մեծ կողմ:
Ապացույցը կարդա այստեղ։
Հետևանքներ.

Հետևանք 1.

Եթե եռանկյան երկու անկյուններ հավասար են, ապա եռանկյունը հավասարասրուն է (հավասարասրուն եռանկյան հայտանիշ):

Հետևանք 2.

Եթե եռանկյան երեք անկյուններ հավասար են, ապա եռանկյունը հավասարակողմ է:

Հետևանք 3.

Ուղղանկյան եռանկյան ներքնաձիգն ավելի մեծ է էջից:

Առաջադրանքներ։

Գործնական աշխատանք։

1.GEOGEBRA ծրագրով  գծիր ABC բութանկյուն եռանկյուն, նշիր յուրաքանչյուր անկյան աստիճանային չափը։ Նշիր եռանկյան ամենամեծ կողմը։

<A=55^o

<C=55^o

<B=70^o

2. GEOGEBRA ծրագրով  գծիր ABC  ուղղանկյուն եռանկյուն, որի ուղիղ անկյունը C-ն է, նշիր մնացած  անկյան աստիճանային չափերը։ Նշիր եռանկյան ամենամեծ կողմը։

<A=90^o

<B=45^o

<C=45^o

Խնդիրներ։

166. Ներքնաձիգը AC=17, որովհետև նա ամենամեծն է:

167. AB և AC

168. BK էջ, AB և BC ներքնաձիգ, Իսկ ներքնաձիգը մեծ է էջից:

169. Երբ բարձրությունը կիսում ենք, ապա բաժանվում են երկու մասի, իսկ միջնագիծը դառնում է 180⁰

170․ Եթե եռանկյան երկու անկյունները հավասար են, ապա եռանկյունը հավասարասրուն է (Հետևանք 2 )

171․ Եթե եռանկյան երկու անկյունները հավասար են, ապա եռանկյունը հավասարասրուն է (Հետևանք 2 )

172․ <C=70⁰, Դա նշանակում է, եթե <A=<C, ապա BC էլ է 6:

173․ (180-60):2=60, Դա նշանակում է, որ եռանկյան բոլոր անկյունները հավասար են, ապա եռանկյունը հավասարակողմ է:

.Գրել տրված բայերի հնչյունափոխված արմատների անհնչյունափոխ ձևերը և նշիր, թե ինչ խոսքի մաս է:
Կարմրել- կարմիր, ածական
ըմպել- ումպ, գոյական
կռվել-կռիվ, գոյական
ոչնչանալ-ոչինչ, դերանուն
սիրել-սեր, գոյական
փափկել-փափուկ, ածական
գրկել-գիրկ, գոյական
կոպտանալ-կոպիտ, ածական
անրջել-անուրջ, գոյական
շիկանալ-շեկ, ածական
վարդագունել-վարդագույն, ածական
ուղղել-ուղիղ, ածական
ապշել-ապուշ, ածական

2.Ընդգծված բառակապակցությունները արտահայտիր բայով:

Զայրույթից նա  գունատ դարձավ:
Տերևները սկսել են դեղնել:
Նրանք միմյանց հանդեպ  ջերմացել են;
Այդ պատմությունից էլ  առաջացավ անվանումը:
Լուսացավ, և նոր օր սկսվեց:
Ուշացար, հյուրերն արդեն գնացել են:
Նա իր փայտիկով քարացրեց քաղաքը:

3.Գրիր -ել և -ալ վերջավորությամբ հինգական բայ:
Գրել, աշխատել, վազել, ներել, սիրել
Ոչնչանալ, բարձրանալ, կոպտանալ, գնալ, ուրախանալ

4.Գրիր տրված բայերի դեմքը, ժամանակը, թիվը:

Երգում էի- առաջին դեմք, անցյալ ժամանակ, եզակի թիվ
նկարեց-երրորդ դեմք, անցյալ ժամանակ, եզակի
կսովորես-երկրորդ դեմք, ապառնի ժամանակ, եզակի թիվ
գրեցինք-առաջին դեմք, անցյալ ժամանակ, հոգնակի թիվ
գնալու են-երրորդ դեմք, ապառնի ժամանակ, հոգնակի թիվ
վազել ենք-առաջին դեմք, անցյալ ժամանակ, հոգնակի թիվ
կռվեցին-երրորդ դեմք, ներկա ժամանակ, հոգնակի թիվ
հավատում եմ-առաջին դեմք, ներկա ժամանակ, եզակի թիվ
կփայլեն-երրորդ դեմք, ապառնի ժամանակ, հոգնակի թիվ
տխրեցիր-երկրորդ դեմք, անցյալ ժամանակ, եզակի թիվ

Բայի ժամանակաձևերը

5.Պատմությունը դարձրո՛ւ ներկա ժամանակով:

Մեր կապիկը մի աֆրիկացուց էինք-ենք ձեռք բերել, ով վառ անհատականությամբ ու յուրահատուկ հումորով օժտված մի էակ է: Ամեն օր նրան դուրս էինք-ենք տանում ու կապում ծառին: Առաջին երկու օրը խելոք նստում էր-է տան մուտքի մոտ, ու նրա կողքով չընդհատվող հոանքով անցնում էին-են որսորդները, մեզ սննդամթերք բերող պառավ կանայք, խումբ-խումբ վազում էին-են խխունջներ ու միջատներ բերող փոքրիկ տղաներ: Մենք ենթադրում էինք-ենք, որ այդ անդադար շարժումը կզվարճացնի ու կհետաքրքրի կապիկին: Այդպես էլ եղավ: Նա շատ շուտ գլխի ընկավ, որ պարանի երկարությունն իրեն թույլ է տալիս թաքնվել բակի դռնակի մոտ, և օգտվեց դրանից: Հենց որ ոչինչ չկասկածող մի աֆրիկացի բակ էր-է մտնում, կապիկն իսկույն դուրս էր-է ցատկում դարանից ու բռնում խեղճի ոտքը: Հետն էլ այնքան սոսկալի ճղճղոց էր-է գցում, որին նույնիսկ ամենապինդ նյարդերն ունեցող մարդը չէր-չի դիմանում:

6. Փակագծերում  տրված ժամանակաձևերից տեքստին համապատասխանող ձևն ընտրի՛ր և գրի՛ր կետերի փոխարեն:

Բարձր կրունկներով կոշիկներն առաջին անգամ երևացել են ուշ միջնադարյան Փարիզում: Բայց կինն իր կրունկներն ինչո՞ւ….(պիտի պահի, պիտի պահեր) բարձր ու մարմնի ծանրությունը ոտքի թաթերի վրա…(պիտի դնի, պիտի դներ): Պատճառն այն էր, որ այն ժամանակ Փարիզի փողոցները սալահատակված (չեն,չէին), և մարդիկ մի մայթից մյուսն անցնելու ժամանակ….(խրվում էին, խրվեցին, խրվել են, խրվել էին) ցեխի մեջ: Եվ ահա մի հնարագետ կոշկակար, որն իր համար…(հնարեց, հնարել է, հնարել էր) բարձր կրունկները, որոշեց մյուսների կոշիկներն էլ այդպես կարել:

7. Փակագծերում  տրված ժամանակաձևերից տեքստին համապատասխանող ձևն ընտրի՛ր և գրի՛ր կետերի փոխարեն: 

ա) Աշխարհի մեծածավալ հին գրքերից մեկը հայերեն «Մշո ճառընտիր» գիրքն է, որ … (պատրաստեցին, պատրաստել են, պատրաստել էին) արջառի ու երինջի կաշվից: Դա յոթանասունհինգ սանտիմետր լայնություն … (ունի, ուներ) և մոտ երեսուներկու կիլոգրամ…(կշռում է, կշռում էր, կշռել է): Հայ գյուղացինրը մեծ գումարով փրկագնեցին ձեռագիրը, երբ սելջուկները դա… (հափշտակել են, հափշտակում էին, հափշտակել էին):
բ) Միայն դինոզավրերն ու մյուս նախապատմական կենդանիները կարող էին տեսնել հայտնի ամենահին երկնաքարի անկումը, որովհետև երեք հարյուր միլիոն տարի առաջ, երբ դա…(ընկավ, ընկել է, ընկնում էր, ընկել էր), միայն  նրանք …( թափառել են, թափառել էին, թափառեցին, թափառում էին) ծառանման պտերների հսկա անտառներում:

Դիմավոր բայեր և դերբայներ

8. Ընդգծված դերբայները դարձրո՛ւ բայեր:

Օրինակ`

Քայլող աղջիկ- աղջիկ, որը քայլում է:
Հեռացած ձմեռ- ձմեռը, որ հեռացել է:

Ա. Սլացող մեքենա, արևի շուրջը պտտվողմեքենա, թունելից դուրս եկողգնացք, փոշու ու մրի մեջ աշխատող մարդիկ:

Բ. Ընկածգրիչ, մոռացված երգ, թիթեռի հետևից ընկած երեխա, արձակված ու կախված վարագույր, լուծված խնդիր, գիշերվա անձրևից խոնավացած օդ:

9. Կետերը փոխարինի՛ր ապրել բայից կազմված դերբայներով (ապրելիս, ապրող, ապրած, ապրել):

Նրա… երկար ու ձիգ տարիների մասին ընդամենը մի երկու նախադասություն կարելի է պատմել:

Գետափին՝ զով ծառերի ստվերում… հիշում էր իր անապատը, խանձված ավազը:

Կարտոֆիլի արտում … բզեզն արագ բազմանում է ու շարժվում առաջ՝  նոր տարածություններ գրավելու:

Ուզում էր քաղաքից դուրս ու մենակ՝… հեռու մի դաշտում:

10. Կետերը փոխարինի՛ր ապրել բայի դիմավոր ձևերով:

Քանի՛ տարի … մեր երկրում ու չգիտե՞ս մեր օրենքները:
Եթե մի երկու ամիս էլ … այս  խոնավ ու անարև երկրում, բոլորովին կմոռանա՞ք մեր գյուղը:
Մի քանի օր այստեղ … ու կտեսնի, թե ի՞նչ դժվար է օրվա հոգսը հոգալը:

Այստեղ … ուրիշ ելք չունեմ:
Դու երկար … այս աշխարհում ու շատ բան ես տեսել, ինձ մի խորհուրդ տո՛ւր:

11. Տրված բայերը բաժանի՛ր երկու խմբի՝դիմավոր բայերի և դերբայների:

Փակել է, մտնել, փակած, մտար, փակում եմ, մտնում է, փակեցիր, մտած, փակի՛ր, մտնեիր, փակելիս, մտնելիս, կփակենք, մտի՛ր, պիտի փակեք, մտել էինք, փակել էիր, պիտի մտնի:

12․Կազմի՛ր տրված բայերի բոլոր դերբայական ձևերը:

Գրել, կարդալ, տեսնել, սառչել, բարձրանալ, մոտենալ, մոտեցնել:
 Անորոշ — ել, ալ-
Համակատար — ելիս, ալիս —
 Հարակատար — ած —
Ենթակայական — ող —
 Անկատար — ում (եմ) —
Կատարելի — ելու, ալու (եմ) —
Վաղակատար — ել (եմ) —
 ժխտական — (չեմ) ի, ա –

13․ Տրված բայերից համակատար դերբայներ /ելիս, ալիս/ ստացի՛ր և դրանցով նախադասություններ կազմի՛ր:

Չափել, շարժվել, կապել, մտնել, տեսնել:

14.Կետերի փոխարեն պահանջված ձևերով գրի՛ր փակագծում դրված բայերը:

…ձայնը գլուխն էր գցում: (երգել- ե՞րբ)
Ձիու սիրտը պայթել էր քուռակի համար…: (վախենալ-ինչի՞ց)
Թեյը…թափեց: (տանել-ե՞րբ)
Կենսախինդ մարդիկ վախենում են լուրջ կամ տխուր կամ ծանր…: (երևալ-ինչի՞ց)
Ու Մոսկվա- առաջ մի երկու օրով ման է գալիս հարազատ վայրերում: (գնալ-ինչի՞ց)

