Пять интересных фактов о Иране

1. Иран — одна из старейших цивилизаций в мире: Иранская культура имеет древние корни, и многие археологические находки указывают на то, что регион Ирана был населен уже более 10 000 лет назад.
2. Персидский язык: Официальным языком Ирана является персидский (фарси), который также является одним из самых старых языков мира и имеет богатую литературную традицию.
3. Иран — страна с богатой историей: В Иране находятся многочисленные исторические памятники и архитектурные шедевры, включая Персеполис, который был древней столицей персидской империи.
4. Богатства природы: Иран предлагает разнообразные ландшафты, включая высокие горы, пустыни и побережья Каспийского и Персидского заливов. Также в стране много национальных парков и заповедников.
5. Культурное наследие: Иран славится своей культурой, включая традиционную музыку, танцы, кухню и искусство. Иран также известен своими коврами и миниатюрами, которые признаны частью всемирного наследия ЮНЕСКО.

Пять интересных фактов о Грузии

1. Древняя история: Грузия, также известная как Сакартвело, имеет богатую историю, насчитывающую более 3 000 лет. Она считается одной из древнейших наций в мире.
2. Родина вина: Грузия считается одним из мест рождения вина. Традиция производства вина в Грузии берет начало еще в древности, и грузинское вино до сих пор славится своим разнообразием и качеством.
3. Уникальное письмо: Грузия имеет собственный уникальный алфавит, называемый грузинским. Он имеет 33 буквы и считается одним из самых старых алфавитов в мире.
4. Кавказские горы: Грузия расположена на юге Кавказских гор, что делает ее одной из самых гористых стран в Европе. Эти горы предоставляют уникальные возможности для туризма и активного отдыха.
5. Грузская гостеприимность: Грузинская культура славится своей гостеприимностью и традицией грузинской тамады (вельможи-постановщика тостов). Гости Грузии часто приглашаются на традиционные грузинские застолья, где можно насладиться вкусной кухней и вином.

Пять интересных фактов о Азербайджане

1. Расположение на стыке миров: Азербайджан — страна, расположенная в Закавказье, на стыке Европы и Азии. Этот географический положение делает его культурно и геополитически разнообразным.
2. Богатства нефти и газа: Азербайджан известен своими богатствами в области нефти и природного газа. Баку, столица Азербайджана, является одним из исторических нефтяных центров мира, и страна продолжает развивать свою нефтяную и газовую промышленность.
3. Горы и природные красоты: Азербайджан предлагает разнообразные ландшафты, включая Кавказские горы, которые простираются по северу страны, а также красивые озера и природные парки.
4. Богатая культурная история: Азербайджан имеет богатое культурное наследие, включая архитектурные памятники, такие как Девичья башня и Гянджинский мост, а также богатую музыкальную традицию, включая мугам, который признан Всемирным нематериальным наследием ЮНЕСКО.
5. Города и культурные центры: В Азербайджане есть не только столица Баку, но и другие интересные города, такие как Гянджа, Шеки и Ленкоран, каждый из которых имеет свою уникальную историю и культурные богатства.

Пять интересных фактов о Турции

1. Географическое положение: Турция расположена на пересечении Европы и Азии, что делает ее единственной страной в мире, часть которой лежит на двух континентах. Это уникальное географическое положение делает Турцию стратегически важной.
2. Историческое наследие: Турция имеет богатое историческое наследие, включая множество античных и средневековых памятников, таких как Гора Арарат, где, по легенде, приземлился ковчег Ноя, и города Эфес и Троя.
3. Кухня: Турецкая кухня славится своим разнообразием и вкусом. Она включает такие известные блюда, как долма, баклава, кебабы и многое другое. Турция также известна своими чаями и кофе.
4. Природное богатство: Турция предлагает разнообразные ландшафты, от побережий Средиземного моря до горных вершин. Здесь находятся такие природные чудеса, как каньон Гореме в Каппадокии и пещеры Деринкую в Трое.
5. Турецкая баня (хамам): Турция славится своими традиционными турецкими банями, которые являются частью культурного наследия страны. Хамамы предлагают релаксацию и омолаживающие процедуры.

Եթե ծերուկ Փոլարդը դեռեւս ողջ է, հուսով եմ, որ կկարդա սա, քանի որ կուզենայի, որ իմանա, որ ես գող չեմ եւ երբեք չեմ եղել: Փոխանակ որեւէ սուտ մոգոնելու (ինչը որ կարող էի անել), ճշմարտությունն ասացի ու մտրակվեցի: Ձաղկվելը հոգ չէ, քանի որ նախակրթարանում հաճախ էի մտրակահարվում: Սա դաստիարակությանս մասն էր կազմում: Երբեմն արժանի էի, երբեմն`ոչ: Պարոն Փոլարդի մտրակահարմանն արժանի չէի եւ հուսով եմ, որ նա կկարդա սա, եւ իրեն պիտի ասեմ, թե ինչու: Այդ օրն ի վիճակի չէի իրեն ասելու, քանզի չգիտեի, թե իմացածս ինչպես բացատրեի, ուրախ եմ, որ չեմ մոռացել, որովհետեւ հույժ կարեւոր է:

Գարնանային տանձերի մասին էր:

Ցցավոր ցանկապատով պատված այգում ծառեր էին աճում, սակայն ճյուղերից ոմանք ցանկապատից դուրս էին անցնում: Վեց տարեկան էի, բայց տրամաբանող: Ցանկապատը, տրամաբանեցի, կարող է պատսպարել միայն իր մեջ ամփոփվածը:

Ուստիեւ, ասացի, որ ցանկապատից այս կողմ աճող տանձերն իմն են, եթե, իհարկե, կարողանամ նրանց հասնել:

Չկարողացա: Սակայն սերն առ տանձերը խանդավառեց ինձ: Տանձերն ունակ էի տեսնել եւ գիտեի, որ ուզում եմ: Միայն ուտելու համար չէ, որ ուզում էի, դա բարբարոսություն պիտի լիներ: Դրանք ուզում էի, մանավանդ ուզելու համար: Տանձ էի ուզում, եւ այդ պահին սրանք էին ամենամերձավորներն ու փափագելիները: Ավելին, ուզում էի ուզել եւ ունենալ եւ ձեւը գտա:

Դպրոցի ճանապարհին պատահեց այդ, եւ ծառերը դպրոցից ընդամենը երկու շենք էին հեռու: Ծարավի էի աճող պտուղների անուշահամ հեղուկներին, ու նվազ շոշափելի բաների: Սա գողություն չի, ասացի:

Արկածախնդրություն էր սա: Նաեւ`արվեստ, նաեւ`կրոն, այս կարգի գողությունը պաշտամունքի ձեւ էր առնում: Սա գողություն չի, ասացի:

Եբրայեցի մի տղայի` Այզեքսին ասացի, որ ծառերի մոտ եմ գնում, ու նա ասաց, որ դա գողություն է: Դա ոչինչ չէր նշանակում, կամ էլ նշանակում էր, որ վախենում էր ինձ հետ գալ: Այդ պահին փույթ չէր, թե ինչ էր նշանակում, ու վազելով փողոցն ի վար, հեռացա դպրոցի բակից: Չգիտեի, որ դադարը մի քանի րոպե կտեւեր, բայց գիտեի, որ երբեք երկար չէր տեւի: Անշուշտ, ոչ շատ երկար: Իմ կարծիքով, այն պիտի տեւեր առհավետ:

Վեց տարեկան հասակում դեպի տանձեր վազելը բազում դասական գեղեցիկ բաներ էր պարունակում` երաժշտություն, բանաստեղծություն ու, թերեւս` պատերազմ: Ծառերին հասա շնչասպառ, բայց կայտառ ու ժպտուն: Տանձերը թխլիկ էին եւ ուտելու եւ ճյուղերից պոկվելու պատրաստ: Արեւը ջերմ էր ու բազում պայծառ բաների պահն էր` օդի, մարմնի ու մտքի:

Տերեւների արանքում տեսա տանձերը, թխլիկ ու ալ, կենաց ավիշը` արեւից, եւ ուզում էի: Սա մի բան էր, որի մասին չէի կարող խոսել երկրորդ դասարանում, քանի որ դեռ բառեր չէի գտել դրա համար: Խոսում էին միայն հեշտ բաների մասին, իսկ տանձերը հիմնական էին, եւ դյուրին չէր դրանց մասին խոսելը, եթե տանձերից տարբեր բան կարծեիր դրանք: Եթե պատահում էր, որ խոսում էին տանձերի մասին, սոսկ իբրեւ ապրանք էին նկատում, տասներկու հատը՝ այսքան, եւ ոչ թե հրաշափառորեն ապրող նյութի ձեւեր, տարօրինակ, հուզիչ եւ հիանալի: Տանձերի մասին մտածում էին ծառերից անջատ, եւ երկրից ու արեւից անջատ, ինչը որ տխմարություն էր:

Նրանք իմն էին, եթե կարողանայի հասնել: Նրանց տեսնելն իսկ բավականաչափ լավ էր, սակայն շաբաթներ շարունակ նայում էի նրանց: Ծառերը տեսել էի տերեւաթափից հետո: Տեսել էի տերեւների հայտնվելը, բողբոջների ծնունդը: Տեսել էի բողբոջների անհետելը` խակ ու պինդ ու կանաչ տանձերի երեւման ճնշման տակ:

Հիմա տանձերը հասուն էին ու պատրաստ, ու ես էլ էի պատրաստ: Եվ տանձերն ինձ Աստված էր պարգեւել:

Սակայն ուտելու համար չէի ուզում, այլ շոշափելու, զգալու եւ ճանաչելու համար: Համագրավ կյանքը, որ կարող էր քայքայվել, ճանաչելու եւ անմահացնելու համար:

Գողը կարող է լիապես արվեստագետ եւ փիլիսոփա լինել եւ, թերեւս, պետք է, որ երկուսն էլ լինի: Չգիտեմ, փիլիսոփայությունը հնարեցի գողությունն արդարացնելու համա՞ր, թե՞ գողությունն ուրացա, որ փիլիսոփայություն մոգոնեմ: Գիտեմ, որ անկեղծ էի տանձերն ուտելու հարցում, եւ գիտեի, որ որոշել էի դրանք ձեռք բերել ու մնալ անմեղ:

Հետագայում, երբ ինձ գող հորջորջեցին, տկարացա ու գրեթե հավատացի, թե գող էի, բայց դա ճիշտ չէր:

Եվ խնդուն էի ես տանձի ճյուղերի ներքո, սակայն ավերող ու վատնող մեկի ծիծաղը չէր իմը: Արվեստագետը մեկն է, որ նայում ու տեսնում է, եւ տեսողություն ունեցող ցանկացած անձ` կույր չէ:

Ես տեսնում էի տանձերը: Նախ նրանց տեսա աչքերով եւ հետզհետե նրանց տեսա մարմնիս բոլոր հյուլեներով, եւ ողջ սրտով: Հետեւաբար, նրանք իմն էին:

Նաեւ այն բանի համար, որ գտնվում էին ցանկապատից այս կողմ անցնող ճյուղերի վրա:

Վաղ հասակի դժբախտությունն այն է, որ չի կարողանում խոսել, երբ ամենից շատ ասելիքն ունի, եւ հասուն տարիքի տրտմությունն էլ այն է, որ շատախոս է, երբ մոռացել է որտեղից սկսել եւ ինչ լեզու գործածել: Օհ, այո, սխալ ենք դաստիարակված, ճիշտ որ, գոնե գիտենք, որ մոռացել ենք:

Չէի կարող հասնել նրանց, եւ ուրեմն փորձեցի ցատկել, ինչը որ հիասքանչ էր: Նախ ցատկեցի ճյուղ բռնելու եւ ինձ մոտեցնելու մտքով, բայց երկու կամ երեք անգամ ցատկելուց հետո շարունակեցի ցատկել, քանի որ ցատկելը հիասքանչ էր:

Տանձերը տանձերից առավել բան կարծելու պես էր: Երկրից փոքր-ինչ պոկվել դեպի վեր, ներքուստ եւ արտաքուստ, ու հետո հանկարծ ձայնելով դառնալ դեպ նա, լինել միս եւ մսից առավել մի բան եւ լի նրանով: Եվ ցատկեցի բյուր անգամներ:

Ցատկում էի, երբ լսեցի դպրոցի զանգի ձայնը, եւ հիշեցի, որ դա ամենից առաջ տխրեցրեց ինձ, քանի որ գիտեի, որ ուշացել եմ: Սակայն մի ակնթարթ անց այլեւս չմտահոգվեցի ուշանալուս համար, որպես արդարացում ունենալով թե՛ հասուն տանձերը, եւ թե՛ ցատկելու հայտնագործությունը:

Սակայն խոսքով միանգամայն անբացատրելի: Չէի դադարում մտածելուց, որ ինձ պիտի հարցաքննեին, եւ ես բացատրելու բառեր պիտի չգտնեի: Միայն գիտեի, որ գիտեի:

Չորացած մի ճյուղով հինգ տանձ իջեցրի, անշուշտ բազում այլք եւս կային, սակայն հինգ հատը զատեցի, նրանք, որ ամենից շատ էին պատրաստ: Մեկը կերա: Չորսը տասը րոպե ուշացումով դասարան տարա` դրանք որպես ուշացման պատճառ ի ցույց դնելով: Չեմ հիշում, թե ինչ ասացի, բայց հասուն տանձերը ցույց տվեցի:

Դա ակնթարթային անհասկացողություն առաջացրեց, եւ հասկացա, որ ինձ գողի տեղ են դնում, ինչը որ թե շփոթեցուցիչ էր, թե վիրավորական, ասելու ոչինչ չունեի, քանի որ տանձերն ունեի: Նրանք ինքնին փաստ էին եւ արդարացում, ու շլմորել էի, քանի որ օրիորդ Լարքինի համար տանձերը լոկ փաստ էին: Կարծում էի, թե ավելի ողջամիտ պիտի լիներ, քանի որ երկար էր ապրել եւ ուսուցչուհի էր:

Նա խիստ գտնվեց ու շատ բաներ ասաց: Միայն հասկացա, որ զայրացած էր եւ համամիտ էր, թե հարկ էր, որ պատժվեի: Մանրամասները աղոտել են, սակայն հիշում եմ դպրոցի գրասենյակում, ինքս ինձ փոքր-ինչ գող զգալով նստելս, սպասելով մեր տնօրենին` պարոն Փոլարդին:

Տանձերն իր գրասեղանի վրա էին, անշուշտ, լոկ փաստ: Տրտմակերպ էին նրանք, եւ ես սարսեցի:

Այլեւս բան չկար, եւ ուրեմն մի տանձը կերա: Քաղցր էր, ավելի քաղցր, քան նախորդը, որ կերել էի ծառի մոտ: Միջուկը մնաց ափիս մեջ, այնտեղ մոլեգին տրորվելով: Չկարողացա միջուկի համար արվեստալի կիրառում գտնել եւ ահաբեկված սկսեցի մտածել` տանձի միջուկն ո՞ւմ է պետք, այ հիմար եւ այլն: Միջուկը պետք է նետվեր, բայց շուրջբոլորը միայն պատեր ու պատուհաններ էին:

Միջուկն էլ կերա, ափիս մեջ մի քանի կուտ մնաց: Դրանք էլ գրպանս դրի, մտորելով սեփական տանձենիներ աճեցնելու մասին:

Մի տանձը հետեւեց մյուսին, քանի որ երկյուղած էի ու խորշում էի ինքս ինձ գող զգալուց: Հակագեղագիտական փորձարկություն էր, քանի որ բերկրանք չէի զգում:

Պարոն Փոլարդը վերջապես եկավ: Նրա հայտնությունն ասես կործանման գալուստն էր, եւ երբ նա հազաց, կարծես թե ողջ աշխարհը ցնցվեց: Հազաց անթիվ անգամ, բազում անգամ խստամբեր նայեց ինձ, եւ այնուհետեւ ասաց. «Իմացա, որ տանձեր ես գողացել: Ո՞ւր են»:

Կարծեցի, թե տանձ էր ուզում, եւ այդ պատճառով շատ ամաչեցի, որովհետեւ իրեն տալու ոչինչ չունեի, բայց կարծում եմ՝ նա հակառակը հասկացավ, թե ես ամաչում էի գող լինելուս համար:

Հետո իմացա, որ պիտի պատժվեմ, քանի որ նա իմ ամոթից օգուտ էր քաղում:

Տհաճ էր նրան ասել, որ գողացել էի, քանի որ չէի գողացել: Ես տանձերը տեսել էի դեռեւս տանձ չեղած: Տեսել էի ծառի մերկ ճյուղերը: Տեսել էի տերեւներն ու բողբոջները, եւ շարունակել էի տեսնել մինչեւ նրանց պատրաստ լինելը: Հասունները ինձ էին պատկանում:

— Կերա նրանց,- ասացի:

Ափսոս, որ չկարողացա նրան ասել, որ տանձերը չէի գողացել, քանի որ ես ստեղծել էի նրանց, բայց կարողացա ասել այն, ինչ մյուսներն էին ակնկալում:

— Կերա՞ր տանձերը,- ասաց նա, եւ ինձ թվաց, որ բարկացած էր:

Այդուհանդերձ ասացի.

