Կրկնում եք ԴՆթի կառուցվածքը, ֆունկցիաները։
Սպիտակուցների սինեթեզ՝ տրանսկրիպցիա և տրանսլյացիա:
Լրացուցիչ աշխատանք
Թարգմանել հղումներով նշված որևէ նյութ և պատրաստել ուսումնական նյութեր։
Տրանսկրիպցիա ԴՆԹ-ի ինֆորմացիայի փոխանցում ՌՆԹ-ին։ ՌՆԹ-ն օգտագործվում է սպիտակուցների սինթեզում։
Exercise 1
Read the following information about famous moments in history. Then underline the correct form. Only one verb in each paragraph is past perfect.
A. Columbus left Spain in August 1492 with three ships, to try and find a way to India by sailing west instead of east. When his ships had finally reached land on 12 October, he thought he was there, but the ships actually arrived in America instead.
B. Captain Robert Scott wanted to reach the South Pole first. He and his companions finally arrived there on 1 January 1912 after a terrible journey across the ice, but had found a Norwegian flag. Unfortunately for Scott, Roald Amundsen got there on 14 December, 18 days earlier.
C. Leonardo painted his famous The Last Supper between 1495 and 1498, but the painting started to deteriorate within 50 years. The most common explanation for this used to be that Leonardo had used the wrong kind of paint, but experts have always disagreed about this, and many believe that the damp in the wall is the cause of the damage. Between 1978 and 1999, experts restored the painting, and the public can now see it again.
Complete the sentence with the past simple or past perfect simple form of the verb in brackets.
1. When I tried to use my laptop, I realized the battery had run down.
2. I turned the computer off, but forgot that I hadn’t saved my work.
3. I had only remembered the bill when my Internet connection stopped working.
4. When I received the e-mail, I couldn’t understand who had sent it.
5. When I checked the instructions, I understood what I had done.
6. I knew I had received a virus when I ran the anti-virus program.
7. As soon as I downloaded the document, I knew I had made a mistake.
8. I could see what had gone wrong as soon as I looked inside the printer.
9. I pressed the wrong key when nothing had happened.
10. When the screen went blank, I couldn’t understand how it had happened.
Exercise 3
Read these sentences about Julius Caesar. Then complete the sentence with the past simple or past perfect form of the verb in brackets.
a) Julius Caesar came from an aristocratic Roman family, though his family was not rich by Roman standards.
b) When he was 15 his father died, and to avoid political problems in Rome, Caesar served as a soldier in the east.
c) By the time he returned to Rome, he had won awards for bravery.
d) He became a member of the Senate, and governor of what is now Spain.
e) By the age of 40 he had risen to the top of the political world, and formed a political alliance with a powerful general, Pompey, and a rich man, Crassus.
f) Between 58 BC and 49 BC he fought a war against the people of what are now France, Belgium, Switzerland and parts of Germany.
g) By the end of this war, according to the historian Plutarch, three million men had died.
h) In 50 BC the Senate ordered Caesar to return to Rome. By that time, Crassus was dead and Pompey had become Caesar’s enemy.
i) In the civil war that followed, Caesar defeated all his enemies.
j) By the time a group of Roman senators murdered him in 44 BC, he had been the most powerful man in Rome for only a year.
Exercise 4
Choose the correct form, A, B, or C, to complete the sentence.
On 26 December 2004, Tilly Smith, a 10-year-old British schoolgirl, was walking on the beach with her family. They were spending Christmas in Thailand. Suddenly Tilly felt that something was wrong. She could see that the water was rising and waves were coming up the beach. The beach was getting smaller and smaller. She knew that there had been an earthquake in Sumatra that morning, but she had had a geography lesson she had attended at school just two weeks before.
So she told her mother what she had learned about earthquakes and giant waves. Luckily for the Smith family, Tilly’s teacher Andrew Kearney had taught the class about earthquakes and had shown them a video of a tsunami in Hawaii. Tilly started screaming at her parents to get off the beach. They took Tilly back to their hotel, which was not too close to the shore, and raised the alarm. One of the staff, who was Japanese, understood the word tsunami, and ordered everyone to leave the beach. From their room on the third floor, the Smiths watched the terrible effects of the tsunami on the area. Thanks to Tilly, everybody from that beach survived that terrible day.
Exercise 5
Read the story of Archimedes and his bath. Then complete the text with the correct form of the verb in brackets.
