Месяц: Ноябрь 2022

Countable nouns

Some nouns refer to things which, in English, are treated as separate items which can be counted. These are called countable nouns. Here are some examples:

a car, three cars

my cousin, my two cousins

a book, a box full of books

a city, several big cities

Singular and plural

Countable nouns can be singular or plural. They can be used with a/an and with numbers and many other determiners (e.g. these, a few):

She’s got two sisters and a younger brother.

Most people buy things like cameras and MP3-players online these days.

These shoes look old now.

I’ll take a few magazines with me for the flight.

Uncountable nouns

In English grammar, some things are seen as a whole or mass. These are called uncountable nouns, because they cannot be separated or counted.

Some examples of uncountable nouns are:

Ideas and experiences: advice, information, progress, news, luck, fun, work

Materials and substances: water, rice, cement, gold, milk

Weather words: weather, thunder, lightning, rain, snow

Names for groups or collections of things: furniture, equipment, rubbish, luggage

Other common uncountable nouns include: accommodation, baggage, homework, knowledge, money, permission, research, traffic, travel.These nouns are not used with a/an or numbers and are not used in the plural.

Թեմա՝ Բազմանդամների արտադրյալը
Աշխատանք գրքից՝  125, 126, 129, 136, 138

125,

ա) a²+2a+1

բ) x²+3x+2

գ) y²+5y+6

դ) a²+2ab+b²

ե) 1-x²

զ) -a²+5a-6

է) x² -y²

ը) 1-x²

թ) -a²+5a-6

ժ) 9x²+12xy+4y²

126.

ա) 38mn+20m²+14n²

բ) 36a²+63ab+5b²

գ) 4x²-9y²

դ) -25ms-35my+10ns+14ny

ե) 2a²-5ab+3b²

զ) 35x²-29xy-28y²

է) a⁴+2a²b+b²

ը) m²n³-mn³-m³+m²

թ) 2x²y+4x⁵-y4-2x³y²

ժ) 3x²y³+a³xy²+9a²xy+3a⁵

129.

ա) 32x²+28x-15

բ) -4x+5

գ) 8a²-6a-3

դ) -2a-9

136.

ա) 2 (x+y)

բ) 3 (2a-1)

գ) a*(x-b)

դ) 2a*(1-3b)

ե) a*(a+1)

զ) x*(3x²-y²)

է) x*(a+b+c)

ը) 5a*(a²+2a+3)

138.

ա) 2 (a+2b)

բ) ab-b

գ) 2 (3x-1)

դ) xy+2y

ե) 3 (a-4b)

զ) 7x*(1-4y)

1. Հայրը որդուց մեծ է 25  տարով: 10 տարի հետո նա որդուց մեծ կլինի 2 անգամ: Քանի՞  տարեկան է հայրը:

40տարեկան

2. Հայրը որդուց մեծ է 3 անգամ: Գտեք որդու տարիքը, եթե  հայտնի է, որ նրա ծնվելու պահին հայրը 26 տարեկան էր: 

3. Հայրը որդուց մեծ է 7 անգամ:  5 տարի հետո նա որդուց մեծ կլինի 4 անգամ: Քանի՞  տարեկան է հայրը:

35տարեկան

4. Երբ մայրը 37 տարեկան էր աղջիկը 14 տարեկան էր: Քանի՞ տարեկան կլինի մայրը, երբ աղջիկը դառնա 26 տարեկան:

37-14=23

26+23=49

5. Հայրը 25 տարեկան է, իսկ որդին 3: Քանի՞ տարուց հետո հայրը որդուց 3 անգամ մեծ կլինի:

25-3=22

33:3=11

33-11=22

6. Մայրը 45 տարեկան է, դուստրը՝ 18, իսկ որդին՝ 12: Քանի՞ տարի հետո մոր տարիքը հավասար կլինի դստեր և որդու տարիքների գումարին:

7. Մայրը 32 տարեկան է, դուստրը՝ 5, իսկ որդին՝ 2: Քանի՞ տարի հետո մոր տարիքը հավասար կլինի դստեր և որդու տարիքների գումարի կրկնապատիկին:

30+27=57

32+25=57

Պատ՝․ 25

8. Վարդանը ծնվել է  1958 թվականին: Ո՞ր թվականին նրա տարիքը հավասար կլինի ծննդյան տարեթվի թվանշանների գումարին:

1981

9. Գարիկը ծնվել է  1947 թվականին: Ո՞ր թվականին նրա տարիքը հավասար կլինի ծննդյան տարեթվի թվանշանների գումարի կրկնապատիկին:

21×2=42

1947+42=1989

10. Հայրը 39 տարեկան է, իսկ 3 որդիները համապատասխանաբար՝ 13, 10 և 6 տարեկան: Քանի՞ տարի անց հոր տարիքը հավասար կլինի որդիների տարիքների գումարին:

Առաջադրանք 1

«Թագավորության պահպանման վերջին փորձերը»/  էջ 27-28 պատմել/

Փաստերով հիմնավորել Արշակունյաց թագավորության անկման պատճառները:

Կարող եք սովորել ստորև բերված հատվածից:

ՄԵԾ ՀԱՅՔԻ ԲԱԺԱՆՈՒՄԸ ԵՎ
ԱՐՇԱԿՈՒՆԻՆԵՐԻ ԹԱԳԱՎՈՐՈՒԹՅԱՆ
ԱՎԱՐՏԸ
IV դարի վերջին քառորդում ծանր ժամանակներեն սկսվում հայոց անկախ թագավորության համար։ Հռոմի և Պարսկաստանի պայքարը տարածաշրջանում գերիշխանության համար անընդհատ բարդ խնդիրների առջև էր կանգնեցնում Մեծ Հայքի թագավորության արքաներին։ Այս երկու հզոր կայսրությունները մշտապես ձգտում էին Հայաստանը դարձնել իրենց
դաշնակիցը, տեղակայել իրենց զորքերը Հայկական լեռնաշխարհի՝ մարտավարական տեսանկյունից բարենպաստ վայրերում։ Այսպիսի իրավիճակում Արշակունյաց արքաների
հիմնական խնդիրը պետք է դառնար ներքին ուժերի համախմբումը երկրի անկախությունը պահպանելու համար։

