Բնութագրեք  հետևյալ  տարրերը ջրածին, ածխածին, ազոտ, թթվածին, քլոր, ալյումին, նատրիում, կալիում, կալցիում, սիլիցիում, ֆոսֆոր, ծծումբ, երկաթ, մանգան, պղինձ, արծաթ:

1. գրեք  քիմիական  տարրի  նշանը…, կարգաթիվը…,  միջուկի  լիցքը՝Z- ը…,  հարաբերական ատոմային զանգվածը` A<sub>r</sub>,  մեկ  ատոմի  զանգվածը` m_օ
   1. Ջրածին (H)
   Քիմիական նշան: H
   Կարգաթիվ: 1
   Միջուկի լիցքը՝ Z: 1
   Հարաբերական ատոմային զանգվածը՝ Ar: 1.008
   Մեկ ատոմի զանգվածը՝ mօ: 1.67×10⁻²⁷ կգ
   2. Ածխածին (C)
   Քիմիական նշան: C
   Կարգաթիվ: 6
   Միջուկի լիցքը՝ Z: 6
   Հարաբերական ատոմային զանգվածը՝ Ar: 12.011
   Մեկ ատոմի զանգվածը՝ mօ: 1.99×10⁻²⁶ կգ
   3. Ազոտ (N)
   Քիմիական նշան: N
   Կարգաթիվ: 7
   Միջուկի լիցքը՝ Z: 7
   Հարաբերական ատոմային զանգվածը՝ Ar: 14.007
   Մեկ ատոմի զանգվածը՝ mօ: 2.32×10⁻²⁶ կգ
   4. Թթվածին (O)
   Քիմիական նշան: O
   Կարգաթիվ: 8
   Միջուկի լիցքը՝ Z: 8
   Հարաբերական ատոմային զանգվածը՝ Ar: 15.999
   Մեկ ատոմի զանգվածը՝ mօ: 2.66×10⁻²⁶ կգ
   5. Քլոր (Cl)
   Քիմիական նշան: Cl
   Կարգաթիվ: 17
   Միջուկի լիցքը՝ Z: 17
   Հարաբերական ատոմային զանգվածը՝ Ar: 35.45
   Մեկ ատոմի զանգվածը՝ mօ: 5.89×10⁻²⁶ կգ
2. ատոմի  բաղադրությունը ՝պրոտոնների, նեյտրոնների, էլեկտրոնների  քանակը
   1. Ջրածին (H)
   Պրոտոններ: 1
   Նեյտրոններ: 0
   Էլեկտրոններ: 1
   2. Ածխածին (C)
   Պրոտոններ: 6
   Նեյտրոններ: 6
   Էլեկտրոններ: 6
   3. Ազոտ (N)
   Պրոտոններ: 7
   Նեյտրոններ: 7
   Էլեկտրոններ: 7
   4. Թթվածին (O)
   Պրոտոններ: 8
   Նեյտրոններ: 8
   Էլեկտրոններ: 8
   5. Քլոր (Cl)
   Պրոտոններ: 17
   Նեյտրոններ: 18
   Էլեկտրոններ: 17
3. ո՞ր  պարբերության տարր  է …
   1. Ջրածին (H)
   Պարբերություն: 1
   2. Ածխածին (C)
   Պարբերություն: 2
   3. Ազոտ (N)
   Պարբերություն: 2
   4. Թթվածին (O)
   Պարբերություն: 2
   5. Քլոր (Cl)
   Պարբերություն: 3
4. ո՞ր  խմբի  և ենթախմբի տարր  է …
   1. Ջրածին (H)
   Խումբ: 1
   Ենթախումբ: գլխավոր
   2. Ածխածին (C)
   Խումբ: 14
   Ենթախումբ: 4A
   3. Ազոտ (N)
   Խումբ: 15
   Ենթախումբ: 5A
   4. Թթվածին (O)
   Խումբ: 16
   Ենթախումբ: 6A
   5. Քլոր (Cl)
   Խումբ: 17
   Ենթախումբ: 7A
5. ատոմի  էլեկտրոնային  թաղանթի կառուցվածքը, էլեկտրոնային բանաձևը, նաև քվանտային  բջիջներով
   ?
6. մետաղ է՞,  թե ոչմետաղ
7. Ինչպիսի՞  պարզ  և   բարդ նյութերի օրինակներ  գիտեք, որոնց  բաղադրության մեջ  առկա  են  այդ  տարրի  ատոմներ` գրեք  տարբեր   տարրեր  հետ  առաջացրած միացությունների  բանաձևերը  և  որոշեք նյութերի  հարաբերական  մոլեկուլային զանգվածները՝M_r, տարրերի  զանգվածային  բաժինները՝w,  զանգվածային  հարաբերությունները, տարրերի  մոլային  բաժինները  բարդ  նյութերում:

Վեկտորի տեղադրումը տրված կետից

Հիշենք վեկտորների հավասարության սահմանումը:

Վեկտորները կոչվում են հավասար, եթե նրանք համուղղված են, և նրանց երկարությունները հավասար են:

Սահմանումից երևում է, որ վեկտորների հավասարությունը կախված է վեկտորների երկարություններից և ուղղություններից, իսկ սկզբնակետերն ու վերջնակետերը դեր չեն խաղում:

Մասնավորապես, եթե վեկտորների մոդուլները և ուղղությունները համընկնում են, ապա նրանց սկզբնակետերը կարող են ցանկացած կետեր լինել:

Եթե A կետը a→ վեկտորի սկիզբն է, ապա ասում են, որ a→ վեկտորը տեղադրված է A կետում:

Ցանկացած A կետից կարելի է տեղադրել տրված a→ վեկտորին հավասար միակ վեկտորը:

Այսպիսով, վեկտորների հավասարության համար նրանց սկզբնակետերը դեր չեն խաղում, ուրեմն մենք կարող ենք տրված վեկտորի սկզբնակետը ընտրել առավել հարմար ձևով՝ տեղադրելով վեկտորը մեզ հարմար կետում:

Տարբեր կետերից տեղադրված հավասար վեկտորները նշանակում են նույն տառով և չեն տարբերում իրարից:

Բազմաթիվ հարցերում հարմար է վեկտորի սկզբնակետը տեղադրել O(0;0) կետում:

Այդ դեդեպքում վեկտորի մոդուլն ու ուղղությունը որոշվում են միայն նրա վերջնակետի կոորդինատներով՝ B(x;y) (տես ներքևի նկարը):

a→վեկտորի կոորդինատներ անվանում են a→ վեկտորը O(0;0) կետում տեղադրելուց առաջացած B(x;y) վերջնակետի  (x;y) կոորդինատները և գրում՝  a→{x;y}

Եթե գտնված են a→ վեկտորի կոորդինատները՝ a→{x;y}, ապա շատ հարցեր հեշտանում են: Մասնավորապես, ըստ Պյութագորասի թեորեմի, գտնում ենք a→ վեկտորի մոդուլը՝  

∣a→∣=∣AB−→∣=√x^2+y^2

Ուշադրություն

Այսպիսով, վեկտորի կոորդինատները գտնելու համար պետք է այն տեղադրել O(0;0) կետում և որոշել առաջացած վեկտորի վերջնակետի կոորդինատները:

Դիցուք տրված է A(x1;y1) սկզբնակետով և B(x^2;y^2) վերջնակետով a→=AB−→ վեկտորը:

Տեղադրենք a→ վեկտորը O(0;0) կետում և որոշենք առաջացած վեկտորի վերջնակետի կոորդինատները:

Եթե նշանակենք x=x₂−x₁ և y=y₂−y₁, ապա հենց այս թվերը կլինեն a→ վեկտորի կոորդինատները՝ a→{x;y}

Այսպիսով՝  A(x₁;y₁) սկզբնակետով և B(x_2;y₂) վերջնակետով  a→=AB−→− վեկտորի կոորդինատները հավասար են վերջնակետի և սկզբնակետի կոորդինատների տարբերություններին՝  a→{x₂−x₁;y₂−y₁}

Վեկտորի հասկացությունը

1.Համանուն են այն բառերը, որոնք ձևով նույնն են, իմաստներով՝ տարբեր, օրինակ՝ տոն (ձայնաստիճան)- տոն (տոնախմբություն), հանդերձ (հագուստ)-հանդերձ (միասին), մարտ (կռիվ)-մարտ ( ամիս)։