Մեղր… մի կաթիլ գետին թափեց: (լցնել-ե՞րբ)

15.Փակագծում դրված բայերը կետերի փոխարեն գրի՛ր պահանջված ձևով:

Այդ նամակը …նա գունատվեց: (կարդալ-ե՞րբ)

Ամբողջը երեկո… հոգնած՝ դուրս եկավ զբոսնելու: (կարդալ -ինչի՞ց) Այդ տունը… սպասում էր որդու վերադարձին:  (կարդալ -ե՞րբ)
Չգիտես ինչու, վախենում էր վերջին կամուրջը մինչև վերջ…: (կառուցել -ինչի՞ց)
Ականջները դժժում էին ամբողջ օրն այդ աղմուկը…: (լսել -ինչի՞ց)
Իրիկնապահին տուն…մի անգամ էլ հիշեց խոստումը: (դառնալ-ե՞րբ)
Վիրավորվել էր ընկերոջ՝ առանց պատճառի հետ…: (դառնալ -ինչի՞ց)
Վրա-վրա…նիհարել էր:  (հիվանդանալ -ինչի՞ց)
…միշտ էլ նիհարում է:  (հիվանդանալ -ե՞րբ)

16. Տրված հարակատար դերբայները տեղադրի՛ր կետերի փոխարեն:
Քնած, բերած, կառուցած, տրված, տնկված, հեռացած, ասված:
Երբ արդեն ամեն ինչ…էր, բոլոր պատվերները՝ … մոտեցավ մեքենային:
Վարպետի … բոլոր կամուրջները մինչև այսօր կան:
Երբ արքայի հրամանով … անտառը մի քիչ մեծացավ, այնտեղ վայրի կենդանիներ  էլ  բաց թողեցին:
Աշխարհում մի մարդ միայն կարող է օգնել … գեղեցկուհուն:
Այս կողմերից մի քանի տարի առաջ… մարդիկ մեր ավանը չեն ճանաչի:
Հեղեղի … տուփը ոչ մի կերպ չէր բացվում:

17.Գտիր առաջին շարքի բայերի հոմանիշները երկրորդ շարքում:
ա. գերել, կազդուրվել, փայլել, գոռոզանալ, չքանալ, ընկղմվել, ոգևորել
բ.  խրախուսել, անհայտանալ, սուզվել, կախարդել, մեծամտանալ, ցոլալ, առողջանալ:

ա. ննջել, գողանալ, դժգոհել, ուղղել, մտորել, անարգել, մարտնչել
բ. պայքարել, փնթփնթալ, խորհել, ստորացնել, շտկել, հափշտակել, նիրհել:

18.Ընդգծիր բայերը:
Հմայել, անվայել, շահել, առավել, ջերմել, ավել:
Անսխալ, կսկծալ, փսփսալ, ծավալ, ձնհալ, հեկեկալ:

Առաջադրանքների աղբյուրը՝ Կարինե Պետրոսյանի բլոգ, Սուսան Մարկոսյանի «Գործնական քերականություն»

Նախագիծ․ Եռանկյուն, եռանկյան տեսակները

1.GEOGEBRA  ծրագրով գծիր սուրանկյուն եռանկյուն, ինչ գիտես սուրանկյուն եռանկյան մասին։

Բոլոր անկյունները 90^օ-ից փոքր են։

2.GEOGEBRA ծրագրով գծիր բութանկյուն եռանկյուն, ինչ գիտես բութանկյուն եռանկյան մասին։

Եռանկյունը կարող է ունենալ միայն 1 բութ անկյուն։

3.GEOGEBRA ծրագրով գծիր ուղղանկյուն եռանկյուն, ինչ գիտես ուղղանկյուն եռանկյան մասին։

Եռանկյունը, որի անկյուններից մեկն ուղղիղ է կոչվում է ուղղանկյուն եռանկյուն։

Ուղիղ անկյան դիմացի կողմը կոչվում է ներքնաձիգ, մյուս կողմերը էջեր։

4.GEOGEBRA  ծրագրով գծիր հավասարակողմ եռանկյուն, ինչ գիտես հավասարակողմ եռանկյան մասին։