Օլիմպիական չեմպիոն, սակայն անփորձ թագավորը
Պապի սպանությունից հետո հայ նախարարները հավաքվեցին խորհրդակցության, որտեղ որոշեցին կտրուկ քայլերի չդիմել և չսրել հարաբերությունները Հռոմի հետ՝ հաշվի առնելով Պարսկաստանի թշնամական դիրքորոշումը: Պապի սպանությունից հետո
երկրում փաստացի իշխանությունը գտնվում էր Մուշեղ սպարապետի ձեռքում։ Պարսկական արքունիքում հասկանում էին, որ Մուշեղ Մամիկոնյանի փաստական իշխանության պայմաններում դժվար թե բարելավվեն հայ-պարսկական հարաբերությունները, ուստի պարսկական արքունիքը որոշում է իրականացնել իր վաղեմի ծրագիրը: Պարսիկները Կոստանդնուպոլիս ուղարկած դեսպանի միջոցով փորձում են Վաղես կայսերը համոզել՝ համատեղ ջանքերով վերացնել Մեծ Հայքի թագավորությունը: Սակայն Վաղեսը մերժում է դեսպանի առաջարկը և իբրև թագավոր Հայաստան է ուղարկում Պապի ազգական Վարազդատին (374-378 թթ.): Պատմիչների վկայությամբ՝ Վարազդատը խիզախ ու տոկուն երիտասարդ էր, լավ նետաձիգ և մարտիկ,
ըմբիշ, օլիմպիական խաղերի հաղթող, սակայն զուրկ էր պետական կառավարման հմտություններից և փորձից։ Վարազդատի կառավարման սկզբում երկրում մեծ
հեղինակություն էր վայելում Մուշեղ Մամիկոնյանը։ Նա, տեսնելով թագավորության թուլացումն ու պարսկական տիրապետության հաստատման վտանգը, առաջարկեց ապավինել հռոմեական զորքերի օժանդակությանը և ամրացնել Հայաստանի մարտական հենակետերը: Վարազդատը ոչ միայն չընդառաջեց նրա ծրագրին, այլև սպարապետ դառնալու ձգտում ունեցող Բատ Սահառունու մասնակցությամբ կազմակերպեց Մուշեղ Մամիկոնյանի ձերբակալությունն ու սպանությունը: Բանն այն է, որ հայոց սպարապետի քաղաքական մրցակիցները կեղծ լուրերի հիման վրա նրան
մեղադրում էին Պապ թագավորի սպանությանը մեղսակից լինելու համար: Սա զրպարտություն էր և բանսարկություն, սակայն անփորձ Վարազդատը ճիշտ չկողմնորոշվեց ստեղծված իրավիճակում, և երկիրը զրկվեց հզոր սպարապետից։

Հատուցում Մուշեղի սպանության համար և գահակից եղբայրների թագավոր հռչակվելը
Մուշեղի սպանությունից հետո, հավանաբար Շապուհ II-ի թույլտվությամբ, պարսկական գերությունից Հայաստան վերադարձան Մամիկոնյան իշխանական տան ներկայացուցիչներ Կոմս և Մանվել Մամիկոնյանները: Վերջինս հանդիմանում է Վարազդատին Մուշեղի սպանության համար, իսկ Վարազդատը Մանվելից պահանջում է հեռանալ երկրից՝ սպառնալով արժանացնել նրան Մուշեղի ճակատագրին: Ի վերջո, այս լարվածությունը հանգեցնում է զինված բախման: Վարազդատի և Մանվելի զորքերի միջև Կարնո դաշտում տեղի է ունենում ճակատամարտ: Մանվել Մամիկոնյանի բանակը հաղթանակ է տանում, որից հետո Վարազդատը փախուստի
է դիմում, իսկ նրա դաշնակից Բատ Սահառունին սպանվում է:


Հռոմի և Պարսկաստանի քաղաքական պայմանավորվածությունը
Վարազդատի փախուստից հետո Մանվելի օգնությամբ գահ բարձրացան Պապի որդիներ Արշակը և նրա կրտսեր եղբայր Վաղարշակը, որը, փաստորեն, դարձավ ավագ եղբոր գահակիցը։ Իսկ Մանվել Մամիկոնյանը դարձավ թագավորական ընտանիքի խնամակալը: Մանվելի խնամակալության շրջանը տևեց 7 տարի: Նրա մահից հետո Շապուհին հաջորդած պարսիկ թագավորները շարունակեցին և ավարտին հասցրին Հայաստանի նվաճման իրենց վաղեմի ծրագիրը: Դրա համար հիմք ծառայեց Արշակից դժգոհ նախարարների այցը Պարսկաստան: Հայ նախարարները Շապուհին խնդրեցին այլ թագավոր նշանակել Հայաստանում: Նա էլ Հայաստանի թագավոր նշանակեց Արշակունյաց տոհմից Խոսրով IV-ին (385-388 թթ., 415- 416 թթ.): Արշակը ստիպված թողեց Այրարատը և սկսեց կառավարել Մեծ Հայքի արևմտյան հատվածում:
Ստեղծված իրավիճակում, 387 թ., Հայաստանը բաժանվեց Հռոմի և Պարսկաստանի միջև: Հայաստանի արևմտյան մի շարք գավառներ անցան Հռոմի գերիշխանության տակ, իսկ արևելյան շրջանները հայտնվեցին Պարսկաստանի գերիշխանության տակ։ 391 թ. մահացավ Արշակ III-ը, որից հետո Արևմտյան Հայաստանի տարածքի հիման վրա ստեղծվեցին հռոմեական նոր
պրովինցիաներ: Արևելյան Հայաստանում պարսիկները որոշ ժամանակ հանդուրժեցին Խոսրովի կառավարումը, ապա նրան մեղադրեցին միասնական պետության վերականգնման փորձի համար և բանտարկեցին Անհուշ բերդում: Բանն այն է, որ Արշակ III-ից հետո Հայաստանի արևմտյան հատվածում թագավոր չնշանակելը դժգոհություն էր առաջացրել հայ նախարարների շրջանում Հռոմի նկատմամբ։ Վերջիններս ճանաչել էին Խոսրովի գերիշխանությունը՝ որպես իրենց
թագավորի, իսկ Խոսրովն էլ պատասխան նամակով ողջունել էր նրանց այդ որոշումը։ Խոսրովին գահընկեց անելուց հետո նախարարների պահանջով Հայաստանի թագավոր նշանակվեց նրա եղբայր Վռամշապուհը (388-414 թթ.), որի կառավարման խաղաղ շրջանը տնտեսական և մշակութային կյանքի համար բարերար ազդեցություն ունեցավ: Վռամշապուհի կառավարման ավարտից հետո պարսից արքան որոշում է Հայաստանում թագավորեցնել իր որդի Շապուհին (416-420 թթ.)։ Պատմիչները վկայում են, որ նա այդպես էլ Հայաստանում չունեցավ իրական իշխանություն, քանզի նախարարները չէին ենթարկվում և չէին մեծարում նրան։ 420 թ.
Շապուհը հեռանում է Հայաստանից, որից հետո երկրում որոշ ժամանակ վերանում է թագավորական իշխանությունը

։
Սեփական արքայի ամբաստանություն օտար արքայի առաջ
422 թ. գահ է բարձրանում Վռամշապուհի որդի Արտաշեսը (422-428 թթ.), որը հայտնի է նաև Արտաշիր անունով: Վերջինս, ըստ պատմիչների վկայության, գրեթե չէր զբաղվում պետական գործերով, ինչը հարուցում է նախարարների դժգոհությունը։ Վերջիններս նախ դիմում են կաթողիկոս Սահակ Պարթևին, որպեսզի նա օգնի իրենց գահընկեց անել Արտաշեսին, ապա դիմում
են, թերևս, անընդունելի քայլի. նրանք նույն առաջարկով դիմում են պարսից արքային։
Տեքստային աշխատանք
Ծանոթացեք մեջբերված հատվածին՝ զուգահեռ աշխատելով բերված պնդումների և հարցերի հետ։
Մեջբերված տեքստում ներկայացված է մի հատված պատմահայր Մովսես Խորենացու Հայոց պատմությունից, որում նա ներկայացնում է հայ իշխանների գործողությունները՝ կապված Արտաշես արքային գահընկեց անելու հետ։ Նախարարները եկան Մեծն Սահակի մոտ, բողոք
բարձրացրին և նրան էլ հրավիրեցին իրենց օգնելու, որպեսզի Արտաշիրի վրա չարախոսեն պարսից թագավորի առաջ, իրենց թագավորին դեն գցեն և պարսիկ բերեն աշխարհին կառավարող: Իսկ Մեծն Սահակն ասաց. «Ձեզ սուտ չեմ հանում, ինքս էլ լսել եմ նրա ցավալի,
ամոթալի արարմունքները, շատ անգամ հանդիմանել եմ, բայց նա ուրացել է: Արդ` պետք է մի կարճ ժամանակ տանել այդ մարդու թերությունը, մինչև մտածենք մի ելք գտնենք հունաց Թեոդոս կայսրի միջոցով, բայց ոչ թե անօրեններին մատնել, ծաղր ու խայտառակ լինելու»: Իսկ
նրանք այս չէին կամենում, ջանք էին անում նրան իրենց համախորհուրդ դարձնել: Բայց նա ասաց. «Քավ լիցի, որ ես իմ մոլորված ոչխարը մատնեմ գայլերին, որ ես չպատեմ բեկվածին կամ հիվանդացածին, այլ գահավեժ անեմ… Եվ ինչպե՞ս կարելի է այդ իմ ախտավոր ոչխարը փոխել առողջ գազանի հետ, որի հենց առողջությունը մեզ համար պատուհաս է»: Իսկ նախարարները մտածելով, թե խաբելու նպատակով է այդպես անում, որպեսզի իրենց անելիքը հետաձգել տա և թագավորին պատրաստի, միաբերան ասում են. «Որովհետև դու չկամեցար մեզ հետ համակերպվել, որ նա չթագավորի, ահա մենք էլ չենք կամենում, որ դու մեզ քահանա լինես»: Եվ բոլորը միաբանությամբ ելան գնացին պարսից Վռամ թագավորի մոտ, մի ոմն փառամոլ քահանայի` արծկեացի Սուրմակի հետ, չարախոսելու իրենց Արտաշիր թագավորի վրա և Մեծն Սահակի վրա, թե նրանք հույների կողմն են թեքվել… Այն ժամանակ պարսից Վռամ թագավորը Դուռը կանչեց հայոց Արտաշիր թագավորին և Մեծն Սահակին, և նրանից խնդրում էին, որ Արտաշիրին ամբաստանի, իսկ նա հրաժարվեց առհասարակ որևէ բան ասելուց, չար կամ բարի»:
Մովսես Խորենացի, Հայոց պատմություն
1.Ուշադրությո՛ւն դարձրու, թե խոսքի համեմատական և փոխաբերական ինչպիսի պատկերավորման միջոցների է դիմում կաթողիկոս Սահակ Պարթևը իր ասելիքը և ստեղծված բարդ իրավիճակը նախարարներին բացատրելու համար։ Նա ամեն կերպ ցանկանում էր նախարարներին հետ պահել սեփական արքային մեղադրելու քայլից։
2. Ուշագրավ է, որ արդեն պարսից արքա Վռամի առաջ Սահակ Պարթևը Արտաշեսի մասին ոչինչ չի ասում, պարզապես լռում է։ Հավանաբար, նա ոչինչ չի ասում, քանի որ մտածում էր, որ եթե ասի՝ Արտաշեսը լավ արքա է, ապա կստի, իսկ օտար արքայի առաջ ասել, որ Արտաշիրը վատ գործեր է անում՝ այդպիսով ամբաստանելով նրան, կաթողիկոսը չէր ցանկանում։
Մեջբերված հատվածում ներկայացված իրադարձություններից հետո պարսից արքան 428 թ. Արտաշես Արշակունուն գահընկեց է անում։ Այդպիսով Հայաստանում դադարում է Արշակունյաց թագավորության իշխանությունը, իսկ հայ ժողովուրդը ժամանակավորապես
զրկվում է անկախ պետականությունից։