— Այո, պարոն:

— Քանի հատ,- ասաց նա:

— Չորս,- ասացի:

— Չորս տանձ գողացար,- ասաց նա,- հետո կե՞րար:

— Ոչ, պարոն,- ասացի,- հինգ հատ: Մեկը ծառի մոտ կերա:

Ամեն բան խճճվեց, եւ ես հասկացա, որ չեմ կարող տակից դուրս գալ: Ունակ չէի մտաբերելու ինքնուրույն որեւէ խոսք, եւ կարողացածս միայն այն էր, որ հարցերին պատասխանում էի այնպես, որ ինձ պատժելն արդարանար, եւ նա ինձ պատժեց:

Կաշվե փոկով լավ մտրակեց ինձ, ու ես սաստիկ լաց եղա: Այնքան էլ չէր ցավեցնում, որքան լացիցս կարող էր թվալ, սակայն հարկ էր՝ արտասվեի, քանի որ ինձ համար շատ տարօրինակ էր թվում, որ որեւէ մեկը նույնիսկ մտքի ծայրով չէր ըմբռնում, թե ինչու էի պոկել այդ հինգ տանձերը, եւ ինչո՞ւ այն չորսը դասարան էի տարել, մինչդեռ կարող էի դրանք ուտել եւ մի սուտ մոգոնել, թե մի օտարականի ճանապարհ եմ ցույց տվել, կամ դրա նման մի բան:

Գիտեմ, որ օրիորդ Լարքինը մահացած է, սակայն եթե ծերուկ Փոլարդը դեռեւս ողջ է, հուսով եմ, որ կկարդա սա, որովհետեւ իր համար եմ գրում, եւ հիմա ասում եմ, որ չգողացա տանձերը, ես արարեցի նրանց, եւ չորսը դասարան տարա, քանի որ գեղեցիկ էին, եւ ուզում էի, որ մյուսներն էլ տեսնեին, այնպես, ինչպես ես էի տեսնում: Ոչ մի քինախնդրություն, պարոն Փոլարդ, բայց մտածեցի, թե պարտավոր էի ձեզ պատմել այդ օրվա իրողությունը:

Թարգմանությունը՝ Վարդան Ֆելեշեթյանի

Առաջադրանքներ

1․Անծանոթ բառերը դո՛ւրս գրիր և բառարանի օգնությամբ բացատրի՛ր։

մտրակվեցի-գոտիով ծեծվել

Ձաղկվել-ծեծվել

քանզի-քանի որ

հույժ-սաստիկ, շատ

խանդավառեց -ոգևորեց

բարբարոսություն-վայրենություն

փափագելիներ-ցանկալի

փույթ չէ-կարևոր չէ

առհավետ-մշտական

ալ-կարմիր

հորջորջեցին-անվանեցին

տկարացա-հիվանդացա

  հյուլեներով-մասնիկներով

2․ Ստեղծագործության գլխավոր հերոսին․

• մեղադրի՛ր
• արդարացրո՛ւ
• բնութագրի՛ր

3․ Արդյո՞ք տղայի արարքը գողություն էր։ Պատասխանդ պատճառաբանի՛ր։

4․Այլ վերնագիր հորինի՛ր ստեղծագործության համար։

5․ Ո՞րն էր ստեղծագործության գլխավոր ասելիքը։

6․ Գրավո՛ր վերլուծիր պատմվածքը։

1. Հաշվե՛ք՝ ա) 3^3 , բ) 8^2 , գ) 6^4 , դ) 1^2000:
2. Գրե՛ք ցուցչային տեսքով՝
ա) 2 ⋅ 2 ⋅ 2,
բ) 5 ⋅ 5 ⋅ 5 ⋅ 5 ⋅ 5 ⋅ 5,
գ) 2^3 ⋅ 2 ⋅ 2:
3. Ստուգե՛ք, արդյո՞ք ճիշտ է գրված՝
ա) 10^3 = 1000,
բ) 10^5 = 100000,
գ) 10^42 = 1 00…0 /զրոների քանակը 42 հատ:
4. Գրե՛ք 10 աստիճանի  տեսքով՝
ա) հարյուր հազար,
բ) մեկ միլիոն,
գ) մեկ միլիարդ:
5. Հաշվե՛ք 10^3 և 6^2 թվերի արտադրյալը։
6. Համեմատե՛ք ա) 5^3 և 3^5 թվերը,
բ) (−2)^3 և (−3)^2 թվերը։
7. Ի՞նչ նշան ունի բացասական թվի
ա) 3-րդ աստիճանը,
բ) 4-րդ աստիճանը։
8. Համեմատե՛ք
ա) 2^30 և 2^31 թվերը,
բ) 7^10 և 9^10 թվերը։
9. Հաշվե՛ք 3 ⋅ 10^2 + 17 արտահայտության արժեքը:
10. Հաշվե՛ք թվային արտահայտության արժեքը.
ա) 6 ⋅ 7 + 5^2,
բ) (1 + 2 ⋅ 3)^2,
գ) (1 + 3^2)^4,
դ) (1 + 3^4 − 2) ։ 2^3:
11. Հաշվե՛ք արտահայտության արժեքը.
ա) 4^2 + 3^3 ,
բ) 1^10 + (−1)^10,
գ) ( 1/ 2 ) ^3 + ( 1/2 ) ^3 + ( 1/ 2 )^ 2
12. Աստղանիշը փոխարինե՛ք այնպիսի թվով, որպեսզի ստացվի հավասարություն.
ա) * ^4 = 16,
բ) * ^7 = −1,
գ) 11* = 14641,
դ) *^ 7 = 0,
ե) * ^5 = −32:
13. Ներկայացրե՛ք թվի քառակուսու կամ խորանարդի տեսքով. ա) 27,
բ) 49,
գ) 64,
դ) −64,
ե) 0.000001:
14. Հաշվե՛ք. ա) 3!, բ) 5!, գ) 6!:
հիշիր։
!-նույնպես թվաբանական գործողություն է՝ ֆակտորիալ։ Թվի ֆակտորիալն իրեն չգերազանցող բնական թվերի արտադրյալն է. 4!= 1 ⋅ 2 ⋅ 3 ⋅ 4 = 24:

Բանավոր հաշվարիկ
Քննարկում ենք նախորդ պարապմունքի խնդիրները։

Օրվա աշխատանքը։
1. Լողացող ճամբարականներից վեցը գլխարկով են, տասը` ակնոցով: Նրանցից երեքը և՛ գլխարկով են, և՛ ակնոցով: Քանի՞ ճամբարական է լողում։

6=գլխարկով

10=ակնոցով

3=գլխարկով և ակնոցով

13

2. Արամը յուրաքանչյուր հինգ մետր լողալուց հետո հինգ վայրկյան հանգստանում է։ Բաբկենը յուրաքանչյուր վեց մետր լողալուց հետ վեց վայրկյան հանգստանում է: Երեսուն մետր լողալիս տղաներից ո՞վ է շատ հանգստանում:

հինգ մետր=հինգ վայրկյան

վեց մետր լողալուց=վեց վայրկյան

Պատ.` Բաբկենը 180 Վարկյան

3. Առաջին դասարացիների ֆուտբոլային մրցաշարում մասնակցում էր 9 թիմ։ Ամեն խաղից հետո պարտվող թիմը դուրս էր մնում մրցաշարից։ Քանի՞ խաղից հետո որոշվեց չեմպիոնը։

