1․Դեսպանություններ
2․Վրաստանի հետ հարաբերություններ
Հայաստանն ու Վրաստանն ստեղծում են իրենց անկախ պետությունները փոխադարձ տարակարծության, անվստահության մթնոլորտի և հակասությունների հիման վրա։ Այդ հակասությունները սկզբնավորվել էին դեռևս ռուսական տիրապետության տարիներին՝ աշխարհաքաղաքական ուժերի, տարածքային հավակնությունների և այլ գործոնների ազդեցությամբ։ Հայ-վրացական հարաբերությունների վատթարացմանը նպաստել է նաև Անդրկովկասյան սեյմի կառավարական կաբինետի անհավասար տեղաբաշխումը՝ հօգուտ Վրաստանի և Ադրբեջանի։ Բաթումի բանակցությունների տապալման մեջ հայկական ուժերն ու մամուլը սկսում են մեղադրել Վրաստանի կառավարությանը՝ վերջիններիս մեղադրելով դավաճանության մեջ։ Հայերի շրջանում մեծ ծավալներ էր ընդունում նաև այն համոզմունքը, որ նախքան Բաթումի վեհաժողովը թուրքերի և վրացիների միջև եղել է պայմանավորվածություն։ Նման մեղադրանքներն իրատեսական էին դարձնում Անդրկովկասը Ռուսաստանից անջատելու, իսկ հետո էլ անդրկովկասյան առանձին հանրապետությունների ստեղծելու գործում վրացի գործիչների ջանքերը։ Տրապիզոնի և Բաթումի բանակցությունների ժամանակ թուրքերին հաջողվում էր վրացական ազդեցիկ ներկայացուցչությունն օգտագործել հանդիպումն իրենց նախատեսած ելքով ավարտելու համար։
3․Ադրբեջանի հետ հարաբերություններ
Հայ-ադրբեջանական պետական հարաբերությունները սկիզբ են առնում 1918-ի մայիսից, երբ հիմնադրվեցին Հայաստանը և Ադրբեջանը։ Հայաստան-Ադրբեջան, հայ-թաթարական հարաբերությունները եղել են բարդ, հակասական, հաճախ՝ արյունալի։
Թեև երկու հարևան պետությունները ունեին տարածքային վեճեր, Ադրբեջանի տարբեր վայրերում հայերը ենթարկվեցին ջարդերի ու էթնիկ զտումների, ինչպես Հայաստանի տարբեր մասերում մուսուլմանները (մինչև 1939 թվականի ԽՍՀՄ մարդահամարը ադրբեջանցիները կրում էին թաթար, կովկասյան թաթար, թուրք կամ մուսուլման անունը), այդուհանդերձ, Երևանի և Բաքվի միջև հաստատվել էին դիվանագիտական հարաբերություններ, գործում էին դեսպանատներ։
1919թ. մարտին Ադրբեջանի վարչապետ Նասիբ Բեկ Ուսուբբեկովի կոալիցիոն կառավարության նախարարներից երկուսը ազգությամբ հայ էին՝ Խորեն Համասփյուռն ու Աբրահամ Դաստակյանը (Դաստակով): Երկուսն էլ ներկայացրել են ՀՅԴ-ն: Դաստակյանը, որը ծնվել էր Շուշիում, զբաղեցրել է առողջապահության նախարարի աթոռը, իսկ Համասփյուռը եղել է նախարար՝ առանց պորտֆելի: Համասփյուռը եղել է նաև Ադրբեջանի խորհրդարանի պատգամավոր։
Ադրբեջանի խորհրդարանում ամենամեծ ազգային փոքրամասնությունը կազմում էին հայերը՝ 12 պատգամավոր՝ մի մասը անկուսակցական, մյուս մասը՝ ՀՅԴ-ական։
Հայաստանի խորհրդում՝ առաջին խորհրդարանում, 46 պատգամավորներից 6-ը մուսուլման էին, այն է՝ ադրբեջանցի։ 1919 թվականի խորհրդարանում, որը ձևավորվեց ընտրությունների արդյունքում, մուսուլման էր 3 պատգամավոր։
Ի տարբերություն Ադրբեջանի, որի կառավարության կազմում եղել են 2 հայ նախարարներ, Հայաստանի որևէ կառավարության կազմում՝ 1918-1920 թվականներին, մուսուլման նախարար չի եղել, թեև ծրագրվում էր ունենալ։ ՀՅԴ «Հորիզոն» թերթը 1918թ․ հուլիսի 6-ի համարում գրեց, որ Քաջազնունու կառավարության կազմում նախարարական պորտֆելներից երկուսը տրվելու են թուրքի։
Հայաստանի և Ադրբեջանի հիմնադրման առաջին օրերին երկու ժողովուրդների և քաղաքական էլիտաների միջև եղել են փոխըմբռնման վրա հիմնված շփումներ։ Այսպես, երբ Վրաստանը առաջինը հռչակեց իր անկախությունը, անմիջապես պահանջեց, որ հայ ու մուսուլման գործիչները հեռանան Թիֆլիսից և հաստատվեն իրենց մայրաքաղաքներում։ Վրացիները հայերից և մուսուլմաններից՝ ադրբեջանցիներից, պահանջեցին անհապաղ լքել Անդրկովկասի Դաշնային Հանրապետության ղեկավարության նստավայր նախկին փոխարքայի պալատը։ Հայ գործիչները անմիջապես հեռացան, ադրբեջանցիները համառեցին, և վրացիները նրանց ուժով դուրս արեցին։ Չնայած դրան, 1918-ի հունիսի 2-ին Թիֆլիսի Հայոց և Մուսուլմանական ազգային խորհուրդները համատեղ նիստում որոշում կայացրեցին, որ «յուրաքանչյուր խորհուրդ կշարունակի մնալ Թիֆլիսում այնքան ժամանակ, որքան դա անհրաժեշտ կլինի հանգամանքների բերումով»։
Եթե վրացիները Երևան մեկնող Հայաստանի ապագա ղեկավարներին անգամ ճանապարհելու չէին եկել Թիֆլիսի կայարան, ապա ադրբեջանցիները ջերմ ընդունելություն ցույց տվեցին հայ նախարարներին՝ վարչապետ Քաջազնունու գլխավորությամբ, երբ վերջիններս հասան Աղստաֆա կայարան։