Հարցեր և առաջադրանքներ
1. Թեմայում ներկայացված ժամանակահատվածում Հայաստանի թուլացման մասին փաստող ի՞նչ տվյալներ, իրադարձություններ կարող ես նշել։

Հայաստանի նախ բաժանված էր երկու մասի, թագավորները չէին կարող ազատ կառավարեն իրենց երկիրը։ Պարսից արքա Շապուհ երրորդը հայերի փոխարեն որոշում կայացրեց թե ով է լինելու հաջորդ Արշակունիների տոհմի և հայ ժողովրդի ատաջնորդը։ նաև երկիրը զրկվեց հզոր սպարապետ Մուշեղ Մամիկոնյանից։

2. Դո՛ւրս բեր թեմայում ներկայացված հայ արքաների և իշխանների այն գործողությունները, որոնք կարող էին երկրի թուլացման պատճառ դառնալ։

Ժողովրդի միասնականության բացակայությունը, նախարարների միասնականության բացակայությունը։

3. Նկարագրի՛ր կամ այլ կերպ ներկայացրու (նկար, ֆիլմ և այլն) հայ նախարարների, կաթողիկոս Սահակ Պարթևի և Արտաշեսի գտնվելը պարսից արքա Վռամի պալատում։

Արշավիրին ոչ ոք չէր հավանել, նրա վատ կառավարման համար։ Այդ պատճառով շատ նախարարներ ուզում էին գահնկեց անել նրան և խնդրել պարսից արքայից նոր ավելի լավ թագավոր, բայց Սահակ Պարթևը չի ցանկանում վատաբանել կամ լավաբանել հայոց թագավորից, այդ պատճառով լռում է։

4. Ներկայացրո՛ւ, թե ի՞նչ ես մտածում թեմայում ներկայացված արքաների, նախարարների, կաթողիկոսի գործունեության վերաբերյալ։ Փորձի՛ր դուրս բերել տեսակետներիդ պատճառները։

Վերջին տարիներին Մեծ հայքը շատ թուլացավ, և դրա պատճառն էր արքաների, նախարարների, կաթողիկոսի պառակտումը։ Եթե բոլորը համախմբվեին ապա Հայոց թագավորին էլ, Հայոց հզորությունն էլ կպահպանվեր։

5 Սահակ Պարթևը չէր ցանկանում հայոց արքային մեղադրել օտարի առաջ կամ հանձնել նրան օտարի դատաստանին։ Մյուս կողմից՝ արքան գրեթե չէր զբաղվում պետական գործերով։ Ստեղծված իրավիճակի լավագույն լուծման համար ի՞նչ տարբերակ էր հնարավոր գտնել։

Իմ կարծիքով Սահակ Պարթևը պետք է կանգներ արքայի գահին։ Քանի որ միայն նա էր ճիշտ դատում իրավիճակը և ճիշտ որոշումներ էր կայացնում։

Առաջադրանք 2

<<Պարսից պատերազմ>> վեպը /էջ80-158/կարդալ, նախընտրելի թեմայով պատրաստիր  պրեզենտացիա,կամ փոքրիկ ֆիլմ քո ձայնագրությամբ/

1. Ինչպե՞ս կփոխվի երկու թվերի արտադրյալը, եթե արտադրիչներից մեկը մեծացնենք 6 անգամ, մյուսը փոքրացնենք 2 անգամ։

1) կմեծանա 3 անգամ

2) կմեծանա 4 անգամ <

3) կմեծանա 8 անգամ

4) կմեծանա 12 անգամ

2. Բազմահարկ շենքը ունի մեկ մուտք, իսկ յուրաքանչյուր հարկում կա երեք բնակարան։ Բնակարանները համարակալված են 1-ից սկսած։ Գտնել 23-րդ հարկի բնակարանների համարների գումարը։

1) 195

2) 204

3) 213

4) 69 <

3. Թիվը իր — մասից մեծ է 24-ով։ Որքանո՞վ է այդ թիվը մեծ իր — մասից։

1) 18

2) 27

3) 30

4) 32

4. 1, 5, 17, 53, 161…, …, թվերը գրված են որոշակի օրինաչափությամբ։ Գտնել 161-ից հետո գրված թիվը։

1) 481

2) 483

3) 485

4) այլ պատասխան

5. Դաշտում կովեր են արածում։ Դրանց ոտքերի թիվը 24-ով ավել է գլուխների թվից։ Քանի՞ կով է արածում դաշտում։

1) 12

2) 10

3) 8

4) 6

6. Ամիսներից մեկում կար 5 կիրակի օր։ Սակայն ամսվա առաջին և վերջին օրերը կիրակի չէին։ Շաբաթվա ի՞նչ օր էր այդ ամսվա 20-ը։