մրցաշարում մասնակցում էր 9 թիմ

Պատ.` 8

4. Դպրոցի շրջանաձև հեծանվաուղին Դավիթը հեծանվով անցնում է վեց րոպեում։ Նույն ճանապարհը Դավիթը վազելով անցնում է 10 րոպեում։ Քանի՞ րոպեում Դավիթը կանցնի այդ հեծանվաուղին, եթե ճանապարհի առաջին կեսը գնա հեծանիվով, իսկ երկրորդ կեսը՝ վազքով։

8

5. Գոհարի մոտ կա երեք գույնի ջրաներկ՝ կապույտ, կարմիր և դեղին։ Հայտնի է, որ ցանկացած երկու գույնը իրար հետ խառնելով կստացվի նոր գույն։ Երեք գույները իրար խառնելով կստացվի մի ուրիշ գույն։ Գոհարը իր նկարում ամենաշատը քանի՞ գույն կարող է օգտագործել։

9

6. Ընտանիքի 4 անդամների տարիքների գումարը 68 է, իսկ 4 տարի առաջ՝ 53։ Քանի՞ տարեկան է ընտանիքի ամենափոքր անդամը։

11

7. Քանի՞ ձևով կարելի է  1*2 եռանիշ թվի մեջ  աստղանիշի փոխարեն  գրել թվանշան այնպես, որպեսզի  ստացված թիվը լինի  12-ի բազմապատիկ:

2

 8. Տեղաշարժելով լուցկու մեկ հատիկ, ստացիր ճիշտ հավասարություն․Նշիր ճիշտ հավասարությունը։

29

9. Երկու սկյուռիկ  հերթով ընկույզ են ուտում։ Առաջին  սկյուռիկը  կերավ մեկ ընկույզ, 2-րդը՝ երկու, հետո 1-ինը  կերավ երեք, 2-րդը՝ չորս, 1-ինը  կերավ հինգ ,  2-րդը՝ վեց, և այսպես շարունակ: Երբ ընկույզները վերջացան,  պարզվեց, որ 1-ինը  կերել է 100  ընկույզ։ Այդ ընթացքում քանի՞ ընկույզ  է  կերել 2-րդը:

110

Քայլ 1.

Բլոգի հանրահաշիվ և երկրաչափություն բաժնում տեղադրիր ընթացիկ աշխատանքների համար անհրաժեշտ ռեսուրսները՝ դասագրքերի հղումները։

https://online.fliphtml5.com/fumf/qhcr/#p=1-Hanrahashiv 8

https://online.fliphtml5.com/fumf/qxfr/#p=1-erkrachaputyun 8

Քայլ 2.
Բլոգի հանրահաշիվ և երկրաչափություն բաժնում տեղադրել դասավանդողի բլոգի հղումը ։

Քայլ 3.
Հանրահաշիվ բաժնում տեղադրիր այս խնդիրները և փորձիր լուծել մինչև սեպտեմբերի 8-ը։

1. Չորս հաջորդական թվերի գումարը 22 է։ Ո՞րն է այդ թվերից ամենամեծը: 7

2. Քանի՞ անգամ է 75 և 15 թվերի քանորդը փոքր 75-ից: 15

3. 6781253 թվից ո՞ր թվանշանը ջնջենք, որ ստանանք հնարավորինս մեծ թիվ, որը կբաժանվի 3-ի առանց մնացորդի։ 3

4. Արմենը ամառային արձակուրդների առաջին շաբաթը կարդաց 120 էջանոց գրքի 3/5 մասը։ Որքա՞ն է կարդացած էջերի քանակի ու չկարդացած էջերի քանակի տարբերությունը։

5. Գտնելով օրինաչափությունը շարունակիր գրել ևս մեկ թիվ։

4, 9, 19, 39, —

6. Գտեք այն թիվը, որի 35%-ը 28 է։

7. Արամը ավելի բարձրահասակ է, քան Անուշը, բայց ցածրահասակ է և՛ Մերիից, և՛ Դավիթից։ Մերին ավելի ցածրահասակ է, քան Դավիթը, իսկ Մարիամը ավելի  ցածրահասակ է, քան Անուշը։ Ո՞վ է ամենացածրահասակը։
   
8. Զբոսաշրջիկը հաստատուն քայլերով 6կմ ճանապարհը անցնում է 12000 քայլ կատարելով։ Քանի՞ այդպիսի քայլ կկատարի  15կմ ճանապարհը անցնելու համար։
   
9. Հերմինեն, Գարիկը և Ռոբերտը միշտ հերթով են մտնում հյուրասենյակ: Հերմինեն երբեք առաջինը չի մտնում, Գարիկը երբեք երկրորդը չէ, Ռոբերտը երբեք երրորդը չէ: Քանի՞ տարբեր եղանակով նրանք կարող էին մտնել այդ սենյակ:
   
10.  120մ լայնություն ունեցող գետի վրա կառուցել են կամուրջ: Կամրջի մեկ քառորդ մասը գետի ձախ ափին է, մեկ քառորդն էլ գետի աջ ափին: Որքա՞ն է կամրջի երկարությունը:
    
11. Ինքնաթիռում շարքերը համարակալված են 1-ից մինչև 25-ը, բայց 13 համարի շարք չկա: 15-րդ շարքում կա միայն չորս, իսկ բոլոր մնացած շարքերում` վեցական նստելատեղ: Քանի՞ նստելատեղ կա այդ ինքնաթիռում:

12. 35 թիվը ունի այնպիսի հատկություն․ այն բաժանվում է իր միավորների կարգում գրված թվանշանի վրա: 38 թիվը չունի այդ հատկությունը։ 21-ից մեծ և 30-ից փոքր քանի՞ այդպիսի թիվ կա, որ ունեն այդ հատկությունը։
    
13. 987654321 թվից ամենաշատը քանի՞ թվանաշան պետք է ջնջել, որպեսզի ստացված բնական թիվը բաժանվի 15-ի։
    
14. Արամն ու Կարենը գնացել էին ձկնորսության։ Արամի մոտ ավելի լավ էր ստացվում ձուկ բռնելը, քան Կարենի մոտ։  Նրանք միասին քանի՞ ձուկ էին բռնել, եթե Կարենի բռնած ձկների քանակը 18-ով պակաս էր ընդհանուր բռնած ձկների քանակից և նրանցից մեկը մյուսից 14-ով քիչ ձուկ էր բռնել։
    
15. Պատկերը կազմված է  8, 11 և 9, 7 կողմերով երկու ուղղանկյուններից և մեկ քառակուսուց, որի կողմը 2-ով փոքր է ուղղանկյան մի կողմից, տես նկարը։ Գտեք ամբողջ պատկերի մակերեսը։ 

Քայլ 4.
Ամառային արձակուրդների ժամանակ մաթ․ ինչ խնդիրներ ես լուծել, որ կայքերից, մաթեմատիկական որ ամսագրերից ես օգտվել, ինչ մաթեմատիկական խաղեր ես խաղացել, խնդրում եմ պատումով գրիր, կցիր համապատասխան հղումները։