Archimedes, the Greek mathematician, is probably most famous for the story of King Hieron II of Syracuse and the gold crown. The king wanted to give a gold crown as a gift to the gods, and he gave a carefully weighed amount of gold to a goldsmith. The man produced a beautiful crown, but the king was worried that the craftsman had not used all the gold to make the crown. Dishonest craftsmen often mixed gold with silver, which was cheaper, but the king could not find a way of proving that the man had done this. He asked Archimedes to solve the problem. Archimedes knew that gold and silver have different densities. The problem was that nobody could calculate the mass of an object like a crown. While Archimedes was thinking about this problem, he decided to go to the public baths to relax. While he was climbing into the bath, he noticed some water on the floor. It spilled over the side of the bath, and he realized that he had solved the problem by accident. The total amount of water that spilled out of the bath must be the same as the volume of his body. He could use a piece of pure gold and calculate its volume, and then test the crown and see if it was the same. According to the story, he jumped straight out of the bath and ran down the street calling “Eureka – I’ve found it.” The goldsmith soon admitted that he had cheated the king, and was punished. Archimedes discovered a principle of buoyancy.
Exercise 6
Read the sentences about two mountain climbers. Then complete the sentence with the past perfect simple or past perfect continuous form of the verb in brackets.
a) The two climbers stopped to rest. They had been climbing for hours and were exhausted. Things were not looking good.
b) They were very cold, because it had been snowing heavily since mid-morning, and one of them had hurt his ankle.
c) They had been looking for shelter for the past two hours, because they realized that the weather was going to get worse.
d) They had already phoned the rescue centre for help.
e) They had also left details of their planned route at the village where they stayed the night.
f) They were experienced climbers and they had prepared carefully for their
trip. They knew there was a cave halfway up the mountain.
g) They spent a long time searching for the cave before they realized that they had been heading in the wrong direction. Then the snow stopped, and they could see the dark entrance of the cave nearby.
h) Luckily they had brought warm clothes and plenty of food with them, and they waited safely in the cave.
Որոշել հետևյալ բայերի եղանակը, ժամանակը դեմքը, թիվը։
Երգում էի, խաղացել եմ, չեմ գրի, պիտի հասնեմ, փակի’ր, եկա, պատմելու էիք, կարոտել էիր, կանչեց, չպիտի մտածես, ելնես, կմտածեի, կկանչեմ, հիշում ես, չուտեմ։
Երգում էի
Եղանակ վերլուծական
Ժամանակ անցյալ
Դեմք առաջին
Թիվ միավոր
Խաղացել եմ
Եղանակ լրացված
Ժամանակ ներկայիս
Դեմք առաջին
Թիվ միավոր
Չեմ գրի
Եղանակ մերժական
Ժամանակ ներկայիս
Դեմք առաջին
Թիվ միավոր
Պիտի հասնեմ
Եղանակ հրամայական
Ժամանակ ներկայիս
Դեմք առաջին
Թիվմիավոր
Փակի’ր
Եղանակ հրամայական
Ժամանակ ներկայիս
Դեմք երկրորդ
Թիվ միավոր
Եկա
Եղանակ ցուցադրական
Ժամանակ անցյալ
Դեմք առաջին
Թիվ միավոր
Պատմելու էիք
Եղանակ պայմանական
Ժամանակ անցյալ
Դեմք երկրորդ
Թիվ բազմակարծություն
Կարոտել էիր
Եղանակ պարբերական
Ժամանակ անցյալ
Դեմք երկրորդ
Թիվ միավոր
Կանչեց
Եղանակ ցուցադրական
Ժամանակ անցյալ
Դեմք երրորդ
Թիվ միավոր
Չպիտի մտածես
Եղանակ մերժական
Ժամանակ ներկայիս
Դեմք երկրորդ
Թիվ միավոր
Ելնես
Եղանակ հրամայական
Ժամանակ ներկայիս
Դեմք երկրորդ
Թիվ միավոր
Կմտածեի
Եղանակ պայմանական
Ժամանակ անցյալ
Դեմք առաջին
Թիվ միավոր
Կկանչեմ
Եղանակ պայմանական
Ժամանակ ներկայիս
Դեմք առաջին
Թիվ միավոր
Հիշում ես
Եղանակ հարցական
Ժամանակ ներկայիս
Դեմք երկրորդ
Թիվ միավոր
Չուտեմ
Եղանակ մերժական
Ժամանակ ներկայիս
Դեմք առաջին
Թիվ միավոր
Урок 1
«Жить надо сегодняшним днем»
Время — это река, которая постоянно несется в даль, унося с собой частичку нас самих․ Каждый момент, который мы теряем в ожиданиях и беспокойствах о будущем, уходит навсегда. Мы часто живем в завтрашнем дне, строя планы, мечтая, размышляя о том, что будет. Но, возможно, самый важный момент нашей жизни — это тот, который мы переживаем сейчас, в этом мгновении. Мы стараемся контролировать завтра, создаем идеальные сценарии, но забываем о том, что на самом деле все, что мы можем контролировать — это лишь сегодняшний день, этот текущий момент.