1) երկուշաբթի

2) երեքշաբթի

3) չորեքշաբթի

4) հինգշաբթի

7. Արամը գտել է 2022-ից մեծ այն ամենափոքր թիվը, որն ունի երեք կրկնվող թվանշան։ Նարեկը գտել է 2022-ից փոքր այն ամենամեծ թիվը, որը նույնպես ունի երեք կրկնվող։ Ինչքանո՞վ է Արամի գտած թիվը մեծ Նարեկի գտած թվից։ 4) այլ պատասխան

1) 100

2) 111

3) 112

8. Քառանիշ թիվը սկսվում է 8 թվանշանով։ Եթե այդ թվանշանը տեղափոխեն թվի վերջը, թիվը 2187-ով կփոքրանա: Գտնել սկզբնական թվի թվանշանների գումարը։ 1) 23

2) 25

3) 27

4) 28

9. Քանի՞ եռանիշ թիվ կա, որոնցից յուրաքանչյուրի թվանշանների գումարը հավասար է 4-ի։

1) 8

2) 9

3) 10

4) 11

10. Գտնել այն երկնիշ թվերի քանակը, որոնցից յուրաքանչյուրը 7-ի բաժանելիս մնացորդում ստացվում է 2։

1) 11

2) 12

3) 13

4) 14

1․ Խաղալիք, ընկեր, տուն, աղջիկ բառերը հոլովի´ր:

Ուղղական (ո՞վ, ի՞նչ)-Խաղալիք ընկեր տուն աղջիկ

Սեռական (ո՞ւմ, ինչի՞)-Խաղալիք ընկերոջը տնի աղջկա

Տրական (ո՞ւմ, ինչի՞ն)-Խաղալիքին ընկերոջին տանում աղջկան

Բացառական (ումի՞ց, ինչի՞ց)-Խաղալիքից ընկերոջից տնից աղջկանից

Գործիական (ումո՞վ, ինչո՞վ)-Խաղալիքով ընկերներով տնի մեջ աղջիկով

Ներգոյական (ո՞ւմ մեջ, ինչո՞ւմ, ինչի՞ մեջ)-Խաղալիքի մեջ ընկերների մեջ աղջկա մեջ

2. Տրված բառազույգերի բաղադրիչները տեղափոխելով՝ ստացի՛ր նոր բարդ բառեր: Տրված և ստացված բառերն արմատների միջոցով բացատրի՛ր:

Օրինակ՝

ամփոփաթերթ, ծաղկագիր — ամփոփագիր, ծաղկաթերթ:

Ծովասուն, ձեռնամարտ: ծովամթերք-ուտեստ ծանրամարտ-սպորտ

Բևեռախույզ, երկրամերձ: հետախույզ-գաղտնի մարդ մահամերձ-մահի եզրին կանգած

Ձկնակեր, մարդավաճառ: մարդակեր-մարդ ուտող տոնավաճառ-տեղ որտեղ մարդիկ վաճառում են իրեր։

3. Ընդգծված բառակապակցությունները փոխարինի՛ր ածանցավոր բառերով:

Պոչ ունեցող մի կենդանի էր գալիս:

Պոչավոր մի կենդանի էր գալիս

Չգիտեի, որ այդքան զորություն ունեցող հսկա ես:

Այդտեղ որսորդները երկու ոտք ունեցող զարմանալի կենդանի են տեսել:

Երկրորդ անգամ հայտնվողը նույն ձին չէր, սրա պոչը մի քիչ երկար էր, գույնն էլ՝ մի քիչ դեղին:

Երկրորդ անգամ հայտնվողը նույն ձին չէր, սրա պոչը երկարավուն էր, գույնն էլ՝ կիսով չափ դեղին:

Իբրև հայր՝ խրատում էր ու համոզում, որ ներող լինի:

Իբրև հեր խրատում էր ու համոզում,որ ներող լինի։

Որպես մտերիմ՝ հորդորում էր, որ մի օր էլ տանը մնա:

Զուտ ծանոթ՝ հորդորում էր, որ մի օր էլ տանը մնա

Եղբոր նման օգնում է ու հետևում, որ վատ բան չանես:

Հարազատի նման օգնում է ու հետևում, որ վատ բան չանես:

Թշնամու նման եք խոսում:

Դուշմանի նման եք խոսում

Հարցը իր (յուր) ձևով լուծեց ու գնաց:

Հարցը յուրահատուկ ձևով լուծեց ու գնաց

4․Փակագծերում տրվածներից ընտրեք ճիշտ տարբերակը:
Նվագել ջութակ կռվել թշնամու դեմ վերաբերել հարցին վատ վերաբերվել ընկերոջ հետ, անհանգստանալ կատարվածով մասնակցել մրցույթին հաղթել մրցույթում կասկածել ընկերոջ վրա համաձայն լինել առաջարկի հետ

5․ Տեքստը վերականգնի՛ր նախադասությունները վերադասավորելով:

Այդ քարայրներից ամենամեծը ենթադրաբար հարյուր խորանարդ մետր տարածություն է գրավում: Ռուս տիեզերագնացներն այդ մասին երբեք չեն նշում, և պարզ չէ` չե՞ն տեսել, թե՞ պարզապես «դրա մասին չի կարելի խոսել»: Դեռես 60-ական թվականների սկգբին աստղագետ Կ. Սագանը հայտնեց, որ Լուսնի մակերևույթին հսկայական  քարայրներ կան: Եթե Երկրին մոտեցած կամ Երկրի վրա իջած «թոչող ափսեները» հազարավոր մարդիկ տեսնում են, Լուսնի վրա իջած ՉԹՕ-ների մասին միայն աստղանավորդներն ու տիեզերագնացները կարող են վկայել: Ինչ վերաբերում է ամերիկացիներին, մամուլն այնքան է գրել, որ դժվար է որոշել, թե ո՛րն է ճշմարտությունը: Այնտեղ կյանքի համար բարենպաստ պայմաններ կարող եե լինել: Լուսնի հետ կապված առեղծվածները բազմաթիվ են:

Դեռես 60-ական թվականների սկգբին աստղագետ Կ. Սագանը հայտնեց, որ Լուսնի մակերևույթին հսկայական  քարայրներ կան: Այդ քարայրներից ամենամեծը ենթադրաբար հարյուր խորանարդ մետր տարածություն է գրավում:

Լուսնի հետ կապված առեղծվածները բազմաթիվ են։Այնտեղ կյանքի համար բարենպաստ պայմաններ կարող են լինել:

Եթե Երկրին մոտեցած կամ Երկրի վրա իջած «թոչող ափսեները» հազարավոր մարդիկ տեսնում են, Լուսնի վրա իջած ՉԹՕ-ների մասին միայն աստղանավորդներն ու տիեզերագնացները կարող են վկայել:Ռուս տիեզերագնացներն այդ մասին երբեք չեն նշում, և պարզ չէ` չե՞ն տեսել, թե՞ պարզապես «դրա մասին չի կարելի խոսել»:Ինչ վերաբերում է ամերիկացիներին, մամուլն այնքան է գրել, որ դժվար է որոշել, թե ո՛րն է ճշմարտությունը:

6․Քո դպրոցի մասին մանրամասն պատմի՛ր (ի՞նչ ես սիրում, ո՞րն է քո սիրելի անկյունը, ի՞նչն է քեզ տխրեցնում, ի՞նչ կուզեիր փոխել):

Իմ դպրոցում ես բան չէի ցանկանա փոխել իմ դպրոցում ամեն լավ է։Իմ ամենասիրածս անկյունը դա ֆուտբոլի դաշտ,որտեղ ես այնտեղ անցացնում եմ լավ ժամանակ։

Առաջադրանք 1

Առաջադրանք 1

Կարոլինգների կայսրությունը/  Համաշխարհային պատմություն/

Ներկայացրու Մերովինգների, Կարոլինգների արքայատոհմերի հիմնադիրներին:

Պատմիր Քլոդվիգ 1-ինի, Փարիզ քաղաքի  մասին/գրավոր/

Բնութագրիր Կառլոս Մեծին,նրա գործունեությունը, հայոց արքաներից ում ես նմանեցնում, հիմնավորիր պատասխանդ:  /գրավոր/

Ով էր Ալքուինը/թարգմանել/ 

Աղբյուրները՝

Կառլոս Մեծ

Կառլոս Մեծ/տեսանյութ/

От Меровингов к Каролингам/թարգմանություն/

С убийством Дагоберта II исчезла предполагаемая чистая кровь Меровингов, но Дагоберт не был последним королём из этого рода, как принято считать. Официально династия в течении ещё трёх четвертей века оставалась на троне. Эти короли происходили от младших ветвей Меровингов и были возведены на трон столь юными, что не могли взять власть в свои руки.

Всё это время фактическая власть была в руках майордома. Именно майордом Дагоберта Пипин Д’Эристаль, предположительно организовавший убийство своего короля, передал власть над франками своему сыну Карлу Мартелу. Ради справедливости надо сказать, что Мартел был выдающейся личностью в истории Франции. Именно он в 732 году остановил нашествие сарацин на Пуатье, чем заслужил звание «защитника веры и христианского мира».

Особо отмечу, что Мартел не стремился занять трон, хотя все возможности у него для этого были. А вот у его сына такого трепетного отношения к Меровингам не было и, спустя 10 лет после смерти Мартела, в 751 году под именем Пипин Короткий, майордома Хильдерика III, он безколебаний завладел троном. С согласия Церкви Пипин получил титул короля франков. Он низложил Хильдерика III, запер в монастыре и наголо остриг его волосы. Хильдерик умирает через четыре года и Пипин чувствует себя полноценным королём.

В это время появляется очень интересный документ «Константинов Дар». И несмотря на то, что это была фальшивка, изготовленная папской канцелярией, документ имел значительное влияние. Это была «дарственная», датированная примерно 312 годом, которой император Константин передавал в дар епископу Римскому всю полноту своих прав и отдавал статус императора. В документе уточнялось, что епископ Римский великодушно возвратил Константину его императорские права и тот пользовался ими с позволения и с благословления главы Церкви.

Последствия были велики. Теперь Папа мог во имя Христа назначать и низлагать королей. Именно из этого «Константинова Дара» вытекали практически все прерогативы Ватикана, разрешающие вмешиваться во все светские дела.
Именно тогда и возникла церемония — коронование, которое предназначалось для посвящения нового короля, кто бы он ни был по рождению. Первым, кто был таким образом коронован и был Пипин Короткий. Эта церемония состояла не в том, чтобы признать короля или подписать с ним соглашение, а в том, чтобы создать нового монарха.

Если раньше речь шла о простой церемонии признания, о ратификации, то теперь миропомазание приобретало право превосходства над кровью. Папа становился верховным посредником между Богом и королями. Обрядом миропомазания Церковь себе присвоила право «назначать» королей. С этого момента монарх был подчинён Папе.

Пипин Короткий, коронованый в Понтионе в 754 году, открыл собой династию Каролингов. Имя пошло от Карла Мартела, а вовсе не от Карла Великого, как обычно считают. Карл Великий был провозглашён великим римским императором в 800 году. Этим самым Церковь вновь нарушила пакт подписанного с Хлодвигом три века тому назад. По этому пакту данный титул мог принадлежать только представителю династии Меровингов.

Но несмотря на то, что было введено миропомазание, практически все Каролинги для собственного спокойствия и уверенности пытались подтвердить законность своих прав, сочетаясь браком с меровингскими принцессами. Карл Великий не был исключением.

