Գենետիկայի հիմնական հասկացությունները, ժառանգականություն և փոփոխականություն Մենդելի 1-ին օրենք, գենոտիպ և ֆենոտիպ:
Ամփոփիչ հանձնարարություն՝
1․Նկարագրել ին՞չ է գենոտիպը, ֆենոտիպը, դոմինատ և ռեցեսիվ գեները,բերել օրինակներ։
Գենոտիպը օրգանիզմի գենային կազմն է, որը որոշում է ֆենոտիպը արտաքին հատկությունները կամ տեսքը: Դոմինատ գենը տիրում է և արտահայտվում է նույնիսկ եթե կա միայն մեկ օրինակ իսկ ռեցեսիվ գենը արտահայտվում է միայն այն դեպքում երբ կա երկու ռեցեսիվ գեն:
2․Նկարագրել ժառանգականության և փոփոխականության դերը օրգանիզմների զարգացման պրոցեսում և էվոլյուցիայում։
Ժառանգականությունը փոխանցում է գենետիկական հատկությունները սերունդներին իսկ փոփոխականությունը առաջացնում է փոփոխություններ, որոնք օրգանիզմներին օգնում են հարմարվել և նպաստում է էվոլյուցիային։
Տիգրան Բ Մեծը Մեծ Հայքի արքան էր մ.թ.ա. 95-55 թվականներին նրա օրոք Հայաստանը դարձավ տարածաշրջանի ամենահզոր պետություններից մեկը նա ընդլայնեց երկրի սահմանները ներառելով Պարթևստանի Սիրիայի Փյունիկիայի Կիլիկիայի և Միջագետքի տարածքները նա հիմնադրեց նոր մայրաքաղաք Տիգրանակերտը որը դարձավ մշակութային և առևտրային կենտրոն մ.թ.ա. 87 թվականին Տիգրան Բ-ը հաղթեց Պարթևներին և միավորեց Մեծ Հայքի հողերը սակայն մ.թ.ա. 69 թվականին Հռոմեական զորահրամանատար Լուկուլլոսի և 66 թվականին Պոմպեոսի զորքերը պարտության մատնեցին նրան որից հետո նա ստիպված եղավ դառնալ Հռոմի վասալ սակայն պահեց իր գահը մինչև կյանքի վերջ նրա կառավարման շրջանը համարվում է հայկական պատմության ոսկե դար քանի որ այդ ժամանակ Հայաստանը հասավ իր երբևէ ունեցած ամենամեծ քաղաքական ռազմական և տնտեսական ուժին
Միջոցի անուղղակի խնդիրը դրվում է գործիական հոլովով (-ով, -բ վերջավորություններ) և ցույց է տալիս այն առարկան, որի միջոցով կատարվում է գործողությունը։
Օրինակ՝ Ուսուցիչը հպարտանում է լավ աշակերտով։ Ջուրն արյամբ չեն լվանա։ Տիգրանը ինչո՞վ կտրեց մատը։ Դիրեկտորը նրա միջոցով ստացավ այս սարքավորումները։
Ինչպես ցույց է տրված օրինակներում, միջոցի անուղղակի խնդիրը կարող է լրացնել և՛ ներգործական, և՛ կրավորական, և՛ չեզոք սեռի բայերին։
Ներգործող անուղղակի խնդիրը դրվում է հիմնականում բացառական (-ից վերջավորություն) և գործիական (-ով, -բ վերջավորություններ) հոլովներով և ցույց է տալիս այն առարկան, որի ներգործությամբ, ազդեցությամբ կատարվում է տվյալ գործողությունը։
Օրինակ՝ Վ. Համբարձումյանը բարձր է գնահատվում իր ժողովրդի կողմից։ Ուսուցիչը հարգվում է աշակերտներից։ Գետինը ծածկվեց ձյան հաստ շերտով։ Ներկվեցին փողոց ու գործարաններ ձեր տաք արյունով։
Վերաբերության անուղղակի խնդիրը դրվում է բացառական հոլովով (-ից վերջավորություն) և ցույց է տալիս այն առարկան, որի մասին խոսվում է։
Օրինակ՝ Աշակերտները խոսում էին կինոյից։ Ծերունիները պատմում են պատերազմից։
Վերաբերության խնդիրը կարող է կազմվել նաև սեռական հոլովի և կապի միջոցով։
Օրինակ՝ Բոլորը հարգանքով են արտահայտվում Արամի մասին։ Կատարվածի վերաբերյալ հայտնեցինք տնօրենին։
Ցուցական մի քանի դերանուններ կարող են վերաբերական հարաբերություն ցույց տվող որոշ կապերի հետ դառնալ վերաբերության անուղղակի խնդիր։