Եռանկյունը, որի բոլոր կողմերը հավասար են կոչվում է հավասարակողմ, նրա բոլոր անկյունները իրար հավասար են, 60^o+60^o+60^o=180^o։

5.GEOGEBRA  ծրագրով գծիր հավասարասրուն եռանկյուն, ինչ գիտես հավասարասրուն  եռանկյան մասին։

Հավասարասրուն եռանկյան 2 կողմերը իրար հավասար են և կոչվում են սրունքներ, իսկ 3-րդ կողմը հիմք։

Հիմքին առնթեր երկու անկյունները իրար հավասար են, եթե անկյուններից 1-ը 60^o, ապա եռանկյունը հավասարակողմ է։

Հավասարասրուն եռանկյան հիմքին տարված բարձրությունը միջնաձիգ է և կիսորդ։
Խնդիրներ։
6. Գտեք հավասարասրուն եռանկյան անկյունները, եթե նրա անկյուններից մեկը հավասար է (դիտարկեք բոլոր հնարավոր դեպքերը)
ա) 40^0

1) <B=40^o, <A+<C=180^o-40^o=140^o, <A=<C=70^o

2) <A=<C=40^o, <B=100^o
բ) 60^0

Բոլոր անկյունների գումարը=180^o, բոլոր անկյունները 60^o են։
գ)90^0

<A=90^o

<A+<B+<C=180o

<C=<B=(180^o-90^o)/2=45^o

դ) 100^0

<B=100^o, <A=<C=(180^o-100^o)/2=40^o

7. AC հիմքով ABC հավասարասրուն եռանկյան մեջ տարված է  AD կիսորդը։ Գտեք  <ADC -ն, եթե  <C=50^0։

<A=<C=50^o, <A/2=<1=25^o, 25^o+50^o+<ADC=180^o, <ADC=105^o

Փետրվար ամսվա ամփոփում (աշխատանքդ ներկայացրո՛ւ պատումի, տեսագրության կամ ձայնագրության տեսքով՝ ներառելով ներքոհիշյալ աշխատանքները)

Գործնական քերականություն — Գործնական քերականություն

Գործնական քերականություն — Գործնական քերականություն

Գործնական քերականություն — Գործնական քերականություն

Գործնական քերականություն — Գործնական քերականություն

Բառարանային ֆլեշմոբ —

Բարբառային հեքիաթների ընթերցում — Դասարանում

«Փարվանա»․ առաջադրանքներ — Փարվանա

Տերյանական ձայնագրություն —

Կետադրություն (փետրվարի 16) — Դասարանում

«Ահմադը»․ առաջադրանքներ — Կարդա Թումանյանի «Ահմադը» պատմվածքը։

Թումանյանական ձայնագրություններ

Ստեղծագործական աշխատանքներ

Թարգմանչական աշխատանքներ

Անահատական նածագծեր

Ընդգծված դերանունները փոխարինի՛ր համապատասխան հոդերով (եթե պետք է, կարող ես նախադասությունից բառ հանել)

Քո ընկերը մենակ քայլում էր փոշեծածկ ճանապարհով:

Ընկերդ մենակ քայլում էր փոշեծածկ ճանապարհով։

Իմ որսն իր ոտքով եկավ:

Որսս իր ոտքով եկավ:

Մենք, այսինքն` ծովափի բնակիչները, ծովից ենք հանում մեր սնունդն ու հարստությունը:

Ծովափի բնակիչներս, ծովից ենք հանում մեր սնունդն ու հարստությունը:

Դու` մեր ամենաուժեղ մարզիկը, հաղթանակով պիտի գաս:

Մեր ամենաուժեղ մարզիկդ, հաղթանակով պիտի գաս:

Ես ծեր որսորդ եմ ու կյանքում շատ բան եմ տեսել:

Ծեր որսորդ եմ ու կյանքում շատ բան եմ տեսել:

Դուք` մեր շնորհալի տղաները, ձեր խոսքը դեռ չեք ասել:

Մեր շնորհալի տղաներդ ձեր խոսքը դեռ չեք ասել:

Քո սիրտը քա՛ր է, քար:

Սիրտդ քա՛ր է, քար:

Ձեր ձեոքն ընկնողին պրծում չկա:

Ձեռքդ ընկնողին պրծում չկա։

2. Կետադրի՛ր:
Ընկերս, զվարթ ու կատակաբան շուրջն էր հավաքել բոլոր հյուրերին:
Կանաչազարդ դաշտավայրը՝ ցողված վաղորդյան մարգարիտներով վառվում էր ծիածանի ամենանուրբ գույներով:
Այդ առավոտ տեսածս առաջին բանը մեր ծիրանենին էր՝ ծաղկազգեստ ու բուրող:
Մայրամուտին, ծովը շառագույն ու հանդարտ հանկարծ ալեկոծվեց:

3. Հարցական դերանունները փոխարինի՛ր խնդիր (գործողության հետ առնչություն ունեցող առարկա) լրացումներով:
Մի ականատես նկարագրում էր (ո՞ւմ), (ի՞նչը):—նկարչի կենսագրությունը։
Բնության բոլոր ուժերը միասին անճանաչելիորեն փոխում են (ի՞նչը):—եղանակը։
Լավան մոտենում էր (ինչի՞ն):—գյուղին։
Մի քանի օր անց որսորդներն են օգնության հասնում (ո՞ւմ):—փրկարարները։
Լեռները դղրդում էին (ինչի՞ց):—երկրաշարժից։
ժայռի գագաթը միայն (ինչո՞վ) կարելի է բարձրանալ:—պարանով

1. Ընդգծված դերանունները փոխարինի՛ր համապատասխան հոդերով (եթե պետք է, կարող ես նախադասությունից բառ հանել):

Քո ընկերը մենակ քայլում էր փոշեծածկ ճանապարհով:

Ընկերդ մենակ քայլում էր փոշեծածկ ճանապարհով։

Իմ որսն իր ոտքով եկավ:

Որսս իր ոտքով եկավ:

Մենք, այսինքն` ծովափի բնակիչները, ծովից ենք հանում մեր սնունդն ու հարստությունը:

Ծովափի բնակիչներս, ծովից ենք հանում մեր սնունդն ու հարստությունը:

Դու` մեր ամենաուժեղ մարզիկը, հաղթանակով պիտի գաս:

Մեր ամենաուժեղ մարզիկդ, հաղթանակով պիտի գաս:

Ես ծեր որսորդ եմ ու կյանքում շատ բան եմ տեսել:

Ծեր որսորդ եմ ու կյանքում շատ բան եմ տեսել:

Դուք` մեր շնորհալի տղաները, ձեր խոսքը դեռ չեք ասել:

Մեր շնորհալի տղաներդ ձեր խոսքը դեռ չեք ասել:

Քո սիրտը քա՛ր է, քար:

Սիրտդ քա՛ր է, քար:

Ձեր ձեոքն ընկնողին պրծում չկա:

Ձեռքդ ընկնողին պրծում չկա։

2. Կետադրի՛ր:
Ընկերս, զվարթ ու կատակաբան շուրջն էր հավաքել բոլոր հյուրերին:
Կանաչազարդ դաշտավայրը՝ ցողված վաղորդյան մարգարիտներով վառվում էր ծիածանի ամենանուրբ գույներով:
Այդ առավոտ տեսածս առաջին բանը մեր ծիրանենին էր՝ ծաղկազգեստ ու բուրող:
Մայրամուտին, ծովը շառագույն ու հանդարտ հանկարծ ալեկոծվեց:

3. Հարցական դերանունները փոխարինի՛ր խնդիր (գործողության հետ առնչություն ունեցող առարկա) լրացումներով:
Մի ականատես նկարագրում էր (ո՞ւմ), (ի՞նչը):—նկարչի կենսագրությունը։
Բնության բոլոր ուժերը միասին անճանաչելիորեն փոխում են (ի՞նչը):—եղանակը։
Լավան մոտենում էր (ինչի՞ն):—գյուղին։
Մի քանի օր անց որսորդներն են օգնության հասնում (ո՞ւմ):—փրկարարները։
Լեռները դղրդում էին (ինչի՞ց):—երկրաշարժից։
ժայռի գագաթը միայն (ինչո՞վ) կարելի է բարձրանալ:—պարանով

Սիրելի՛ սովորողներ, այս շաբաթ ներկյացնելու եք հետևյալ թեմաները․

• Բազմաբջիջ կենդանիներ

Աղեխորշավորների նյարդային համակարգը և բազմացումը

Նյարդային համակարգ

Միջավայրի հետ ակտիվ փոխազդեցությունը հանգեցրել է աղեխորշավորների մոտ առաջին անգամ նյարդային համակարգի ի հայտ գալուն: Այն ունի պարզ կառուցվածք, սակայն համարժեք է նյարդային համակարգի կառուցման սկզբունքին:

Նյարդային համակարգը բազմաբջիջ օրգանիզմներում կյանքի կազմավորման բարդացումը ապահովող կարևորագույն գործոն է:

Նյարդային համակարգը ապահովում է.

1. բոլոր բջիջների մասնագիտացված և համակարգված փոխգործակցությունը որպես մեկ ամբողջական օրգանիզմ,
2. օրգանիզմի ինքնակարգավորումը և գործառույթների և գործընթացների կառավարումը,
3. արտաքին միջավայրի հետ օրգանիզմի բազմաբնույթ կապերի ապահովումը՝ հիմնված գրգռման և պատասխան ռեակցիայի վրա:

Աղեխորշավորների, ինչպես նաև բոլոր կենդանիների նյարդային բջիջն է նեյրոնը, որը ունակ է գրգռվել ազդակների ներգործությամբ և ազդակը փոխանցելով այլ բջիջների` առաջ բերել նրանց գործունեության դրդում:

Օրինակ

ստիպել, որպեսզի մաշկամկանային բջիջները կծկվեն և հիդրան շարժվի, կամ ստիպել խայթող բջիջներին գործարկվել և այլն:

Օրգանիզմի պատասխան ռեակցիան գրգռիչին, որը իրականանում է նյարդային համակարգի միջոցով, կոչվում է ռեֆլեքս:

Ռեֆլեքսը բազմաբջիջ կենդանիների կենսագործունեությունը ապահովող հիմնական աշխատանքային գործոնն է:

Նյարդային բջիջները աստղաձև են և ունեն ելուստներ, որոնց միջոցով միանում են իրար՝ կազմելով ցանցային նյարդային համակարգ: Այդ ցանցը ծածկում է կենդանու ամբողջ մարմինը և նյարդավորում է հիդրայի օրգանիզմի յուրաքանչյուր բջիջ: Նյարդային բջիջների քանակը հատկապես մեծ է բերանային անցքի շուրջ` շոշափուկներում և ներբանի վրա: Դա պայմանավորված է նրանով, որ դրանք արտաքին միջավայրին առնչվող հիմնական հատվածներն են:

Խայթող բջիջներ

Հիդրան գիշատիչ օրգանիզմ է, ուստի որս է կատարում, սակայն հիդրան ունի նաև պաշտպանության կարիք: Այդ պատճառով հիդրային բնորոշ են խայթող բջիջներ, որոնք էլ հանդիսանում են նրա «զինանոցը»: Խայթող բջիջների մեծ մասը կուտակված է շոշափուկների վրա, քանի որ նրանք անհրաժեշտ են որսի համար: Այս բջիջներն ունեն խայթող թել, որը գալարված է թույնով լի պատիճում: Խայթող բջջի վրա կա զգայուն մազիկ, որը գրգռվում է անհրաժեշտության դեպքում և ստացված գրգիռը ուղարկում է ցանցային նյարդային համակարգ: Նյարդային բջիջները վերլուծում են գրգիռը, մշակում են պատասխան և այն ազդակի տեսքով տալիս բջջին՝ ազատելու խայթող թելը:

Ազդակը ստանալուց հետո խայթող թելը դուրս է նետվում պատիճից և խրվում է զոհի մարմնի մեջ՝ ներարկելով թունավոր հեղուկը: Սա բերում է զոհի մահվան կամ անշարժացմանը, որից հետո շոշափուկները նրան մոտեցնում են բերանային անցքին և գցում մարսողական խոռոչ: Խայթող բջիջը նույնպես մահանում է, և նրա փոխարեն առաջանում է նոր բջիջ՝ մեզոգլեայում գտնվող բջիջներից:

Ռեգեներացիա

Նյարդային համակարգը անընդհատ վերահսկում է հիդրայի մարմնի ամբողջականությունը և անխափան աշխատանքը: Որևէ բջջի ոչնչացման կամ վնասման դեպքում այն հրաման է ուղարկում, որպեսզի մեզոգլեայում գտնվող միջանկյալ բջիջներից ձևավորվի համապատասխան բջիջ և լրացնի կորսված դաշտը:

Միջակա բջիջները կարող են զարգանալ, վերափոխվել՝ առաջացնելով հիդրայի մարմնի ցանկացած բջիջ: Նույնիսկ եթե հիդրային մասնատենք, նրա մասերը կվերականգնեն ամբողջականությունը միջակա բջիջների բազմացման և մասնագիտացման շնորհիվ:

Մարմնի վնասված մասերը վերականգնելու ունակությունը կոչվում է ռեգեներացիա:

Ռեգեներացիայի հատկությունը բնորոշ է գրեթե բոլոր կենդանի օրգանիզմներին և կյանքի բնորոշ հիմնական հատկություններից է:

Բազմացումը

Հիդրան բազմանում է և՛ անսեռ, և՛ սեռական եղանակով: 

Բարենպաստ պայմաններում հիդրան բազմանում է անսեռ եղանակով՝ բողբոջմամբ:

Բողբոջումը անսեռ բազմացման տեսակ է, որը խիստ յուրահատուկ է դրոժավոր սնկերին և աղեխորշավորներին:

Բողբոջման ընթացքում հիդրայի մաշկամկանային պարկի արտաքին և ներքին շերտերը արտափքվում են՝ առաջացնելով բողբոջ: Այն մեծանում է և սկսում է զարգանալ. ազատ ծայրին առաջանում են բերանային անցքը և շոշափուկները: Վերջ ի վերջո ձևավորվում է ամբողջական, երիտասարդ հիդրա, որը պոկվում է մայրական օրգանիզմից և վարում ինքնուրույն կյանք: Հիդրայի վրա կարող է առաջանալ մի քանի բողբոջ միաժամանակ:

Անբարենպաստ պայմաններում, օրինակ՝ աշնանը հիդրան բազմանում է սեռական եղանակով: Հիդրայի միջակա բջիջներից են առաջանում նաև նրա արական և իգական սեռական բջիջները:

Նրա մարմնի վրա առաջանում են թմբիկներ, որոնցում հասունանում են սպերմատոզոիդներ կամ ձվաբջիջ:

Հիդրաները հերմաֆրոդիտ են, այսինքն՝ և՛ արական, և՛ իգական գամետները առաջանում են նույն կենդանու մոտ:

Ինքնաբեղմնավորումից խուսափելու համար արական և իգական գամետները միաժամանակ չեն հասունանում: Հասունացած սպերմատոզոիդները դուրս են գալիս ջրի մեջ և մտրակների օգնությամբ շարժվում դեպի մեկ այլ հիդրայի մարմինը, թափանցում նրա մեջ և միաձուլվում ձվաբջջին: Բեղմնավորված բջիջը պատվում է ամուր պատյանով և ընկնում ջրավազանի հատակին, իսկ մայրական օրգանիզմը աշնանը մահանում է: Գարնանը սաղմի զարգացումը շարունակվում է՝ բջիջները սկսում են արագ տրոհվել, որից հետո կազմավորում է երկշերտ օրգանիզմ, և երիտասարդ հիդրան դուրս է գալիս արտաքին միջավայր:

• հիդրայի կառուցվածքը
• Հիդրայի բազմացումը :