И вот тут вспомним Приорат Сиона, тайное общество, которое было организовано тамплиерами и по мнению некоторых специалистов существующее и в наши дни. По этому поводу швейцарский журналист Матье Паоли писал: «Для них (членов Приората Сиона) единственной настоящей знатью является знать либо вестготского, либо меровингского происхождения. Каролинги и все остальные лишь узурпаторы. В самом деле, они были только королевскими чиновниками, которым было поручено управлять землями и которые, предав сначала друг другу эти земли в наследство, просто-напросто захватили власть. Короновав в 800 году Карла Великого, Церковь совершила клятвопреступление, ибо ранее она заключила союз с Меровингами во время крещения Хлодвига, союз, который сделал Францию старшей дочерью Церкви».

Перевод

Թարգմանություն

Դագոբերտ II-ի սպանությամբ մերովինգների ենթադրյալ մաքուր արյունը անհետացավ, բայց Դագոբերտը այս գծի վերջին թագավորը չէր, ինչպես ընդունված է ենթադրել: Պաշտոնապես տոհմը գահին մնաց եւս երեք քառորդ դար։ Այս արքաները սերում էին մերովինգների երիտասարդ ճյուղերից և այնքան երիտասարդ էին գահ բարձրանում, որ չկարողացան իշխանությունը վերցնել իրենց ձեռքը։



Այս ամբողջ ընթացքում փաստացի իշխանությունը քաղաքապետի ձեռքում էր։ Դա Դագոբերտի մայոր Պեպեն դ'Էրիստալն էր, ով իբր կազմակերպել էր իր թագավորի սպանությունը, ով ֆրանկների վրա իշխանությունը փոխանցեց իր որդուն՝ Չարլզ Մարտելին։ Հանուն արդարության պետք է ասել, որ Մարտելը ականավոր անձնավորություն էր Ֆրանսիայի պատմության մեջ։ Հենց նա էլ 732 թվականին կասեցրեց սարացիների արշավանքը Պուատիե, որը նրան շնորհեց «հավատքի և քրիստոնեական աշխարհի պաշտպան» կոչումը։


Հատկապես նշեմ, որ Մարտելը չէր ձգտել տիրանալ գահին, թեև ուներ դրա բոլոր հնարավորությունները։ Բայց նրա որդին այդքան ակնածալից վերաբերմունք չուներ մերովինգների նկատմամբ և Մարտելի մահից 10 տարի անց՝ 751 թվականին, Պեպին Կարճահասակ, Չիլդերիկ III-ի մայոր անունով, առանց վարանելու գրավեց գահը։ Եկեղեցու համաձայնությամբ Պեպինը ստացավ ֆրանկների թագավորի տիտղոսը։ Նա գահընկեց արեց Չիլդերիկ III-ին, փակեց մենաստանում և կտրեց նրա մազերը ճաղատ։ Չիլդերիկը մահանում է չորս տարի անց, և Պեպինը իրեն լիարժեք թագավոր է զգում։


Այս պահին հայտնվում է մի շատ հետաքրքիր փաստաթուղթ՝ «Կոնստանտինովի նվերը». Եվ չնայած այն հանգամանքին, որ դա պապական գրասենյակի կողմից պատրաստված կեղծիք էր, փաստաթուղթը զգալի ազդեցություն ունեցավ։ Դա «նվիրատվություն» էր՝ թվագրված մոտ 312 թվականին, որին Կոստանդին կայսրը Հռոմի եպիսկոպոսին նվիրեց իր իրավունքների ողջ լրիվությունը և կայսրի կարգավիճակ։ Փաստաթղթում նշվում էր, որ Հռոմի եպիսկոպոսը մեծահոգաբար վերադարձրել է Կոստանդինին իր կայսերական իրավունքները, և նա դրանք օգտագործել է Եկեղեցու ղեկավարի թույլտվությամբ և օրհնությամբ։

Հետևանքները մեծ էին. Այժմ Պապը կարող էր թագավորներ նշանակել և պաշտոնանկ անել Քրիստոսի անունով: Հենց այս «Կոնստանտինի նվերից» էլ հոսեցին Վատիկանի գրեթե բոլոր իրավասությունները՝ թույլ տալով նրանց խառնվել աշխարհիկ բոլոր գործերին։
Հենց այդ ժամանակ էլ ծագեց արարողությունը՝ թագադրումը, որի նպատակն էր օծել նոր թագավորին, ով էլ որ նա լիներ ի ծնե: Առաջինն այս կերպ թագադրվեց Պեպին Կարճահասակը։ Այս արարողությունը ոչ թե թագավորին ճանաչելու կամ նրա հետ պայմանագիր կնքելու, այլ նոր միապետ ստեղծելու համար էր։


Եթե ​​նախկինում խոսք էր գնում պարզ ճանաչման, վավերացման արարողության մասին, ապա այժմ խրախուսումը ձեռք բերեց արյան նկատմամբ գերազանցության իրավունք։ Պապը դարձավ Աստծո և թագավորների միջև գերագույն միջնորդը: Մկրտության ծեսով Եկեղեցին ինքն իրեն վերագրեց թագավորներ «նշանակելու» իրավունքը։ Այդ պահից միապետը ենթարկվում էր Պապին։

Պեպին Կարճահասակը, որը թագադրվել է Պոնթիոնում 754 թվականին, բացել է Կարոլինգյան դինաստիան։ Անունը եկել է Շառլ Մարտելից, և ամենևին էլ Կարլոս Մեծից, ինչպես սովորաբար հավատում են։ Կարլոս Մեծը հռչակվել է Հռոմի մեծ կայսր 800 թվականին։ Սրանով Եկեղեցին կրկին խախտեց Կլովիսի հետ երեք դար առաջ կնքված դաշնագիրը։ Համաձայն այս դաշնագրի՝ այս կոչումը կարող էր պատկանել միայն Մերովինգների դինաստիայի ներկայացուցչին։