Завтра — это лишь абстракция, иллюзия, которой мы никогда не достигнем, ведь когда наступает завтра, оно уже становится сегодняшним днем. И тогда мы начинаем переживать о том, что нам предстоит, не замечая, что настоящая жизнь ускользает через пальцы. В это время можно упустить счастье, которое находится прямо перед нами, скрытое в простых моментах — в разговоре с близким человеком, в тени дерева в жаркий день, в запахе дождя или в утреннем солнце.
Завтрашний день — это обещание, которое мы даем себе, и чем больше мы стремимся к нему, тем более забываем, что настоящая жизнь происходит именно здесь и сейчас. Человек, который фокусируется только на будущем, может однажды оглянуться назад и обнаружить, что, пока он строил планы и стремился к идеалу, его жизнь прошла мимо. Каждый миг, который он не жил, уходит безвозвратно.
Жить настоящим — это осознанность и внимательность к тому, что происходит вокруг нас. Это умение ценить маленькие радости, ловить моменты счастья и не поддаваться заблуждению, что только в будущем найдешь то, что тебе нужно. Ведь в конце концов, именно наше отношение к настоящему определяет, как мы будем воспринимать будущее.
Это не значит, что мы должны отказаться от мечт и планов. Напротив, важно строить будущее, но, тем не менее, не забывать жить здесь и сейчас. Наша жизнь не состоит только из дел и целей, она состоит из переживаний, эмоций и впечатлений, которые мы собираем в каждый момент. Будущее — это не просто набор целей и ожиданий, это результат того, как мы живем каждый день. Только через любовь к настоящему мы можем создать будущее, которое будет достойно того, чтобы его жить.
Вопросы для обсуждения:
Задания для выполнения в классе։
Жизнь скоротечна, и каждый момент бесценен, ведь он может не повториться.
Вечность невозможно ощутить, но каждый прожитый момент делает нашу жизнь полноценной.
Мы часто забываем, что жизнь скоротечна, и только в моменты тишины осознаем это.
Вечность состоит из множества коротких мгновений, которые и составляют нашу жизнь.
Момент за моментом жизнь уходит, оставляя за собой ощущение скоротечности.
2. Выберите подходящие глаголы для каждого существительного: жизнь, момент, вечность, скоротечность.
пережить (жизнь, момент, вечность)
Мы стремимся пережить каждый момент, чтобы жизнь была наполненной.
ощутить (жизнь, момент, вечность)
Лишь в тишине можно ощутить истинную жизнь и её красоту.
понимать (жизнь, момент, вечность)
Со временем начинаем понимать бесконечность вечности и ценить каждое мгновение.
постигать (скоротечность, жизнь, момент)
Мы учимся постигать скоротечность жизни и важность каждого прожитого дня.
пролететь (момент, вечность, жизнь)
Порой момент способен пролететь так быстро, что не успеваешь заметить, как изменилась жизнь.
Пример: Мы переживаем жизнь в поисках смысла.
Задания для выполнения на дом:
Կյանքի ոչ բջջային ձևեր՝վիրուսներ, կառուցվածքը, կենսագործնեությունը։Ընտրել որևէ վիրուսային հիվանդություն նկարագրել ախտանիշները, վարակման աղբյուրները, բուժման մեթոդները։ Էջ 33-35։
Կովիդ-19։
Ախտանիշներ բարձր ջերմություն, հազ, դժվարաշնչություն, հոգնածություն, ծակոցներ մարմնում։
Փորձ 1. Շղթայում հոսանքի ուժի կախումը լարումից
Աշխատանքի նպատակը․ ցույց տալ հաղորդչում հոսանքի ուժի կախումը հաղորդչի ծայրերին կիրառված լարումից։
Անհրաժեշտ սարքեր և նյութեր.հոսանքի աղբյուր (ուղղիչ), ամպերաչափ, վոլտաչափ, հետազոտվող հաղորդիչ, անջատիչ, հաղորդալարեր։
Աշխատանքի ընթացքը. հավաքել շղթան ըստ նկարի։ Հիշեք, որ ամպերաչափ, հետազոտվող հաղորդչին միցվում է հաջորդաբար, իսկ վոլտաչափ զուգահեռ Հաղորդչի ծայրերին կիրառված լարումը կարելի փոփոխել շղթային միացնելով տարբեր մարտկոցներ, մեր պարագայում ուղղիչով։ Փակենք շղթան և գրանցենք հոսանքի ուժի I1 և լարման U1 արժեքները։ Այնուհետև ուղղիչով փոխենք լարումը, գրանցենք հոսանքի ուժի I2 և լարման U2 արժեքները։ Չափումները կատարեք 4-5 տարբեր դեպքերի համար։ Չափման արդյունքները գրանցել։ Չափման արդյունքների հիման վրա կառուցել հոսանքի ուժի կախումը լարումից պատկերող գրաֆիկը։ Ընտրելով համապատասխան մասշտաբ՝ աբսցիղների առանցքի վրա տեղադրեք լարման, իսկ օրդինատների առանցքի վրա հոսանքի ուժի արժեքները, կատարել եզրակացություն։
Փորձ 2․ Հոսանքի ուժի կախումը դիմադրությունից
Աշխատանքի նպատակը. ցույց տալ հաղորդչում հոսանքի ուժի կախումը հաղորդչի դիմադրությունից։
Անհրաժեշտ սարքեր և նյութեր.հոսանքի աղբյուր (ուղղիչ) կամ գալվանական էլեմենտ, ամպերաչափ, վոլտաչափ, դիմադրությունների արկղ, հաղորդալարեր։
Աշխատանքի ընթացքը. հավաքել շղթան, այնուհետև հաստատուն պահելով լարումը, փոխելով արկղի դիմադրությունը գրանցել ամպերաչափիի ցուցմունքը։ Փորձը կատարել տարբեր դիմադրությունների համար։ Կատարել եզրակացություն։
Փետրվարյան ապստամբությունը 1921 թվականի փետրվարի 18-23-ը տեղի ունեցած զինված ապստամբություն էր, որն ուղղված էր Հայաստանի առաջին հանրապետության կառավարության դեմ։ Այս ապստամբությունը տեղի ունեցավ այն ժամանակ, երբ Հայաստանի կառավարությունը գտնվում էր ծանր քաղաքական և ռազմական ճգնաժամում՝ թուրքական և ադրբեջանական զինված ուժերի ներխուժման սպառնալիքի, ներքին լարվածության ու տնտեսության ճգնաժամի պայմաններում։
Ապստամբությունը կազմակերպվել էր սոցիալիստական ուժերի և հատկապես դաշնակցական խմբերի կողմից, որոնք դժգոհ էին կառավարության ղեկավարներից, մասնավորապես՝ Հովհաննես Քաջազնունու և Արամ Մանուկյանի ղեկավարությունից։ Ապստամբողները պահանջում էին կառավարության հրաժարականը, իսկ որոշ խմբեր ուղղակիորեն դեմ էին կառավարության արտաքին քաղաքականությանը և նրա համագործակցությանը Սովետական Ռուսաստանի հետ։
Փետրվարյան ապստամբությունը սկսվեց Երևանում, որտեղ զինված խմբեր, որոնք աջակցվում էին սոցիալիստական և կտրուկ հակադաշնակցական խմբերով, հարձակում գործեցին կառավարության կառույցների վրա։ Սակայն ապստամբությունը արագ ճնշվեց կառավարության կողմից։ Քաջազնունին և Մանուկյանը զորքերը հավաքեցին և ճնշեցին ապստամբությունը՝ բազմաթիվ ընդդիմադիրների և ապստամբների ձերբակալմամբ։
Այդուհանդերձ, փետրվարյան ապստամբությունը ցույց տվեց, որ Հայաստանի իշխանությունը գտնվել էր լուրջ ճգնաժամի մեջ, և երկիրը ներգրավված էր ոչ միայն արտաքին սպառնալիքների, այլև ներքին քաղաքական անկայունության մեջ։ 1921 թվականի փետրվարյան ապստամբությունը մի քանի ամիս անց հանգեցրեց Սովետական Ռուսաստանի ուժերի ներխուժմանը Հայաստանում, ինչի հետևանքով Հայաստանը կորցրեց իր անկախությունը և վերածվեց Սովետական Հայաստանի։