Օրինակ` Այդ մասին շատ է խոսվել։ Այս առումով շատ զրուցեցինք։ Այս կապակցությամբ դեռ պիտի մտածեք։
Անջատման խնդիրը դրվում է բացառական հոլովով (-ից վերջավորությամբ) և ամբողջովին հակադրվում է հանգման խնդրին։ Այս խնդիրը ցույց է տալիս այն առարկան, որից հեռանում կամ անջատվում է ինչ-որ առարկա։
Օրինակ՝ Տղաներից անջատվեցին աղջիկները։ Քեզնից հեռացա՞վ քույրդ։ Ումի՞ց ես խուսափում։ Մի շարք բայերի հետ հիմնականում գործածվում են անջատման խնդիրներ․ դրանք են՝ բաժանվել, հեռանալ, առանձնացնել, մեկուսանալ, փախչել, պոկվել, խուսափել, խուսանավել, ջոկել, քաշվել, շորթել, փախցնել, գանձել և նման շատ այլ բայեր։
Նա բացեց պահարանը բանալիով։ Գիրքը գրվել է հեղինակի կողմից։ Մենք խոսեցինք շրջակա միջավայրի մասին։ Նա հեռացավ ընկերներից։
Ենթակա
2․ Շարահյուսորեն վերլուծել հետևյալ նախադասությունը։ Ու ահա Վարդուշի ուղարկած գաթաները իրենց բուրմունքով արդեն արթնացրել էին հուշերի մի աշխարհ, որոնք սկսել էին հստակ բյուրեղացում և ձևավորում ստանալ՝ գույների ու ծավալի նոր հղացումներով։
Ենթակա–Թամարի ուղարկած գաթաները Պատմյալ–արթնացրել էին Հավելված–հուշերի մի աշխարհ Հանգամանք–Նա արագ վազեց մենք հանդիպեցինք երեկ։ Բարդ նախադասություն–ոնի հարաբերական նախադասություն
Познакомить учащихся с историей создания азбуки Морзе.
Развить у школьников навыки анализа текста.
Подготовить учащихся к решению проблемных ситуаций, связанных с историей телеграфии и созданием кодов.
Азбука Морзе, или код Морзе — способ кодирования букв алфавита, цифр, знаков препинания и других символов при помощи длинных и коротких сигналов, так называемых «тире» и «точек» (а также пауз, разделяющих буквы) . За единицу времени принимается длительность одной точки. Длительность тире равна трeм точкам. Пауза между элементами одного знака — одна точка, между знаками в слове — 3 точки, между словами — 7 точек.
История создания азбуки Морзе
Азбука Морзе была создана Самюэлом Финли Бризом Морзе, который родился 27 апреля 1791 года в семье проповедника, в штате Массачусетс. Сэмюэль Морзе не имел никакого специального технического образования. Он был вполне успешным художником, основателем и президентом Национальной академии рисунка в Нью-Йорке. Возвращаясь из путешествия по Европе на корабле, Морзе увидел фокусы с применением электромагнитной индукции, которыми развлекали скучающую публику. Провод под электрическим напряжением подносили к компасу, стрелка которого начинала бешено крутиться.
Именно после этого Морзе пришла идея создания специальной азбуки, способной передавать по проводам определенные сигналы. Он тут же набросал схему прообраза телеграфа. Прибор состоял из рычага на пружине, к концу которого был прикреплен карандаш. Подавался ток и карандаш опускался на движущуюся бумажную ленту, оставляя линию за собой. При отключении тока карандаш поднимался и получался пробел.
Лишь через три года Морзе смог реализовать свой замысел, всё же сказывалось отсутствие технического образования. Первый аппарат смог принять и зафиксировать сигнал по проводу, длиной 500 метров. Но тогда данное изобретение не стало популярным, так как не имело коммерческой выгоды. Однако, один человек всё же заинтересовался изобретением. Это был американский промышленник Стив Вэйл, который профинансировал дальнейшие исследования художника и приставил к нему помощником своего сына Альфреда. В итоге прибор удалось усовершенствовать – длина провода возросла во много раз и сигнал получался более точный. В 1843 году Конгресс США постановил провести первую телеграфную линию между Балтимором и Вашингтоном. И через год по этой линии была передана первая телеграмма со словами «Чудны дела твои, Господи».
Тем не менее, аппарат не мог передавать буквы, только лишь линии определенной длины. Различные комбинации линий и точек обозначали собой знаки алфавита и цифры. Историки не могут сказать наверняка, был ли этот код изобретением Морзе или его партнера Вейла.
Первоначально азбука Морзе состояла из трёх сигналов разной длительности. За единицу времени принималась точка. Знак тире состоял из трёх точек. Пауза между буквами в слове — три точки, между словами — семь точек. Но такое количество знаков создавало путаницу и усложняло весь процесс передачи телеграммы. Поэтому азбука была доработана конкурентами Морзе. Для самых популярных букв и слов были разработаны наиболее простые комбинации букв или цифр.
В наше время, как правило, используют более современные средства связи. Азбука Морзе очень популярна среди радиолюбителей. Иногда также ее применяют на флоте и в МЧС.
Пример азбуки Морзе:
A — .-
B — -…
C — -.-.
S — …
Первая телеграфная линия, использующая этот код, была построена в 1844 году в США, и она продемонстрировала всю эффективность нового способа передачи информации. С помощью азбуки Морзе люди смогли быстро передавать важные сообщения, что было особенно полезно в экстренных ситуациях, например, во время военных конфликтов.
Впоследствии азбука Морзе была адаптирована и использована во всем мире, и до сих пор применяется в некоторых областях связи, например, в авиации и на флоте.
Часть 2. Проблемные вопросы к тексту
Почему Самуэль Морзе не ограничился только созданием телеграфа, а также разработал систему кода для передачи сообщений?
Чтобы передавать сообщения эффективно, быстро и без ошибок через телеграф.
Как вы думаете, почему было необходимо создать систему кодирования для передачи информации?
Для точной, быстрой и безопасной передачи информации, особенно на расстоянии и в сложных условиях.
Какие преимущества и недостатки были у азбуки Морзе по сравнению с другими методами передачи сообщений того времени?
Азбука Морзе была быстрой и универсальной, но требовала обучения и зависела от телеграфа.
Как вы думаете, каковы были бы последствия, если бы азбука Морзе не была создана?
Передача сообщений была бы медленнее, сложнее и менее доступной на расстоянии.
Какую роль сыграла азбука Морзе в военных конфликтах того времени?
Азбука Морзе обеспечила оперативную связь, координацию войск и передачу секретных сообщений.
Почему коды и шифры так важны для успешной связи в условиях войны?
Они защищают информацию от врага, обеспечивают надежную и точную передачу команд.
Как современные технологии, такие как мобильные телефоны или интернет, изменили способы передачи информации по сравнению с использованием азбуки Морзе?
Современные технологии сделали связь мгновенной, удобной, массовой и защищенной, исключив необходимость ручного кодирования.
Какие особенности современной связи вы бы хотели сохранить, чтобы улучшить коммуникацию?
Скорость, безопасность, надежность и доступность связи в любых условиях.
Какие другие способы шифрования сообщений, кроме азбуки Морзе, использовались в истории?
School trips are organized visits outside the school for educational or recreational purposes. They can include trips to museums, historical sites, nature parks, or even other countries. Some trips last multiple days, allowing students to stay overnight in hotels, camps, or dormitories, making the experience more immersive and memorable.