Բայց չնայած այն բանին, որ խրախուսումը մտցվեց, գրեթե բոլոր կարոլինգացիները, իրենց մտքի խաղաղության և վստահության համար, փորձեցին հաստատել իրենց իրավունքների օրինականությունը՝ ամուսնանալով Մերովինգյան արքայադուստրերի հետ: Կարլոս Մեծը բացառություն չէր։

Եվ այստեղ մենք հիշում ենք Սիոնի առաջնահերթությունը, գաղտնի միություն, որը կազմակերպվել է տամպլիերների կողմից և, ըստ որոշ փորձագետների, գոյություն ունի մինչ օրս: Այս առիթով շվեյցարացի լրագրող Մաթյո Պաոլին գրել է. «Նրանց համար (Սիոնի առաջնահերթության անդամների) միակ իրական ազնվականությունը կա՛մ վեստգոթական, կա՛մ մերովինգյան ծագումն իմանալն է: Կարոլինգները և մնացած բոլորը պարզապես ուզուրպատորներ են։ Իրոք, նրանք միայն թագավորական պաշտոնյաներ էին վստահված է հողերի տնօրինումը, և ովքեր, նախ և առաջ, որպես ժառանգություն միմյանց դավաճանելով այս հողերը, պարզապես զավթեցին իշխանությունը։ 800 թվականին թագադրելով Կարլոս Մեծին, եկեղեցին սուտ երդում արեց, քանի որ նա նախկինում դաշինք էր կնքել մերովինգների հետ Կլովիսի մկրտության ժամանակ, մի դաշինք, որը Ֆրանսիան դարձրեց Եկեղեցու ավագ դուստրը»։

Королевство франков. Меровинги и Каролинги. Карл Великий /տեսանյութ/

Առանձնացնել

• ամենահետաքրքիր հատվածը
• պատումներ, որոնց մասին չգիտեիք

Կառլոս Մեծի նվաճումները

Առաջադրանք 2

Պատմիր վիկինգների մասին:

Պատմիր ,համադրիր արևմտյան և հարավային սլավոններին:

Լրացուցիչ

1. Պատմիր միջնադարյան Սկանդինավյան երկրների մասին
2. Համեմատիր միջնադարյան Սկանդինավյան երկրների մշակույթը

Թեմա՝ Եռանկյան միջնագիծ, բարձրություն, կիսորդ
Կարդալ դասագրքից, էջ՝ 39

Հարցեր:
1.Ո՞ր հատվածն է կոչվում եռանկյան միջնագիծ: Եռանկյունը քանի՞ միջնագիծ ունի, ցույց տուր գծագիրը:

Եռանկայն գագաթը հանդիպակաց կողմի միջնակետին միացնոց հատվածը կոչվում է եռանկյան միջնագիծ։ Եռանկյունը ունի երեք միջնագիծ։

2.Ո՞ր հատվածն է կոչվում եռանկյան կիսորդ:

Եռանկյունը քանի՞ կիսորդ ունի, ցույց տուր գծագիրը:

Եռանկյան անկյան կիսորդի այն հատվածը, որ միացնում է գագաթն ու նրա հանդիպակաց կողմի կետը, կոչվու, է եռանկյան կիսորդ։ Ունի երեք կիսորդ։

3.Ո՞ր հատվածն է կոչվում եռանկյան բարձրություն: Եռանկյունը քանի՞ բարձրություն ունի, ցույց տուր գծագիրը:

Եռանկյան գագաթից հանդիպակաց կողմն ընգրկող ուղղին տարված ուղղահայացը կոչվում է եռանկյան բարձրություն։ Ունի երեք բարձրություն։

Հարցեր կրկնողության բաժնից:

4. Բացատրեք, թե որ պատկերն է կոչվում եռանկյուն: Գծագրեք եռանկյուն և ցույց տվեք նրա կողմերը, գագաթները և անկյունները: Ի՞նչ է եռանկյան պարագիծը:

Եռանկյունը երկրաչափական պատկեր է, որը կազմված է երեք հատվածներից, որոնք միացնում են նույն ուղղի վրա չգտնվող երեք կետեր:

P=a+b+c

5. Ո՞ր եռանկյուններն են կոչվում հավասար:

Այն եռանկյունները որոնք համապատասխանաբար հավասար են։

6.Ի՞նչ է թեորեմը, աքսիոմը  և ի՞նչ է թեորեմի ապացուցումը:

Թեորեմը դա ապացուցված փաստ է իսկ աքսիոմը ուղղակի եզրակացություն։

7. Ձևակերպեք եռանկյունների հավասարության առաջին հայտանիշն արտահայտող թեորեմը:

Եթե մի եռանկյան երկու կողմերը և դրանց կազմած անկյունը համապասխանաբար հավասար են մյուս եռանկյան կողմերին և դրանց կազմված անկյանը, ապա այդպիսի եռանկյունները հավասար են։

Քննարկում ենք թեստի հարցերը:
Ով դեռ չի լրացրել հարցումը, խնդրում եմ, այսօր անպաման լրացրեք:
Օրվա աշխատանքը:

1.

1) 3a+3b

2) 3y-3

3) 3y + 3

4) 2m + 6n

5) 2a² – a

6) 3b + 2c

7) 1k

8) 2x + 10

9) 15x³ – 6x²

10) 2a³b² – 9b² + b⁴

2.

1) 5x + 10

2) 18y – 24

3) 14m + 21n

4) 2ac + 2bc

5) -12ab + 8a²

6) 10x² + 6xy

7) -6a +8b – 10c

8) x⁵ + x⁴ -2x³

9) -15y⁸ – 20y⁷ + 5y⁶

3. Առաջարկիր խնդիր ֆլեշմոբի համար: Ուղարկիր խնդիրը  l.hakobyan@mskh.am հասցեին: