Месяц: Февраль 2022

1.Ներկայացնել Արտաշես Առաջինի  հողային ,վարչական ,ռազմական բարեփոխումները։         

Նա բարեփոխեց ագարակերտի և գյուղացու հավասարությունը.                                

2.Հիմնավորել Տիգրան Մեծի հզոր արքա լինելը ։ 

Տիգրան Մեծը ոչնչացրեց իր հակարակորդներին և գրավեց մեծ տարածքներ 

3.Համեմատել Արտավազդ Բ ևԱրտաշես Բ-ի գործունեությունը։ 

4.Ներկայացնել Արտաշեսյան արքայատոհմի անկման 5պատճառ։ 

5.Լրացնել իրադարձությունները։ 

Մ.թ.ա.190թ. Մագնեսիայի ճակատամարտը Հռոմեացիների և Սելեվիացիների

Մ.թ.ա.189-1թթ Արտաշեսյան արքայատոհմ  

Արտաշես I Մեծ — Ք.ա. 189-160 թթ 

Մ.թ.ա.160-115թթ. Արտաշես Ա-ի ավագ որդի

Մ.թա.115-95թթ Արտաշես Ա-ի կրտսեր որդի

Մ.թ.ա.95-55թթ Տիգրան Ա-ի կրտսեր որդի

Մ.թ.ա.66 Տրդատ I

Թեմա՝ Կամայական նշանի խառը թվեր
Հիշենք դրական անկանոն կոտորակմերը գրվում են խառը թվի տեսքով:
Օրինակ՝
15/4=3. 3/4

Դրական խառը թվի առջև եթե ավելացնենք + նշանը, ապա կստացվի նույն թիվը, քանի որ այդ թվին համապատասխան անկանոն կոտորոկը չի  փոխվում:

Դրական խառը թվի առջև դնելով  – նշան, մենք համարում ենք այդ թիվը բացասական խառը թիվ, որը տրված խառը թվի համապատասխան անկանոն կոտորակի հակադիր կոտորակն է:

Օրինակ՝ -15/4=-3/3/4
իսկ -3.1/4 և +3.¼  թվերը հակադիր են:

Դիտարկենք կամայական նշանով խառը թվերի հետ գործողության օրինակներ

Առաջադրանքներ՝
1. Գրիր դրական և բացասական   խառը թվեր (հինգ օրինակ)

1.4/5, 5.6/9, 12.8/56, 41.33/262, 2.3/4:

-2.6/10, -5.4/70, -8.9/34, -13.6/9, -26.43/119:

2.  Գրիր դրական խառը թվեր, դարձրու անկանոն կոտորակ  (հինգ օրինակ):

3.5/9=32/9, 4.8/9=44/9, 9.7/8=79/8, 12.6/10=126/10

3. Գրիր բացասական խառը թվեր, դարձրու անկանոն կոտորակ  (հինգ օրինակ):

-4.5/6=-31/6, -5.2/6=-38/6, -7.1/4=-29/4, -6.1/6=-37/6

4. Կատարիր գործողությունը:
-1.1/2×2/3=-1/2×2/3=-2/6
-3.1/4+(-1.1/4)=-3.1/4-1.1/4=-4.2/4
+2.⅗:(-2.1/3)=13/5x(-3/7)=-39/35
-1.1/9+(+10.2/9)=1.1/9-10.2/9=10.2/9-1.1/9=9.1/9
-1/56:1/112=-1/56×112/1=1/1×2/1=2/1=2
+34.½:(-1.¼)=69/2x(-4/3)=23/1x(-2/1)=-66
-12.½+(-10.½)=-12.1/2-10.1/2=-22.2/2
4.2/7+12.1/14=4.4/14+12.1/14=15.15/14
6.12/25-(-4.1/50)=6.12/25+4.1/50=6.24/50+4.1/50=10.25/50
10.11/14+(-1.2/7)=10.11/14-1.2/7=10.11/14-1.4/14=9.7/14
-23.⅕:1.⅖=116/5:4/5=116/5×5/4=29/1×1/1=29
-30.¼-(+34.3/4)=-30.1/4+34.3/4=4.3/4

5. Բեռը տեղափոխելու համար անհրաժեշտ է 15 մեքենա՝ յուրաքանչյուրը 6.1/2տ բեռնատարողությամբ։ Նույն բեռը տեղափոխելու համար 2.1/2տ բեռնատարողությամբ քանի՞ մեքենա անհրաժեշտ կլինի։

15×6.1/12=15/1×73/12=5/1×73/3=365/3

365/3:2.1/2=73/3×2/1=146/3

6. Ապրանքի գինը  46000 դրամ է, այն 15 %-ով բարձրացնելուց հետո որքանով (արտահայտված դրամով) կթանկանա ապրանքը:

46000×15/100=460×15/1=6900(ինչքանով կբարձրանա)

46000+6900=52900(ինչքան կդառնա)

Իսահակ Նյուտոնը ծնվել է Վուլսթորփ գյուղում, քաղաքացիական պատերազմի նախաշեմին։ Տղան ծնվել էր վաղաժամ, տկար, որի պատճառով էլ երկար ժամանակ չէին համարձակվում նրան մկրտել։ Այդուհանդերձ նա գոյատևեց, մկրտվեց (1 հունվարի) և ստացավ Իսահակ անունը՝ ի հիշատակ իր հոր։ Սուրբ Ծննդյան տոնի օրը ծնվելու փաստը Նյուտոնը համարում էր ճակատագրի հատուկ նշան։ Չնայած նորածնի տկարությանը, նա ապրեց 84 տարի։1655 թվականին 12-ամյա Նյուտոնին տալիս են սովորելու Գրենտեմի մոտակա դպրոցում, որտեղ նա ապրում է դեղագործ Կլարկի տանը։ Շուտով տղան ցուցաբերում է բացառիկ ունակություններ, սակայն 1659 թվականին մայրը՝ Աննան ետ է բերում նրան, և փորձում 16-ամյա որդուն պարտադրել տնային տնտեսության կառավարման աշխատանքների մի մասը։ Փորձը հաջողություն չի ունենում, քանի որ Իսահակը մնացած բոլոր զբաղմունքներից նախընտրում է գրքերի ընթերցանությունը, բանաստեղծություններ ստեղծագործելը և հատկապես տարբեր մեխանիզմների կառուցումը։1661 թվականի հունիսին 18-ամյա Նյուտոնը ժամանում է Քեմբրիջ։ Կանոնադրության համաձայն՝ նրանից ընդունում են լատիներեն լեզվի իմացության քննություն, որից հետո հայտնում են, որ նա ընդունվել է Քեմբրիջի համալսարանի։ Այս ուսումնական հաստատության հետ են կապվում Նյուտոնի կյանքի ավելի քան 30 տարիները։

Փիլիսոփայության մեջ չի կարող լինել իշխող, բացի ճշմարտությունից… Մենք պարտավոր ենք կանգնեցնել Կեպլերի, Գալիլեյի, Դեկարտի ոսկուց արձանները և յուրաքանչյուրի վրա գրել. «Պլատոնը ընկեր է, Արիստոտելն ընկեր է, բայց գլխավոր ընկերը ճշմարտությունն է»։— Իսահակ Նյուտոն

1664 թվականի Սուրբ Ծննդյան նախօրեին լոնդոնյան տների վրա սկսեցին հայտնվել կարմիր խաչեր՝ ժանտախտի մեծ համաճարակի տարբերակման առաջին նշանները։ Ամռանը մահաբեր համաճարակը զգալիորեն ընդլայնվում է։ 1665 թվականիօգոստոսի 8-ին պարապմունքները Թրինիթի քոլեջում ընդհատվում են և անձնակազմը լուծարվում է մինչև համաճարակի ավարտը։ Նյուտոնը ուղևորվում է տուն՝ Վուլսթորփ՝ վերցնելով հիմնական գրքերը, տետրերն ու գործիքները։Հանրահայտ լեգենդն կա այն մասին, թե ձգողականության օրենքը Նյուտոնը բացահայտել է` հետևելով ծառի ճյուղից խնձորի անկմանը։ 

Ընթրիքից հետո եղանակը տաքացավ, մենք դուրս եկանք այգի և խնձորենու ստվերի տակ խմեցինք թեյ։ Նա (Նյուտոնը) ասաց ինձ, որ ձգողականության մասին միտքը իր գլխում ծագեց, երբ նա հենց նույն ձևով նստած է եղել ծառի տակ։ Նա բարձր տրամադրություն ուներ, երբ անսպասելի ճյուղից ընկավ խնձոր։ «Ի՞նչու են խնձորները միշտ ընկնում գետնին ուղղահայաց»,- մտածեց նա։

Պարապմունք 66.
Հարցերի քննարկում, բանավոր հաշվարկ:
Թեմա՝ Ռացիոնալ թվերի բազմապատկումը և բաժանումը:
Առաջադրանքներ

602.
-1/3x(-1)/1=1/3
-1/1×3/5=-3/5
-3.1/5x(-1)/1=-16/5x(-1/1)=-16/5
-9x(-1.1/6)=-9/1x(-7/6)=8/2
546.
1/2–(-1/3)=1/2+1/3=3/6+2/6=5/6
4/9–(-7/9)=4/9+7/9=4/9+7/9=11/9=21/9
-9/16–(-4/5)=-9/16+4/5=-45/80+64/80=19/80
-1/2–( -3/8 )=-1/2+3/8=-4/8+3/80=-7/8
567.

Oրվա գլուխկոտրուկը՝
Նկարում լուցկիներով պատկերված է եղջերու։ 2 լուցկու հատիկ տեղաշարժիր այնպես, որ եղջերուն հակառակ կողմ նայի։

Գլուխը պտտում են մարմնի կողմ:

Լրացուցիչ: Ովքեր դեռ խնդիր չեն ուղարկել ֆլեշմոբի համար, խնդրում եմ ուղարկեք:

В Лондоне показывали диких зверей и за смотрение брали деньгами или собаками или кошками на корм диким зверям.

Одному человеку захотелось поглядеть диких зверей: он ухватил на улице собачонку и принес ее в зверинец. Его пустили смотреть, а собачонку взяли и бросили в клетку ко льву на съеденье.

Собачонка поджала хвост и прижалась в угол клетки. Лев подошел к ней и понюхал её.

Собака легла на спину, подняла лапки и стала махать хвостиком.

Лев тронул ее лапой и перевернул.

Собачонка вскочила и стала перед львом на задние лапки.

Лев смотрел на собаку, поворачивал голову со стороны на сторону и трогал ее.

Когда хозяин бросил льву мяса, лев оторвал кусок и оставил собачке.

Вечером, когда лев лег спать, собачка легла подле него и положила свою голову ему на лапу.

С тех пор собачка жила в одной клетке со львом, лев не трогал ее, ел корм, спал с ней вместе, а иногда играл с ней.

1 В каком городе показывали диких зверей? В Лондоне

2 Кто принес собачонку в зверинец? Одному человеку захотелось поглядеть диких зверей: он ухватил на улице собачонку и принес ее в зверинец

3 Что произошло с собачонкой? Собачонка поджала хвост и прижалась в угол клетки.

4 Как вел себя лев? Лев подошел к ней и понюхал её.

5 Чем закончилась эта история? С тех пор собачка жила в одной клетке со львом, лев не трогал ее, ел корм, спал с ней вместе, а иногда играл с ней.

Պարապմունք 65.
Հարցերի քննարկում, բանավոր հաշվարկ:
Թեմա՝ Ռացիոնալ թվերի բազմապատկումը և բաժանումը

Առաջադրանքներ՝  բոլոր համարներից ա-դ
557.

557.
ա) -3/7×5/9=3×5/7×9=15/63=3/21
բ) -3/8x-4/5=-3x-4/8×5=12/40=3/10
գ) -9/10x-1/-2=-9x-1/10x-2=9/20
դ) -7/2×4/-35=-7×4/2x-35=28/70=7/14
558.
ա) -1/2×2/3=1×2/2×3=2/6=1/3
բ) 3/4x(-2/-9)=3x(-2)/4x(-9)=6/36=2/12
գ) -4/-5x(-10/-3)=-4x(-10)/-5x(-3)=40/15=3/8
դ) -1/7x(-3/4)=-1x(-3)/-7x(-4)=3/28

Հարցերի քննարկում, բանավոր հաշվարկ:
Թեմա՝ Ռացիոնալ թվերի բազմապատկումը և բաժանում

Առաջադրանքներ՝  բոլոր համարներից ա-դ
557.
ա) -3/7×5/9=3×5/7×9=15/63=3/21
բ) -3/8x-4/5=-3x-4/8×5=12/40=3/10
գ) -9/10x-1/-2=-9x-1/10x-2=9/20
դ) -7/2×4/-35=-7×4/2x-35=28/70=7/14
558.
ա) -1/2×2/3=1×2/2×3=2/6=1/3
բ) 3/4x(-2/-9)=3x(-2)/4x(-9)=6/36=2/12
գ) -4/-5x(-10/-3)=-4x(-10)/-5x(-3)=40/15=3/8
դ) -1/7x(-3/4)=-1x(-3)/-7x(-4)=3/28

Հարցերի քննարկում, բանավոր հաշվարկ:
Թեմա՝ Ռացիոնալ թվերի գումարումը

Միևնույն նշաններով ռացիոնալ թվերի դեպքում՝

 Միևնույն նշաններով ռացիոնալ թվերը գումարելու համար պետք է՝

• գումարել թվերի մոդուլները
• արդյունքի դիմաց դնել գումարելիների ընդհանուր նշանը
  
  օրինակ՝
  -3/14+(-1/14)=-(|-3/14|+|-1/14|)=-(3/14+1/14)=-4/14=-2/7
  
  Տարբեր նշաններով ռացիոնալ թվերի գումարումը

Տարբեր նշաններով ռացիոնալ թվերը գումարելու համար պետք է՝

• մեծ մոդուլից հանել փոքր մոդուլը

արդյունքի դիմաց դնել մեծ մոդուլով գումարելու նշանը

-5/14+9/14=+(|+9/14|-|-5/14|)=+4/14=2/7
Կատարիր գործողությունները՝
8/9+5/9=13/9
17/25-8/25=9/25
31/40-11/40=20/40=1/2
31/32+63/32=94/32=47/16

531.

ա)-1/2+(-1/2)=-(|-1/2|+|-1/2|)=-(1/2+1/2)=-2/2=-1

բ)-1/3+(-1/3)=-(|-1/3|+|-1/3|)=-(1/3+1/3)=-2/3

գ)-1/10+(-1/10)=-(|-1/10|+|-1/10|)=-(1/10+1/10)=-2/10

դ)-2/7+(-5/7)=-(|-2/7|+|-5/7|)=-(2/7+5/7)=-7/7=-1

ե)-2/3+(-1/3)=-(|-2/3|+|-1/3|)=-(2/3+1/3)=-3/3=-1

զ)-7/12+(-1/12)=-(|-7/12|+|-1/12|)=-(7/12+1/12)=-8/12=-2/3

532.

ա)-1/2+2/3=+(|2/3|-|1/2|)=(2/3-1/2)=1/6

բ)-1/4+3/4=+(|3/4|-|1/4|)=(3/4-1/4)=2/4=1/2

գ)1/5+(-3/5)=+(|1/5|+|3/5|)=(1/5+3/5)=2/5

դ)3/7+(-4/7)=+(|3/7|+|4/7|)=(3/7+4/7)=1/7

ե)8/13+(-12/13)=+(|12/13|+|8/13|)=(12/13+8/13)=7/13

զ)19/25+(-24/25)=-(|24/25|+|19/25|)=-(24/25+19/25)=9/25

533.

ա)1/2+(-1/2)=-(|1/2|+|1/2|)=(1/2+1/2)=2/2=1

բ)-5/6+5/6=-(|5/6|+|5/6|)=(5/6+5/6)=2/6

գ)-2/3+2/3=-(|2/3|+|2/3|)=(2/3+2/3)=2/3

Ըստ բառիմաստային ընդհանրությունների և քերականական յուրահատկությունների՝ գոյականները բաժանվում են հետևյալ խմբերի՝

• Հասարակ և հատուկ գոյականներ
• Թանձրացական (նյութական) և վերացական գոյականներ
• Անձ և ոչ անձ ցույց տվող գոյականներ
• Շնչավոր և անշունչ գոյականներ

Հասարակ և հատուկ գոյականներ

Այն բառերը, որոնք անվանում են առարկայի տեսակը ընդհանուր կերպով և կարող են մասնավորվել տվյալ տեսակի բոլոր առարկաների վրա, կոչվում են հասարակ գոյականներ, օրինակ` աղջիկ, մարտ, գյուղ և այլն:

Միևնույն տեսակին պատկանող, ամեն մի առանձին առարկային տրվող անունները կոչվում են հատուկ անուն կամ հատուկ գոյական, օրինակ` Աննա, Հայկ, Հայաստան, Աղստև և այլն:

Հատուկ անուններ են՝

• Անձնանունները
• Տեղանունները
• Կենդանիներին տրվող անունները
• Կազմակերպությունների, հիմնարկների, թերթերի, գրական երկերի անվանումները

Թանձրացական (նյութական) և վերացական գոյականներ

Նյութական գոյականներն անվանում են բնության մեջ առկա առարկաներ և երևույթներ՝ հող, ջուր, մարդ, անտառ…

Թանձրացական գոյականներն անվանում են բուն առարկայական աշխարհն իր ամբողջ բազմազանությամբ,  բնության մեջ առկա առարկաներ և երևույթներ՝ հող, ջուր, մարդ, անտառ….

Վերացական գոյականները նյութական մարմիններ չեն անվանում, այլ ցույց են տալիս երևույթներ (բնության, հասարակական, մտավոր), բայց քերականորեն հասցված են առարկայի աստիճանի, որպես առարկա մտածված։ Վերացական գոյականներն անվանում են վերացական հասկացողություններ, որոնք մարդկային մտածողության արդյունք են՝ սեր, ատելություն, վախ, ցավ…

Անձ և ոչ անձ ցույց տվող գոյականներ

Անձ ցույց տվող գոյականները անձերի հատուկ և հասարակ անուններն են, ոչ անձ (իր) ցույց տվող գոյականն են մյուս բոլոր գոյականները։

Շնչավոր և անշունչ գոյականներ

Շնչավոր առարկա են համարվում մարդ նշանակող գոյականները, որոնք կարող են լինել՝

• հատուկ անուններ (Հռիփսիմե, Իշխան և այլն)
• հասարակ անուններ (մարդ, հայր, տղա, կին, զինվոր)

Շնչավոր առարկաները կամ անձ ցույց տվող գոյականները խոսքի մեջ գործածվելիս պատասխանում են ո՞վ, ո՞ւմ, ումի՞ց, ումո՞վ հարցերին։

Առաջադրանքներ

1. Գոյականները խմբավորի՛ր` ըստ տեսակների (միևնույն բառը կարող է մի քանի խմբում լինել):

Գյուղ-հասարակ,

ԱՄՆ-հասարակ,

սեր-վերացական,

Արաքս-հատուկ,անձ,շնչավոր

գայլ-շնչավոր,և ոչ անձ

խնձոր-թանձրակական,հասարակ

կարոտ-վերացական

մարդ-անձ և շնչավոր

խաղալիք-հասարակ

շուն-շնչավոր և ոչ անձ

  Արմեն-շնչավոր և անձ

հմայք-վերացական

ընկեր-շնչավոր հասարակ

խաղաղություն-վերցական

հեռախոս-հատուկ

մժղուկ-շնչավոր և ոչ անձ

Դավիթ-շնչավոր,հատուկ,անձ թանձրացական

գնդակ-հասարակ

Երևան-հատուկ

կատու-շնչավոր,հասարակ,և ոչ անձ

հրապուրանք-վերացական

ընկերություն-հատուկ

սեղան-հասարակ

Արարատ-հասարակ

ուսուցիչ-շնչավոր,անձ,հասարակ

2․ Յուրաքանչյուր շարքի չորս բառերն ի՞նչ ընդհանուր հատկանիշ ունեն, որ նույն շարքի մեկ բառը չունի:

աշխարհ                      ուրախություն              հետախույզ                սարդ

Նեղոս                          հիացմունք                     երգչուհի                    աղջիկ

աղվես                         մահճակալ                      սեր                           պարուհի

աթոռ                           խաղաղություն              ուսուցիչ                   օդաչու

աշխատանք               վայելք                              բժիշկ                       մկրատ

3․ Գրի՛ր․

• Հինգ հատուկ-ընկերություն,Երևան,հեռախոս,Դավիթ,Արմեն։
• հինգ հասարակ գոյական-գնդակ,սեղան,ընկեր,խաղալիք,տանձ։
• Հինգ թանձրացական-ուսուցիչ,մարդ,Դավիթ,խնձոր,Տիգրան։
• հինգ վերացական գոյական-սեր,կարոտ,հմայք,հիացմունք,հրապուրանք։
• Հինգ անձ ցույց տվող
• հինգ իր ցույց տվող գոյական-ուսուցիչ,Դավիթ,Արմեն Տիգրան,Աղջիկ,երեխա,
• Հինգ շնչավոր-Գայլ,Մարդ Աղվես,Արամայիս,
• հինգ անշունչ գոյական-սեղան,աթոռ,համակագիչ,ականջակալ,հեռախոս։

4․ Թումանյանական հատվածներից դո՛ւրս գրիր գոյականները՝ նշելով նաև տեսակը (նաև փորձի՛ր գտնել, թե որ պատմվածքներից են հատվածները)։

Այնտեղ սարերն իրար են հանդիպել, իրենց արանքում մի մեծ ձոր են ստեղծել, որ կոչվում է Մութը Ձոր։ Մութը Ձորը բաժանում է հայերին ու թուրքերին իրարից։ Նրա մի կողմը թուրք սարվորն է իջնում, իր բինեն զարկում, մյուս կողմը՝ հայը։ Բայց նրանց իգիթները գիշերվա մթնով էլ անցնում այս խոր անդունդը, իրարից ոչխար են գողանում, ձի, կով կամ գոմեշ են քշում։ Նրանց հովիվները հանդերում են հասնում ու փետակռիվ են անում։

Ես իմ մանկության գարունները անց եմ կացրել մեր սարերում։ Շատ էի սիրում իմ տատոնց տունը ու միշտ այստեղ էի լինում։ Իմ քեռիներից ամենից փոքրը՝ Ահմադը, հովիվ էր։Նա ինձ տանում էր, ման էր ածում գառների մեջ, հետը հանդից հաղարջի կարմիր ճյուղեր էր բերում ինձ համար, իսկ իրիկունները հանում էր սրինգն ու ածում։

Մի գարնան իրիկուն դռանը նստած զրույց էինք անում, երբ այս դեպքը պատահեց։ Էս դեպքից հետո ես չեմ մոռանում էն գարնան իրիկունը։ Ծիծեռնակը բույն էր շինել մեր սրահի օճորքում։ Ամեն տարի աշնանը գնում էր, գարնանը ետ գալի, ու նրա բունը միշտ կպած էր մեր սրահի օճորքին։

Հարցերի քննարկում, բանավոր հաշվարկ:
Թեմա՝ Ռացիոնալ թվեր
Առաջադրանքներ գրքից, բոլոր համարաներից փորձել չորսական օրինակ

487․

8/20=2/5

35/56

42/48=7/8

764/828=191/207

792/891=264/297

488.

1/2=24/48,

2/3=32/48

5/6=40/48

7/8=42/48

489.

1/-2 x 1/-1 = 1/2

1/-3 x 1/-1 = 1/3

-2/-3 = 2/3

-2/-5 = 2/5

7/-4 x 1/-1 = 7/4

1/-3 x 1/-1 = 1/3

490.

-1/2=-4/8,

-1/4=-2/8

-1/2=-14/28

-1/4=-7/28

-1/2=-18/36

-1/4=-9/36

491.

1/2=-30/60

2/3=-10/60

-4/5=-48/60

-11/12=-55/60

492.

-1/-2=1/2

-3/-4=3/4

-49/56=-49/56

72/-67=72/67

516.-1/2>-4/3

-1/5<-1/2

-1/6>-4/11

-1/2>-3/4

517.

-1/2

-2/3

-3/4

518.

-5/6

-1/3

-1/2