Փետրվար

1 Գործնական քերականություն

2 Գործնական քերականություն

3 Գործնական քերականություն

4 Գործնական քերականություն

Դասարանական

Փարվանա

Դասարանում

Կարդա Թումանյանի «Ահմադը» պատմվածքը

Մարտ

1 Գործնական քերականություն

2 Գործնակա քերականություն

Դիմավոր և անդեմ բայեր

Թարգմանչական աշխատանք կներեք բայց այս դասի պառոլը չեմ հիշում

Ապրիլ

1 Գործնական քերականություն

На Багамах находится самая большая в мире подводная скульптура

2 Գործնական քերականություն

3 Գործնական քերականություն

Մանկական աշխարհայացք կամ Լույս ու մութ աշխարհները

Մայիս

Դասարանական աշխատանք

Fortnite պատմություն

Կրակի առասպելը։ Վլադիմիր Հուլպաչ

1 Գործնական աշխատանք

Ինչ-որ կարևոր բան տեղի կունանա այս գյուղում։ Գարսիա Մարկես

1. Ինչ դասերից էր կազմված ավատատիրական հասարակությունը: Ներկայացրեք ավատատիրական աստիճանակարգությունը: Ավատատիրական հասարակություն դասը կազմված էր ավատատիրական հասարակության ձևավորումը, պետական կառավարման համակարգը, Քրիստոնեության ընդունումը որպես պետական կրոն դասերից։ Աստիճանակարգի գլուխ կանգնած էր թագավորը, հաջորդը խոշոր նախարարներն էին բդեշխները, ապա գործակալ նախարարները, հետո սեպուհները, ովքեր կազմում էին աստիճանակարգության ստորին աստիճան։
2. Որոնք էին հողատիրության հիմնական ձևերը. Նշեք դրանց ընդհանրություններն ու առանձնահատկությունները: Հորից որդուն անցնող հողատարածքը կոչվում էր հայրենիք, զինվորականներին շնորովող հողերը կոչվում էր պարգևականք, առք ու վաճառքի ենթակա կալվածքները կոչվում էր գանձագին, թագավորից եկեղեցուն շնորվող հողատարածքները բանքապատկան։
3. Երբ է քրիստոնեությունը հռչակվել Հայաստանի պետական կրոն: ով էր գլխավորում Հայոց եկեղեցին: Քրիստոնեությունը ընդունվել է 301թ․-ին։ Հայոց եկեղեցին գլխավորում էր Գրիգոր Լուսավորիչ կաթողիկոսը։
4. Գնահատեք հայ Արշակունի արքաների վարած ներքին և արտաքին քաղաքականությունը: Արշակունիների թագավորությունը թևել է 301 – 428 թթ․։Արշակունյաց թագավորության բոլոր թագավորները վարել են երկրի հզորացման , սահմանների ամրապնդման, բանակի ուժեղացման քաղաքականություն
5. Ներկայացրեք 5-րդ դարի ազատագրական պատերազմները:: Թվարկեք նշանավոր ճակատամարտերը: Քանի որ 5-րդ դարում Հայաստանում սաստկանում է պարսից գերիշխանությունը Հայերը որոշում են ապստամբել։ 450թ․-ին Վարդան Մամիկոնյանի զորագունդը Կուր գետի անցման տեղում ջախջախում է։ Այնուհետև Հայերի 66 000 անոց զորքը շարժվում է Արտասգավառ և կանգ առնում Տղմուտ գետի ափին։ 451թ․ին մայիսի 26 ին սկսվում է Ավարայրի ճակատամարտը։ ՈՒժերն անհավասար են։ Վարդան Մամիկոնյանը և 8 նախարարերը հերոսաբար զոհվում են ռազմի դաշտում։ Հայերը կորցնում են 1036 զինվոր իսկ պարսիկները ՝ 3544 զինվոր։
6. Բերեք փաստեր և հիմնավորեք, որ 6-9-րդ դարերում հայ ժողովուրդը չի կորցրել սեփական անկախ պետականությունը վերականգնելու վժռականությունը և շարունակել է ազատակգրական պայքարը նվաժողների դեմ: 

Այս հարցերին պատասխանելու համար օգտվեք Հայոց պատմություն, 7-րդ 

դասարան, էջ 6-74 

1.Ներքին և արտաքին ինչ նպաստավոր պայմաններ էին ստեղծվել բուն Հայաստանում Բագրատունյաց թագավորության և Կիլիկիայում  հայկական պետության ստեղծման համար: 

8-9 դարերում հայ ժողովրդի իրադրությունը շատ վատ էր։Մենք գտնվում էինք արաբական խալիֆայության ներքո։Նրանք 725 թվականին Հերթ ոստիկանի օրոք ծխնահարկը փոխարինվեց գլխահարկով։Արաբները շատ կեղտոտ քայլեր էին անում,որպեսզի մեզ թուլացնեին։Արտավազդ Մամիկոնյանը 774 թվականին որոշում է ապստամբություն կազմակերպել արաբների նկատմամբ։Նա ամենառաջինը պետք է լուծեր իր զորքի զպառազինությունը։Նա գնում է շատ խելացի քայլի,նա Դվին քաղաքի ոստիկանից խնդրում է զենքեր,պատճառաբանելով,որ գնալու է կռվի արաբների թշնամիների հետ։Նա վերցնում է զենքը և բաժանում իր զորքին դրանից հետո Արտավազդը շարժվում է դեպի հյուսիս և Կումայրի գյուղի մոտ հարձակվում արաբների գլխավոր հարկահանի վրա։ Արաբները չեն
կարողանում դիմադրություն ցույց տալ, և Արտավազդը
նրանցից խլում է հավաքված հարկը։Այս ամենի մասին իմանում է արաբ խալիֆը և 30 հազարանոց զորք է ուղարկում Հայաստան։Այս ամենի մասին իմանալով Աշոտ Բագրատունին նամակ է ուղարկում ապստամբներին,սակայն ապստամբները չեն հավատում Աշոտին և շարունակում են կռվել Կարինում։Ապստամբությանը միանում են իշխաններ,իրենց զորաջոկատով և գնում են,որպեսզի գրավեն մի ուրիշ քաղաք Արճեշը։Արճեշից եկած մարդիկ ասում են,որ այնտեղ կան մեծաթիվ արաբական զորքեր,բայց իշխան Համազասպ Արծրունին շարունակում է գնալ դեպի Արճեշ։Արաբ առաջնորդը իմանալով,որ Արճեշին մոտիկանում է հայկական զորք։Նա իր զորքին ասում է դարանակալել քաղաքը։Հայկական զորքը մտնում է Արճեշ և հանկարծակի լինելով պարտվում է։Իմանալով դրա մասին Կարինի զորքը գնում է ճակատագրական քայլի։Նրանք գնում են Արճեշ վճռական ճակատամարտ տալու համար և իրար քաջարելում էին այս խոսքերով ՝«Քաջությամբ մեռնենք մեր աշխարհի և մեր ազգի համար, և թող մեր աչքերը չտեսնեն մեր սրբարանների
և մեր Աստծո փառաբանման վայրերի ոտնակոխ լինելն ու պղծվելը…»։Հայկական 5000-անոց զորքը և Արաբական զորքերը հանդիպում են Արածանի գետի ափին։Ցավոք հայերը պարտվում են այդ պատերազմում,բայց չեն կոտրվում։Այս ապստամբությունից հետո հայերի մեջ մտնում է մարտական ոգի։804 թվականին Խալիֆը հայոց իշխան է ճանաչում Աշոտ Մսակերին,իսկ դրանից հետո 825 թվականին հայոց իշխան է ճանաչվում Աշոտ Մսակերի որդին Բագարատը ում օրոք հարկերը իջացվում են։849 թվականին խալիֆը նոր ոստիկան է ուղարկում Հայաստան,որպեսզի վերացնի հայ նախարարների արտոնյալ վիճակը։850 թվականին եղավ հերթական ապստամբությունը։Այս ապստամբությունը շատ կազմակերպված էր,քանի որ չկար մի մարդ,ով դեմ լինի այս ապստամոբությունը։Հայերի կազմակերվածությունը ավելի վառ երևաց,երբ 852 թվականին Արյան լճի մոտ Գևորգ Արծրունի իշխանը,իր 900 քաջ զինվորներ հաղթեց(ծնկի բերեց) 15000 Բուղայի զորքին։Բագարատը այդ ապստամբության մեջ շատ մեծ գործ արեց,որովհետև նա սկսեց այս ապստամբությունը ցավոք Յուսուֆի կեղտոտ ձեռքով Բագարատը մահացավ։Այս ապստամբության ժամանակ ճիշտ է մենք պարտեցինք,բայց մենք նպաստավոր պայմաններ ստեղծեցինք,որպեսզի հետագայում կարողանանք անկախանանք։855 թվականին խալիֆը Բուղային և իր զորքին հետ է ուղարկում Արաբական Խալիֆայություն։855 թվականին Աշոտ Բագրատունին դառնում է Հայոց իշխան և սպարապետ,իսկ 862 թվականին Խալիֆի կողմից ճանաչվում է իշխանաց իշխան։876 թվականին Վասիլ 1-ը պատվիրակություն է ուղարկում Աշոտ Բագրատունու մոտ և թագ է խնդրում Աշոտ Բագրատունուց։Վասիլ 1-ը հայ էր և նրա համար էր Աշոտ Բագրատունուց թագ խնդրում,որովհետև այն ժամանակ Բագրատունիներն էին թագակապ ասպետները և միայն նրանք իրավունք ունեին թագադրել թագավորին։Վերջապես 885 թվականին Խալիֆը թագ է ուղարկում Աշոտ Բագրատունուն և ճանաչում հայոց թագավոր,իսկ նույն թվականի օգոստոսի 26-ին Շիրակ գավառի Բագարատ բերդաքաղաքում Աշոտ 1-ը(885-890) օծվում է հայոց թագավոր։