Տոն (ձայնաստիճան)

Տոն (տոնախմբություն)

Հանդերձ (հագուստ)

Հանդերձ (միասին)

Մարտ (կռիվ)

Մարտ (ամիս)

2.Հարանուն են այն բառերը, որոնք ձևով նման են, սակայն իմաստով տարբեր
են։ Օրինակ՝ հրավեր-հրավերք, ցուցում-ցուցմունք, զգացում-զգացմունք,
այգաբաց-այգեբաց։

Հրավեր — Հրավերք

Ցուցում — Ցուցմունք

Զգացում — Զգացմունք

Այգաբաց — Այգեբաց

Գործնական աշխատանք

1.Գտնե՛լ համանուն բառերը և մեկնաբանե՛լ նրանց իմաստները։

1. Նա երկու օր ավել աշխատեց։
Ձայն (բառ): խոսքի ձայն
Ձայն (ճյուղ): ձայնի իրադարձություն
2. Անկյունում դրված էր մի մաշված ավել։
Կոտրել (գործիք): բանն իրագործելու համար:
Կոտրել (սեփականություն): վնասել ինչ-որ բան
3. Վարպետը կատարեց դետալների յուղում։
Խոսք (խոսել): խոսելու գործողություն
Խոսք (մտք): մտածելու կամ արտահայտելու միջոց
4. Խոհարարը բանջարեղենը տապակեց յուղում։
Կառավարել (համակարգ): կառավարել համակարգը
Կառավարել (մարդ): ղեկավարել մարդկանց
5. Զգեստ կարող դերձակը աշխատանքը կատարեց բարձր որակով
Սեր (զգացում): սիրո զգացում
Սեր (ապրում): բարեկամական կապ
6. Մեր կուրսում շատ կարող ուժեր կան։
Հարկ (բաժին): հարկերի համակարգ:
Հարկ (պարտավորություն): հարկային պարտավորություն
7. Քիմիական նյութերի ազդեցությամբ սկսվեց խմորում։
Գիծ (գծանշել): գիծ քաշել
Գիծ (սահման): սահմանագիծ
8. Թխվածքի խմորում չամիչներ կային։
Ունենալ (տիրապետել): ինչ-որ բան ունենալ
Ունենալ (հանդիպել): ունենալ հանդիպում
9. Ֆուտբոլիստը գեղեցիկ գոլ խփեց։
Հարմար (ընդունել): հեշտություն կամ հարմարավետություն
Հարմար (տեխնիկական): տեխնիկական պայմաններ
10. Բաժակի մեջ գոլ ջուր կար։
Խաղ (վերարտադրություն): խաղային գործընթաց
Խաղ (սոցիալական): ընկերական խաղ

2. Մեկնաբանե՛լ, թե ինչ իմաստներով կարող են ընկալվել
տրված բառակապակցություններն ու նախադասությունները։
1. բարձր հարկ
Հարկ (լուսավորություն): Վերևի հարկ
Հարկ (ֆիզիկական): Լուսավորություն
2. ավել գնել
Գնել (առևտուր): Ավելի շատ բան գնել
Գնել (տեխնիկական): Ավելորդ բան գնել
3. ոչխարի հոտ
Հոտ (ճարպիկ): Ոչխարների խումբ
Հոտ (բռնում): Միանգամյա բաներ վերցնել
4. մետաքսի կտոր
Կտոր (տեքստիլ): Մետաքսից կտոր
Կտոր (հեղինակային): Հեղինակային բան
5. Նա ջրում է։
Ջրում է (գործողություն): Ջրի մեջ աշխատել
Ջրում է (խաղ): Ջրի վրա լինել
6. Նա գնում է։
Գնում է (ուղևորություն): Գնալ որևէ տեղ
Գնում է (ծառայություն): Ծառայություններ մատուցել
7. Խավարում է։
Խավարում է (ճնշում): Թեթև ճնշում
Խավարում է (բնական): Հանդիպել մթության հետ

3. Տրված համանուններով կազմել նախադասություններ։
1. սեր (կաթի երեսի թանձր շերտ). սեր (զգացմունք)
Սերը ոգևորում է, իսկ կաթի սերը կաթնաշոռում է։
2. կետ (կետանիշ, գծի հատվածի սահման). կետ (ջրային կաթնասուն կենդանի)
Կետի մեծությունն հետաքրքիր է, կետանիշը՝ կարևոր։
3. քանոն (ձողաշերտ՝ չափելու և ուղիղ գծելու համար). քանոն (երաժշտական գործիք)
Քանոնի սկզբունքները կարևոր են երաժշտության և կողմնորոշման համար։
4. դող (մարմնի սարսուռ). դող (անվին անցկացվող ռետինե շրջանակ)
Դողը մարմնում սարսուռ է, իսկ դողը օգտակար է խաղում։
5. տոն (ձայնաստիճան). տոն (նշանավոր իրադարձության նվիրված
հանդիսավոր օր)
Տոնը տևում է մեկ օր, երաժշտության տոնը՝ ձայնային աստիճան։

4.Արտագրե՛լ՝ փակագծերում տրված հարանուններից ընտրելով
նախադասությանը համապատասխանողը։
1. Գրախանութում վաճառվում է այդ բառարանի երկրորդ (հրատարակությունը, հրատարակչությունը)։
Գրախանութում վաճառվում է այդ բառարանի երկրորդ հրատարակությունը.
2. Այդ (հրատարակությունը, հրատարակչությունը) լույս է ընծայել գրքի
վերջին հատորը։
Այդ հրատարակությունը լույս է ընծայել գրքի վերջին հատորը.
3. Նա այդ գործում մեծ (երախտիք, երախտագիտություն) ունի։
Նա այդ գործում մեծ երախտիք ունի.
4. Այդ առաջարկը վեճերի ու քննարկումների (տեղիք տվեց, տեղի տվեց)։
Այդ առաջարկը վեճերի ու քննարկումների տեղիք տվեց.
5. Ամենուրեք (փտում, փթթում) էին կանաչ այգիներն ու գեղեցիկ ծաղկանոցները։
Ամենուրեք փտում էին կանաչ այգիներն ու գեղեցիկ ծաղկանոցները.
6. Բակում խաղացող երեխան (հովարով, հովհարով) գլխարկ էր դրել։
Բակում խաղացող երեխան հովհարով գլխարկ էր դրել.
7. Զարմացած երեխան (թոթովեց, թոթվեց) ուսերը։
Զարմացած երեխան թոթովեց ուսերը.
8. Մարզիկները մրցույթին մասնակցելու (հրավերք, հրավեր) էին ստացել։
Մարզիկները մրցույթին մասնակցելու հրավար էին ստացել.
9. Ջրատար խողովակի (փականը, փականքը) նորոգեցին։
Ջրատար խողովակի փականը նորոգեցին.
10. Վարպետը (պատրաստականությամբ, պատրաստակամությամբ) օգնեց մեզ։
Վարպետը պատրաստակամությամբ օգնեց մեզ.

5.Գտնե՛լ և դո՛ւրս գրել հարանուն բառերն ու բառաձևերը.
ո՞ր բառերն են (բառաձևերը) քերականական փոփոխության հետևանքով հարանուն դարձել այլ բառի։
Տաք ճառագայթ է, մրսած փաթիլ…
Մրսած փաթիլը դառնում է կաթիլ…
Եվ պիտի ելնի ծիլը հողից,
Եվ արտը կախվի լեռան կողից։
Եվ ծիլը պիտի դառնա ցողուն,
Ցողունը պիտի հասկահանի
Սվսվոցներով հասկանալի։
Եվ հասկը ուռած կոպերի տակ
Ամփոփի պիտի արևներ խակ….
Եզը գութանի գութն ու գրգիռն էր,
Ոգու կորովն ու արյան թրթիռն էր,
Ուղեծիր հանող նրա հրթիռն էր…
Ճակատագիրն էր։
Եզան կերածը դարման ու սեզ էր,
Ինքը բարության քայլող մի դեզ էր,
Համառ էր, բայց և խոնարհ ու հեզ էր….
Հայրենի հեռավոր ձորում
Քարերից երկինք է ծորում։

Հայրենի հեռավոր դռան
Ծաղկել են ծառերը նռան։
Թափառող թախիծն եմ հողիդ,
Հայրենի հեռավոր հովիտ։
(Համո Սահյան)