9. Հայրը, ընդհատելով խոսքը, հարցական հայացքը սարսափ որդու աչքերին, որ ներքին մի բևեռել պղտորվել էին։ 10. Ով ես երկնքից ձեր մարդ միշտ խնդրել ոտքերին տակ է, — մրմնջաց բանաստեղծը։ 11. Մարդիկ ոտքի էին կանգնում, կպչելով պատերին, խոնարհ գլուխ տալով ընկրկելով փողոցով անցնում էին քաղաքապետի առջև։ 12. Մենք խուսափում էինք նրա գործած արարքի մասին որևէ հարց տալուց, թեև ինքը պահանջ էր զգում արտահայտվել մտքերում ինքը։ 13. Հաճախ նա գիշերները սարսափածի պես, գալարվում էր անկողնում, ճչում վեր թռչելով նման, հետո լռում այրվածի պես: 14. Հո չես հիվանդացել, սրտագին ձայնով հարցրեց նա ինձ և մոտենալով ուշադիր նայեց, գույնդ տեղն է, միայն տխուր ես երևում։ 15. Անթարթ հայացքով Լիլիթը շարունակ դիմանում էր սղունին, սակայն օձը, ի վերջո, չդիմացավ նրա հայացքի ակնթարթին, սուլեց և մի կայծակնային անհետացավ: 16. Զարմանում էր, որ Լիլիթը տեսնելու էր։ Վայրկյանից սիրտը լցվել էր մի քաղցր զգացմունքով, և այդ օրվանից սկսեց դրախտը հազար անգամ ավելի գեղեցիկ դառնալ։ 17. Ադամը, խելքը բոլորովին ապշած, իսկույն տեղավորեց Լիլիթը դիմաց և կորչելով սկսեց դիտել, թե ինչպես է նա քնքուշ մատներով խաղում գոհարների հետ։ 18. Նա տարակուսանքով նայեց ինձ և ապա խոսեց զանազան բաների մասին, որոնք բնավ չէին առնչվում իմ ասածին։ 19. Ադամը, բեռնավորված ծանր զամբյուղով, վերջալույսին հասավ լճակին, ուր Լիլիթն անհամբեր սպասում էր իր սիրելիին։
Մասնակիցներ՝ Ավագ դպրոցի 9-12 րդ դասարանի սովորողներ
Նպատակը՝
Իմանալ, թե ինչպես է մագնիսական դաշտն ազդում Երկրի կենսաբանական օբյեկտների վրա
Սովորել աշխատել տեղեկատվության հետ
Բացահայտել մագնիսական դաշտերի հատկությունները և վերլուծել ազդեցությունը կենդանի օրգանիզմների վրա
Խնդիրները՝
Ուսումնասիրել մագնիսական դաշտերի ազդեցությունը բուսական և կենդանական օրգանիզմների վրա
Ուսումնասիրել մագնիսական դաշտի ազդեցության աստիճանը մարդու առողջության վրա
Բացահայտել մագնիսական դաշտերի դրական և բացասական կողմերը
Գտնել արդյունավետ միջոց՝ լուծելու մագնիսական դաշտերի ազդեցության խնդիրը
Ընթացքը՝
Մագնիսական դաշտը և դրա հատկությունները Մագնիսական դաշտը տարածություն է, որտեղ մագնիսները կամ հոսանքը ուժ են գործադրում։ Հատկությունները՝ ունի ուղղություն, ուժային գծեր և ազդում է մետաղների ու լիցքերի վրա։
Մագնիսական դաշտի ազդեցությունը բույսերի վրա
Մագնիսական դաշտը կարող է արագացնել բույսերի աճը, օգնել սերմերին ծլել և ամրացնել արմատները։ Շատ ուժեղ դաշտը երբեմն կարող է վնասել բույսերին։
Մագնիսական դաշտ և ջուր
Մագնիսական դաշտը կարող է փոխել ջրի հատկությունները և ազդել կենդանի օրգանիզմների վրա։
Մագնիսական դաշտի ազդեցությունը մարդու վրա
Մագնիսական դաշտը կարող է ազդել մարդու նյարդային համակարգի, արյան շրջանառության և ինքնազգացողության վրա։
Մագնիսական փոթորիկներ
Մագնիսական փոթորիկները Արեգակի ազդեցությամբ առաջացած խանգարումներ են Երկրի մագնիսական դաշտում, որոնք կարող են ազդել կապի, տեխնիկայի և մարդու վրա։
Ինչ՞ տեղի կունենա, եթե Երկրի մագնիսական դաշտն անհետանա:
Եթե Երկրի մագնիսական դաշտը անհետանա, մթնոլորտը կվտանգվի, ճառագայթումը կավելանա, և տեխնոլոգիաները կխանգարվեն։
Մագնիսների կիրառումը մարդու կյանքում
Մագնիսները կիրառվում են տեխնիկայում, բժշկության մեջ, արդյունաբերությունում և կենցաղում՝ էլեկտրաշարժիչներում, կապի սարքերում, բժշկական սարքերում և ամրակներում։
Մագնիսական դաշտի ազդեցությունը կենդանիների վրա
Մագնիսական դաշտը օգնում է կենդանիներին կողմնորոշվել տարածքում, միգրացիայի ժամանակ գտնել ուղին և ազդում է նրանց կենսաբանական գործընթացների վրա։
Air pollution is rising due to factories, cars, and human activities. In many cities, pollution exceeds safe limits by 20–50%, and in industrial areas, by 60–80%. This harms health, causing breathing issues and heart disease. Reducing emissions and using clean energy can help.