Իշխանության հիմքը դրվել է 1080 թվականին Բագրատունիների շառավիղ՝ Ռուբինյանների կողմից։ Մայրաքաղաքը սկզբնապես Բարձրբերդն էր, իսկ 1098 թվականից՝ Վահկա ամրոցը։ Դաշտային Կիլիկայի նվաճումից հետո մայրաքաղաքն է դառնում Սիսը, որը վարչաքաղաքական ու մշակութային դերը չի կորցնում նաև թագավորություն շրջանում (13-14–րդ դարեր)։ Կիլիկյան Հայաստանը մեծ օգնություն է ցուցաբերել Խաչակրաց արշավանքների մասնակիցներին և որոշ ժամանակ միակ քրիստոնյա պետությունն էր ողջ Մերձավոր Արևելքում։ Իզուր չէ, որ նրան երբեմն անվանում էին «քրիստոնյա կղզի մուսուլմանական ծովում»։ Քանի որ Մեծ Հայքը գտնվում էր սելջուկների իշխանության տակ, կաթողիկոսի նստավայրը տեղափոխվեց Կիլիկիա և հաստատվեց Հռոմկլա քաղաքում։ 1198 թվականին Լևոն Բ Մեծագործի թագադրմամբ իշխանապետությունը վերածվեց թագավորության։

2. ներկայացրեք և բնութագրեք հայ Բագրատունի նշանավոր արքաներին: Ինչ կարևոր իրադարձություններ են տեղի ունեցել նրանց օրոք: 

963-964 թվականներին Աշոտ ողորմածը կառուցել է Անիի աշտարակներով պարիսպներով առաջին գիծը։

987 թվականին Սմբատ II-ը վերջ տվեց ամիրայության գոյությանը։

1001 թվականին Տաշիր-Ձորագետի (Լոռի) թագավոր Դավիթն ապստամբեց Գագիկ I-ի դեմ։

998 թվականի Հայաստան ներխուժեց Ատրպատականի ամիրան։

1001 թվականին ավարտվեց Անիի հոյակերտ Մայր տաճարի Կաթողիկեի կառուցումը։

Աշոտ III (953-977թթ)

Արտաքին քաղաքականություն

Երկրում եղավ մեծ ծավալի շինարարական աշխատանք, 961 թվականին մայրաքաղաք Կարսը տեղափոխեց Շիրակի Անի։Նա իր բարի գործերի շնորհիվ ստացավ Աշոտ Ողորմած անունը։

Ներքին քաղաքականություն

Վերջ տվեց հյուսիսկովկասյան լեռնականների ասպատակություններին։

Գագիկ I (990-1020)

Արտաքին քաղաքականություն

Նա ուներ շահնշահ հայոց պատվատիտղոսը,որի պատճառով ուներ գերադասելի դիրք մյուս հայկական բոլոր թագավորների նկատմամբ,նա կասեցնում է շատ արագ 1001 թվականի Դավիթի ապստամբությունը իր նկատմամբ, վերցնում Դավիթի հողերը և դրա համար պատմիչները վերջինիս հիշատակում են Դավիթ Անհողին անունով,998 թվականի Հայաստան ներխուժեց Ատրպատականի ամիրան,բայց Հայ-Վրաց զորքերը փայլուն հաղթանակ տարան։

Ներքին քաղաքականություն

Երկրում եղավ մեծ ծավալի շինարարական աշխատանք,1001 թվականին ավարտվեց Անիի հոյակերտ Մայր տաճարի Կաթողիկեի կառուցումը:

3. Կիլիկյան Հայաստանի գահակալներից ով էձեզ դուր եկել. Տվեք նրա պատմական բնութագիրը: 

Լևոն II-ի թագադրման հանդիսությունները տեղի ունեցան 1198թ հունվարի 6-ին Սուրբ ծննդյան օրը,Տարսոն քաղաքում, Արարողություններին ներկա էին օտար պետությունների դեսպանություններ,հայ, հույն ու ասորի բարձրաստիճան հոգևորականներ,անվանի իշխաններ, զորականներ ու բազմահազար ժողովուրդ։ Տոնախմբությունները մեկ շաբաթ շարունակ չէին դադարում։ Ժամանակակիցները հանձինս Ռուբինյանների տեսնում էին Անիի Բագրատունիների օրինական հաջորդներին։ Թագավորություն հիմնադրումով Կիլիկիայում ստեղծված Հայոց պետությանը թևակոխեց զարգացման ավելի բարձր փուլ։Այն դարձավ Միջերկրական ծովի ամբողջ արևելյան ափի զորեղ երկրներից մեկը։Այսպիսով Լևոն II իշխանը դարձավ Կիլիկյան Հայաստանի առաջին արքան,որը հայոց պատմության մեջ հայտնի է նաև Լևոն Մեծագործ անունով։

Լևոն II-ը 1187-1219թթ։Նա նախ հետ մղեց օտարների ասպատակությունները,ապա հոգ տարավ սահմանների ամրապնդման մասին։Լևոն II-ը գրավեց սահմանային ամրոցները,որոնք երկիր ներխուժելու բանալի էին։Դրանք ամրացվեցին և վերաշինվեցին։Ուժեղացվում էր ռազմավարական նշանակություն ունեցող լեռնանցքների ու կիրճերի պահպանությունը։

4.Ովքեր էին Զաքարյանները: Ներկայացրեք նրանց ստեղծած իշխանապետությունը: 

Մինչև Զաքարյանների ի հայտ գալը մենք միշտ բոլոր ճակատամարտերում պարտվել ենք և նաև եղել են դեպքեր,երբ ոչ էլ պայքարել ենք մեր հողի համար,բայց հենց եկան Զաքարյանները նրանք օգտվեցին այն փաստից,որ քոչվորները արդեն սկսում էին թուլանալ։ԵՒ դրա համար սկսեցին նվաճողական քաղաքականություն։Նրանք 1196 թվականին ազատագրեցին Ամբորտ ամրոցը ու Արագածոտնը,1199 թվականին Անին ու Շիրակը,1203 թվականին Դվինն ու Արարատյան դաշտը,1205 թվականին Կարսն ու Վանանդը ապա Բագրևանդը։1207 Խլաթի անհաջող պաշարումից հետո նրանք դադարեցրին առաջխաղացումը դեպի Հայաստանի հարավ։

5. Ինչ հետևանքներ ունեցան մոնղոլների տիրապետությունը Հայաստանի համար: 

Մոնղոլական ցեղերը որ նաև թաթար էին կոչվում ապրում էին Սիբիրի և Չինաստանի միջև ընկած տափաստաններում։Մոնղով ցեղապետներից Թեմուչինը 1206 թվականին միավորելով ցեղերը ստացավ նոր երկիր և իր անունն էլ դարձավ Չինգիզ Խան։Մոնղոլական զորքերը ամենուրեք սարսափ էին առաջացնում բոլորի մոտ։Նրանք գրավեցին Անին,Շամքորը,Լոռին,Կարսը,Դվինը Սուրբ Մարրին և այլ քաղաքներ։ Դրանից հետո նրանք գրավեցին Երզնկանը,Կարինը և նաև գրավեցին Հայաստանի հարավային շրջանները։Այդ նվաճումով ավարտվեց երկրի նվաճումները։

Հայերի դրությունը շատ վատ էր,քանի որ նախ Զաքարյանները չկարողացան լիակատար ազատագրել Հայաստանը,այլև իրենց տնօրինած տարածքներում պետության ստեղծել։Հայերը նաև չէին կարողանում վճռական պահերի իրար հետ գործել։Այսպիսով բոլոր զորեղ թշնամի կարող էր սպառնալ երկրի անվտանգությանը։

1206թթ-Թեմուչինը միավորել բոլոր ցեղախմբեր ստեղծեց երկիր և նա էլ ստացավ Չինգիզ խան պատվատիտղոսը։

1220թթ-Մոնղոլները 20 հազարանոց բանակը հետախուզական նպատակով ներխուժեց Այսրկովկաս

1222թթ-Մոնղոլները հաղթելով հայ-վրացական զորքին 1222 թվականին մեծ ավարով վերադարձան հայրենիք։