Հայաստանի առաջին հանրապետությունում քաղաքական բռնաճնշումները սկսվեցին հատկապես 1918-1920 թվականներին, երբ երկիրը գտնվում էր պատերազմի և ներքին խառնաշփոթի մեջ։ Հայաստանի անկախության սկզբնական շրջանում, երբ նորաստեղծ պետությունը դեռ չէր կայացել լիովին, տարբեր քաղաքական ուժեր պայքարում էին իշխանության համար, և մեծ ներքին լարվածություն էր նկատվում։
1918 թվականին, երբ Հայաստանի անկախությունը հայտարարվեց, մի շարք կուսակցություններ ու քաղաքական ուժեր (հայկակական, սոցիալիստական, սոցիալ-դեմոկրատական) հանդես էին գալիս տարբեր տեսլականներով։ Այս հակասությունները հանգեցրին իշխանության տապալման վտանգներին։ Պետության ներսում սկզբում սկսեցին նաև կոշտ քաղաքական բռնաճնշումներ՝ ընդդիմադիր կուսակցությունների նկատմամբ։ Բացի այդ, երբ ճնշումները ու մռայլ միջավայրը փոխվեցին, քաղաքական ահաբեկչությունը և ուժային մեթոդները դարձան ուռճացված։
Երկու կարևոր իրադարձություններ նշվեցին քաղաքական բռնաճնշումների տեսանկյունից՝ առաջինը՝ Սպահյանի անկումը, երբ հանրապետական ընդդիմությունը մի քանի անգամ փորձեց հարձակվել պետական մարմինների վրա, երկրորդը՝ Սարոյանի սպանությունը, որը բացառապես տեղի ունեցավ Բեկլարյան պահեստի շահագործման շրջանների շրջանակներում։
1920 թվականին, երբ հայկական զինված ուժերը պայքարում էին թուրքական և ռուսական զորքերի դեմ, ներքին քաղաքական պայքարը միայն սրվեց։ Պետական իշխանությունը սկսեց կիրառել ավելի ճնշող մեթոդներ՝ փորձելով վերացնել ընդդիմադիր ուժերին, հատկապես սոցիալիստական, մարքսիստական կուսակցությունների ու սոցիալիստական կուսակցությունների ներկայացուցիչներին, որոնք հետագա շարժումների համար ռազմավարական նշանակություն ունեին։
Այս բռնաճնշումների արդյունքում բազմաթիվ քաղաքական գործիչներ ձերբակալվեցին կամ սպանվեցին, իսկ այն, ինչ մնաց Հայաստանի առաջին հանրապետությունում՝ մասամբ քաղաքական ակտիվությունը մնաց կասեցված:
Լոռու չեզոք գոտու ազատագրումը տեղի ունեցավ 1918 թվականի հուլիս-օգոստոս ամիսներին՝ Հայաստանի առաջին հանրապետության ստեղծման շրջանում, երբ հայկական ուժերը ճնշող ռազմական պայմաններում պայքարում էին Թուրքիայից ու Ադրբեջանից եկող սպառնալիքների դեմ։ Լոռու չեզոք գոտին, որը տեղակայված էր Հայաստանում, Եգիասան լեռնաշղթայի արևելյան մասում, համարվում էր ռազմավարական կարևոր տարածք՝ ցամաքային հաղորդակցությունը ապահովելու և տարածաշրջանում Թուրքիայի ու Ադրբեջանի հետ լարվածության մթնոլորտում հայերի պաշտպանության համար։
Լոռու տարածքը մինչև 1918 թվականը գտնվել էր թյուրքական ուժերի և ռուսական կայսրության միջև «չեզոք» գոտի, որտեղ երկու կողմերն էլ չէին հաստատում լիակատար վերահսկողություն։ Սակայն առաջին հանրապետության ստեղծումից հետո, հայ զինված ուժերն ու տեղական ինքնակառավարման մարմինները սկսեցին կազմակերպել Լոռու ազատագրումը՝ միաժամանակ դիմակայելով թուրքական և ադրբեջանական ներխուժման սպառնալիքին։
Ազատագրումը սկսվեց 1918 թվականի հուլիսի վերջին, երբ Հայաստանի առաջին հանրապետության զորքերը, գլխավորությամբ Արամ Մանուկյանի, ներխուժեցին Լոռի։ Նրանք արագ ճնշեցին թուրքական զորքերի դիմադրությունը և վերահսկողություն հաստատեցին գոտու վրա։ Այս գործողությունը նպաստեց հայ ժողովրդի անվտանգությանը և թույլ տվեց Սևանա լճի շրջանի հաղորդակցության ապահովումը։
Լոռու ազատագրումը կարևոր ռազմաքաղաքական նշանակություն ունեցավ, քանի որ այն ոչ միայն պաշտպանեց Հայաստանի արևելյան սահմանները, այլև ստանձնեց Հայաստանի կողմից տարածքային վերահսկողություն հաստատելու կարևոր քայլերից մեկը՝ ամրապնդելով հանրապետության դիրքերը տարածաշրջանում։
Ռոբերտ Մխիթարյան 