Save Our Space is about keeping our planet clean and protecting nature from pollution.
a few days ago, my friend and I collected trash near the school and threw it into the bins. This helps keep the area clean and shows others that littering is wrong. It’s also important to sort waste, recycle plastic and paper to reduce pollution. If everyone takes care of the environment, nature will stay beautiful and healthy.
a) The teacher asked me if I had done my homework. b) I asked the teacher if we were starting a new lesson. c) The teacher asked me if I was paying attention. d) I asked the teacher if I had to write it down. e) The teacher asked me if I was feeling all right.
1B Rewrite the sentences as direct speech
f) I asked the teacher, «Do you have a spare pen?» g) The teacher asked me, «Are you going to start?» h) I asked the teacher, «Is it all right to use a pencil?» i) The teacher asked me, «Do you know the answer?» j) I asked the teacher, «Is it the end of the lesson?»
2A Complete the reported questions without past tense shift
a) The teacher asked us how many colours there are in a rainbow. b) The teacher asked us what a tadpole turns into. c) The teacher asked us how fish take oxygen from the water. d) The teacher asked us how many stomachs a cow has. e) The teacher asked us what scientists mean by gravity.
2B Complete the reported questions with past tense shift
f) The teacher asked us when the Second World War began. g) The teacher asked us why Romeo drank the poison. h) The teacher asked us what Edison did in 1877. i) The teacher asked us what Gregor Mendel was famous for. j) The teacher asked us what Marie Curie discovered.
3A Complete the reported questions
a) I asked him if/whether he lived there. b) He asked me what my name was. c) I asked her what time it was. d) She asked me if I was sitting there. e) I asked her if she wanted some coffee.
3B Rewrite the sentences as direct speech
f) He asked, «When does the next train leave?» g) I asked him, «Where is the bus station?» h) She asked me, «Do you have any change?» i) I asked her, «What are you staring at?» j) They asked me, «Are you waiting for us?»
4 Complete the reported requests or commands
a) The teacher told John to fill the jar with water. b) The teacher asked Angela to help him. c) The teacher told Michael not to spill the water. d) The teacher asked Alison to pour a little water into here. e) The teacher told Steve to light the gas. f) The teacher told Alan not to touch it with his finger. g) The teacher told Sarah to heat the water gently until it boiled. h) The teacher asked all of us to watch the water carefully.
5 Match the sentences a to h with the same words reported in 1 to 8
a) This is how you turn on the computer. – 1 He explained how to turn on the computer. b) I wouldn’t turn on the computer if I were you. – 8 He advised me not to turn on the computer. c) I’ll turn on the computer. – 7 He offered to turn on the computer. d) It’s not true—I didn’t turn on the computer. – 6 He denied turning on the computer. e) Careful—don’t turn on the computer. – 2 He warned me not to turn on the computer. f) Why don’t you turn on the computer? – 4 He suggested I turned on the computer. g) Would you like to turn on the computer? – 3 He invited me to turn on the computer. h) No, I won’t turn on the computer! – 5 He refused to turn on the computer.
Ռոբերտ Մխիթարյան 