1231թթ-Մինչև 1231 թվականը մոնղոլական զորքերի կողմից ջախջախվելը ու սպանվելը Ջալալ ալ Դին ասպատակեց Հայաստանի տարբեր շրջաններ և Արևելյան Վրաստանը։

1236թթ-Մոնղոլական զորքերը 30 հազարանոց զորքով Չարմաղանի գլխավորությամբ ներխուժեց Հյուսիս-արեւելյան Հայաստան։

1236թթ-Ամառ-աշնանը ամբողջ Հյուսիսարևելյան Հայաստանը գրավվեց մոնղոլական զորքերի կողմից

1242թթ-Գարնանը մոնղոլական զորքերը Բաչուի գլխավորությամբ արշավեցին Իկոնիայի սելջուկյան սուլթանության իշխանության տակ գտնվող Հայաստանի արևմտյան գավառներ։

1244թթ-Մոնղոլները 1244 թվականին գրավեցին նաև Հայաստանի հարավային շրջանները։



Այս հարցերին պատասխանելու համար օգտվեք Հայոց պատմություն , 7-րդ դասարան, էջ 75-143

Բացատրել  հասկացությունները:

Աթաբեկ-Թագավորահայր

Ամիրայություն -Ամիրայի իշխանություն

Ամիրսպասալար-հրամայող, իշխան + պահլավունի սպահ – զորք և սալարպետ

Աշխարհագիր-մարդահամար

Ավատատիրություն-ֆեոդալիզմ

Ասրուշան-կրակատուն

Բազիլիկ-Բազիլիկ, ձգված ուղղանկյուն հատակագծով կառույց

Գանձագին-հողատիրության ուրույն ձև Հին Հայաստանում

Գործակալություն-գործ արքունիքին կից պետական կառավարչական մարմին հին և Միջնադարյան Հայաստանում։

Գունդստաբլ-սպարապետ

Երդ-օջախ

Կանցլեր-շատ երկրների կառավարություններում օգտագործվող պաշտոն։

Հայրենական հողեր կամ հայրենիք-Հայրենիք» կամ «հայրենական» – ժառանգաբար հորից ավագ որդուն անցնող հողեր

Մամլուք-զինվորական դաս միջնադարյան Եգիպտոսում, որը ձևավորվում էր տարբեր ազգերից (հիմնականում թուրք, չերքեզ, վրացի) գերված պատանիներից, որոնց վաղ հասակից վարժեցնում էին ռազմական գործին։

Շահապ-քաղաքագլուխ

Պարգևականք- Պարգևականք» – պետական պաշտոնյաներին կամ զինվորականներին ծառայության դիմաց հանձնվող հողեր։

Պայլություն-Խնամակալություն, պայլություն, արքունի գործակալություն

Սենեսկալ-գործ արքունիքին կից պետական կառավարչական մարմին հին և Միջնադարյան Հայաստանում։

Սեպուհ-հայ աշխարհիկ ազնվականության մի խավի (սեպուհներ) ներկայացուցիչների տիտղոսը միջնադարյան նախարարական Հայաստանում։

Սպասալար-զորապետ, հրամանատար

Վարդապետարան-բարձր տիպի դպրոց միջնադարյան Հայաստանում

Լրացնել թվականները

301թ. Քրիստոնեություն

350-368թթ Արշակ Բ

354թ Աշտիշատի ժողով

363թ Մծբինի պայմանագիր

370-374թթ Պապ թագավոր

371թ Ձիրավիի ճակատամարտ

405 հայ գրերի գյուտ

451թ մայիսի 26 Ավարայրի ճակատամարտ

481-484թթ Վահանանց պատերազմ

484թ Նվարսակի պայմանագիր

591թ Հայաստանի երկրորդ բաժանում

639թ Թեոդորոս Ռշտունի

640թ Արաբական արշավանքներ

869թ Աշոտ Ա մեծ

885թ, օգոստոսի 26 Աշոտ Ա Բագրատունու (885-890) թագադրումը:

961թ Անի

1071թ Մանազկերտի ճակատամարտ

1187-1219թթ Լևոն մեծագործ

1254թ. Աշուն հայ-մոնղոլական պայմանագիր

Օգտվել Հայոց պատմություն , 7-րդ դասարան, էջ 169-171

Կաթնասունների նյութափոխանակության մեծ ինտենսիվությունը ապահովվում է նրանց շնչառության, արյան շրջանառության և այլ օրգանների կատարելությամբ: Մարմնի ջերմությունը պահպանվում է մազածածկույթի և ենթամաշկային ճարպաշերտի շնորհիվ: Մի շարք ստորակարգ կաթնասունների մարմնի ջերմաստիճանը համեմատաբար ցածր է՝ տատանվում է 26−34°𝐶, օրինակ՝ ձվածիններ, պարկավորներ:

Մարսողական համակարգը կազմված է հետևյալ հերթագայությունից՝

1. բերան,

2. կլան,

3. կերակրափող,

4. ստամոքս,

5. 12-մատնյա աղիք,

6. բարակ աղիք,

7. հաստ աղիք,

8. ուղիղ աղիք,

9. հետանցք

Հին հռոմեացիները կարծում էին, որ թիթեռները ծաղիկներ են, որոնց պոկել է քամին։ Նրանք նաև թիթեռներին անվանում էին «feralis»՝ վայրագ և հավատում էին, որ նրանք կարող են նախազգուշացնել պատերազմի մասին։  Հին հույները համարում էին, որ թիթեռը հոգու անմահության խորհրդանիշն է։

Չինաստանում թիթեռը անմահության, պտղաբերության, սիրահարվածության, ամռան մարմնավորումն է։ Սալորի հետ պատկերված թիթեռը խորհրդանշում էր մարդու երկարակեցությունն ու գեղեցկությունը, քրիզանթեմի հետ՝ գեղեցկությունը ծեր տարիքում, իսկ փետուրի հետ՝ երկարակեցությունը։ Թիթեռի կերպարը հաճախ է հանդիպում դաոսական առակներում։ Եվ այժմ էլ փեսացուն հարսանիքից առաջ հարսնացուին է նվիրում ողջ կամ նեֆրիտե թիթեռ՝ որպես իր սիրո նշան։

Աղեխորշավորների նյարդային համակարգը և բազմացումը

Նյարդային համակարգ

Միջավայրի հետ ակտիվ փոխազդեցությունը հանգեցրել է աղեխորշավորների մոտ առաջին անգամ նյարդային համակարգի ի հայտ գալուն: Այն ունի պարզ կառուցվածք, սակայն համարժեք է նյարդային համակարգի կառուցման սկզբունքին:

Նյարդային համակարգը բազմաբջիջ օրգանիզմներում կյանքի կազմավորման բարդացումը ապահովող կարևորագույն գործոն է:

Նյարդային համակարգը ապահովում է.

1. բոլոր բջիջների մասնագիտացված և համակարգված փոխգործակցությունը որպես մեկ ամբողջական օրգանիզմ,
2. օրգանիզմի ինքնակարգավորումը և գործառույթների և գործընթացների կառավարումը,
3. արտաքին միջավայրի հետ օրգանիզմի բազմաբնույթ կապերի ապահովումը՝ հիմնված գրգռման և պատասխան ռեակցիայի վրա:

Աղեխորշավորների, ինչպես նաև բոլոր կենդանիների նյարդային բջիջն է նեյրոնը, որը ունակ է գրգռվել ազդակների ներգործությամբ և ազդակը փոխանցելով այլ բջիջների` առաջ բերել նրանց գործունեության դրդում:

Օրինակ

ստիպել, որպեսզի մաշկամկանային բջիջները կծկվեն և հիդրան շարժվի, կամ ստիպել խայթող բջիջներին գործարկվել և այլն:

Օրգանիզմի պատասխան ռեակցիան գրգռիչին, որը իրականանում է նյարդային համակարգի միջոցով, կոչվում է ռեֆլեքս:

Ռեֆլեքսը բազմաբջիջ կենդանիների կենսագործունեությունը ապահովող հիմնական աշխատանքային գործոնն է:

Նյարդային բջիջները աստղաձև են և ունեն ելուստներ, որոնց միջոցով միանում են իրար՝ կազմելով ցանցային նյարդային համակարգ: Այդ ցանցը ծածկում է կենդանու ամբողջ մարմինը և նյարդավորում է հիդրայի օրգանիզմի յուրաքանչյուր բջիջ: Նյարդային բջիջների քանակը հատկապես մեծ է բերանային անցքի շուրջ` շոշափուկներում և ներբանի վրա: Դա պայմանավորված է նրանով, որ դրանք արտաքին միջավայրին առնչվող հիմնական հատվածներն են:

Խայթող բջիջներ

Հիդրան գիշատիչ օրգանիզմ է, ուստի որս է կատարում, սակայն հիդրան ունի նաև պաշտպանության կարիք: Այդ պատճառով հիդրային բնորոշ են խայթող բջիջներ, որոնք էլ հանդիսանում են նրա «զինանոցը»: Խայթող բջիջների մեծ մասը կուտակված է շոշափուկների վրա, քանի որ նրանք անհրաժեշտ են որսի համար: Այս բջիջներն ունեն խայթող թել, որը գալարված է թույնով լի պատիճում: Խայթող բջջի վրա կա զգայուն մազիկ, որը գրգռվում է անհրաժեշտության դեպքում և ստացված գրգիռը ուղարկում է ցանցային նյարդային համակարգ: Նյարդային բջիջները վերլուծում են գրգիռը, մշակում են պատասխան և այն ազդակի տեսքով տալիս բջջին՝ ազատելու խայթող թելը:

Ազդակը ստանալուց հետո խայթող թելը դուրս է նետվում պատիճից և խրվում է զոհի մարմնի մեջ՝ ներարկելով թունավոր հեղուկը: Սա բերում է զոհի մահվան կամ անշարժացմանը, որից հետո շոշափուկները նրան մոտեցնում են բերանային անցքին և գցում մարսողական խոռոչ: Խայթող բջիջը նույնպես մահանում է, և նրա փոխարեն առաջանում է նոր բջիջ՝ մեզոգլեայում գտնվող բջիջներից:

Ռեգեներացիա

Նյարդային համակարգը անընդհատ վերահսկում է հիդրայի մարմնի ամբողջականությունը և անխափան աշխատանքը: Որևէ բջջի ոչնչացման կամ վնասման դեպքում այն հրաման է ուղարկում, որպեսզի մեզոգլեայում գտնվող միջանկյալ բջիջներից ձևավորվի համապատասխան բջիջ և լրացնի կորսված դաշտը:

Միջակա բջիջները կարող են զարգանալ, վերափոխվել՝ առաջացնելով հիդրայի մարմնի ցանկացած բջիջ: Նույնիսկ եթե հիդրային մասնատենք, նրա մասերը կվերականգնեն ամբողջականությունը միջակա բջիջների բազմացման և մասնագիտացման շնորհիվ:

Մարմնի վնասված մասերը վերականգնելու ունակությունը կոչվում է ռեգեներացիա:

Ռեգեներացիայի հատկությունը բնորոշ է գրեթե բոլոր կենդանի օրգանիզմներին և կյանքի բնորոշ հիմնական հատկություններից է:

Բազմացումը

Հիդրան բազմանում է և՛ անսեռ, և՛ սեռական եղանակով: 

Բարենպաստ պայմաններում հիդրան բազմանում է անսեռ եղանակով՝ բողբոջմամբ:

Բողբոջումը անսեռ բազմացման տեսակ է, որը խիստ յուրահատուկ է դրոժավոր սնկերին և աղեխորշավորներին:

Բողբոջման ընթացքում հիդրայի մաշկամկանային պարկի արտաքին և ներքին շերտերը արտափքվում են՝ առաջացնելով բողբոջ: Այն մեծանում է և սկսում է զարգանալ. ազատ ծայրին առաջանում են բերանային անցքը և շոշափուկները: Վերջ ի վերջո ձևավորվում է ամբողջական, երիտասարդ հիդրա, որը պոկվում է մայրական օրգանիզմից և վարում ինքնուրույն կյանք: Հիդրայի վրա կարող է առաջանալ մի քանի բողբոջ միաժամանակ:

Անբարենպաստ պայմաններում, օրինակ՝ աշնանը հիդրան բազմանում է սեռական եղանակով: Հիդրայի միջակա բջիջներից են առաջանում նաև նրա արական և իգական սեռական բջիջները:

Նրա մարմնի վրա առաջանում են թմբիկներ, որոնցում հասունանում են սպերմատոզոիդներ կամ ձվաբջիջ:

Հիդրաները հերմաֆրոդիտ են, այսինքն՝ և՛ արական, և՛ իգական գամետները առաջանում են նույն կենդանու մոտ:

Ինքնաբեղմնավորումից խուսափելու համար արական և իգական գամետները միաժամանակ չեն հասունանում: Հասունացած սպերմատոզոիդները դուրս են գալիս ջրի մեջ և մտրակների օգնությամբ շարժվում դեպի մեկ այլ հիդրայի մարմինը, թափանցում նրա մեջ և միաձուլվում ձվաբջջին: Բեղմնավորված բջիջը պատվում է ամուր պատյանով և ընկնում ջրավազանի հատակին, իսկ մայրական օրգանիզմը աշնանը մահանում է: Գարնանը սաղմի զարգացումը շարունակվում է՝ բջիջները սկսում են արագ տրոհվել, որից հետո կազմավորում է երկշերտ օրգանիզմ, և երիտասարդ հիդրան դուրս է գալիս արտաքին միջավայր:

Հարցեր կրկնողության համար․
1. Կատարիր գործողությունը․
ա) 0,5 + 0,345=0.845
բ) 1,3 + 0,416=1.716
գ) 4,2 + 1,304=5.504
դ) 12,4 + 0,012=12.432
ե) 1,47 − 0,84=0.63
զ) 5,12 − 2,0904=3,0296

2. Կատարիր գործողությունը․
ա) 8,5 · 10=84
բ) 0,68 · 10=6.8
գ) 0,9 · 1000=900
դ) 1,8 · 1000=1800

3. Հավասաև են արդյո՞ք միանդամները.
ա ) 3ab · (−2)a  և  6a2(-b) ոչ
բ) ax^2 · 3a^2 xy և 3а^3 x3 y ոչ
4. Կատարեք նման անդամների միացում.
ա) 3a + 8a − a
բ) 2x − 7x^5 + 3x+8x^5
գ) 5y − 15y − 8y
դ) −2a − 3a^2 + 8a
զ) b − 7b + 3b − 5b − 2b

5.Պարզեցրեք արտահայտությունը.
ա) (x − 1)(x + 1)
բ) (x − 1)(x-1)
գ) (x − 1)(x^2 + x + 1)
դ) (x + 1)(x^2 — x + 1)

6. Վերլուծեք արտադրիչների.
ա) 4x^2 − 9
բ) x^4 − 1
գ) 16x^2 − 25
դ) 4/9 x^2 − 100

7. Գտեք արտահայտության արժեքը, а-ի նշված արժեքի դեպքում․
ա) (5a + 3)(5a − 3), երբ  a = 2
բ) (a − 2)(a + 3) − (5 − a)(4 − a), երբ  a = −2

8. Լուծեք հավասարումը.
ա) 2x + (3x + 1) = 4
բ) (2x + 5) + (3x − 8) = 7
գ) 2x − (x − 1) = 3
դ) (2x − 3) − (x + 1) = 1:

9. Լուծիր խնդիրը.
ա) Երկու գյուղերի միջև եղած հեռավորությունը 18 կմ է։ Ճանապարհորդն անցավ 5 անգամ ավելի, քան մնաց անցնելու։ Քանի՞ կմ  նա անցավ։
բ) Սովորողը  հաշվեց, որ օրվա անցած մասը 2 անգամ քիչ է մնացած մասից։ Ինչքա՞ն ժամանակ է անցել օրվա սկզբից։
գ) Եղբայրը և քույրը հավաքում են բացիկներ։ Եղբոր մոտ 2 անգամ ավելի բացիկներ կան, քան քրոջ մոտ, իսկ ընդամենը նրանք ունեն 60 բացիկ։ Նրանցից յուրաքանչյուրը քանի՞ բացիկ ունի։
դ)Երկու թվերի գումարը 201 է, իսկ տարբերությունը՝ 99։ Գտեք այդ թվերը։