1.Երեք նախադասությամբ ներկայացրու ՝ինչու ենք ուսումնասիրում պատմությունը:
Ես ուսումնասիրում եմ պատմությունը որովետև իր օգնությամբ ես ամեն իչի մասին իմանում եմ։

2.Ինչ նպատակ եք հետապնդում «Պատմություն» առարկան ուսումնասիրելու արդյունքում:
Որ ես իմանամ ամ ինչի մասին

 «Պատմություն» առարկայի շրջանակում ինչ թեմաներ են ձեզ հետաքրքրում:
Հին պատմության մասին

Ինչ կարողություն. հմտություն կուզեիք ձեռք բերել ուսումնական տարվա ավարտին:
տիեզրերքի մասին

Առաջադրանք 2

Ծանոթացում-Ինչ է պատմական ժամանակագրական սանդղակը:

Համաշխարհային պատմության առաջին խոշոր շրջափուլը Հին աշխարհի պատմությունն է: Պատմական ժամանակը ենթաբաժանվում է տարիների, տասնամյակների, դարերի, հազարամյակների: Ստեղծվել է հատուկ ժամանակագրական սանդղակ, մեկնակետ է համարվում 1 թվականը` Հիսուս  Քրիստոսի ծննդյան տարեթիվը, դրանից առաջ ընկած ժամանակահատվածը կոչվում է Քրիստոսից առաջ/Ք.ա./, իսկ հետո ընկածը` Քրիստոսից հետո/Ք.հ./: Քրիստոսից առաջ ընկած ժամանակը հաշվարկվում է յուրահատուկ ձևով՝ տարեթվերի նվազման կարգով: Ք. ա. 200 թվականից մինչև 101 թվականը Ք. ա. II դարն է, 100 թվականից մինչև 1 թվականը՝ Ք. ա. I դարը:

Փորձիր պատասխանել

մեկ դարը 100 տարի է

մեկ հազարամյակը 10 դար է

մեկ տարին 365 կամ 366 օր ունի

մեկ օրը ՝ 24 ժամ

2.Փորձիր գտնել/

22թ..-առաջին դար առաջին կես

100թ,-Առաջին դարավերջ             Ք.ա.150թ.Եկրորդ դար եկրորդ կես

151թ.-Եկրորդ դար եկրորդ կես      Ք.ա.400թ․մ․թ․ա․ Չորորդ դար

451թ. հնգերորդ դարի կես Ք.ա.550թ.-մ․թ․ա․ վեցերորդ դար եկրորդ կես

1000թ-Տասերորդ դար          Ք.ա.854թ.- մ․թ․ա․ իններորդ դար առաջին կես

2008թ.քսանմեկերեորդ դար առաջին կես             Ք.ա2000թ-մ․թ․ա․ ՝քքսաներորդ դար

Ծանոթանալ -,Ընտանիքի անդամների ծննդյան տարեթվերը ներկայացրու հայոց այբուբենի տառերի թվային արժեքով:

Հորաքույրս-1981 ՌՋԶԱ, հայրիկս-1980 ՌՋՁ Մայրիկս-1987 ՌՋՁԷ, Տատիկս-1957 ՌՋԾԷ, Հոյեղբայրս-1987 ՌՋՁԷ, Քույրիկս-2007 Ս Է Եղբայրս-2017-Ս ԺԷ Ես-2011 Ս ԱԱ

Հայոց այբուբենի տառերի թվային արժեքը

Մաշտոցյան գրի ստեղծումից հետո հայերեն տառերն օգտագործվել են նաև իբրև թվարժեքներ: Այդ տառ-թվերով են ստեղծվել միջնադարյան Հայաստանի ճշգրիտ գիտություններին վերաբերող բոլոր գրքերը: Հայերեն 36 տառերը գրվել են 9-ական տառ պարունակող 4 շարքով, որոնք համապատասխանորեն նշանակում են միավորներ, տասնավորներ, հայրուրավորներ և հազարավորներ:

ա = 1 ժ = 10 ճ = 100 ռ = 1000
բ = 2 ի = 20 մ = 200 ս = 2000
գ = 3 լ = 30 յ = 300 վ = 3000
դ = 4 խ = 40 ն = 400 տ = 4000
ե = 5 ծ = 50 2 = 500 ր = 5000
զ = 6 կ = 60 ո = 600 ց = 6000
է = 7 հ = 70 չ = 700 ւ (ու) = 7000
ը = 8 ձ = 80 պ = 800 փ = 8000
թ = 9 ղ = 90 ջ = 900 ք = 9000

Այս 36 տառերի զուգորդմամբ կարելի է գրել 1-ից մինչև 9999 բոլոր ամբողջ թվերը, օրինակ. ծա = 51, ռջղ = 1990, քջղթ = 9999: Հետագայում հայկական այբուբենում ավելացված օ տառը նշանակել է 10000: Մեծ թվերի համար հայերենն ունեցել է հատուկ անվանումներ և պայմանանշաններ: Օրինակ, 10000-ն անվանել են բյուր և նշանակել ^, որը դրվելով տառաթվանշանի վրա, այն մեծացրել է 10000 անգամ: Այսպես՝

      ^                   ^              ^             ^
ա = 10000 բ = 20000 ժ = 100000 ք = 90000000

Ուղղանկյուն է

240 երկարությունը

250 լայնությունը

մաշտաբը 1սմ։48սմ

5 սմ Երկարությունը

5․2 սմ լայնությունը

Որսորդն եւ կաքաւն

Որսորդն կալաւ կաքաւ մի եւ կամէր զենուլ: Եւ ասէ կաքաւն.

 — Մի՛ սպանանէր զիս, զի ես խաբեցից զբազում կաքաւս ու ածից յականատս քո:

Եւ ասէ որսորդն.

 — Այժմ ստուգիւ մեռցիս ի ձեռաց իմոց, զի զսիրելիս եւ զազգականս քո մատնես ի մահ:

Բառարան

կալաւ — բռնեց

զենուլ — մորթել

ասէ — ասում է

զիս — ինձ

 զի — որ, թե, որովհետև, որպեսզի

խաբեցից — խաբեմ, կխաբեմ, պիտի խաբեմ, խաբելու եմ

ածից — բերեմ, կբերեմ, պիտի բերեմ, բերելու եմ

ականատ — թակարդ

յականատ — (դեպի) թակարդները, թակարդներում

ստուգիւ — ստուգապես, իսկապես

մեռցիս — մեռնես, կմեռնես, պիտի մեռնես, մեռնելու ես

ի ձեռաց — ձեռքից

զսիրելիս — սիրելիներին

զազգականս — ազգականներին

մատնես — մատնում ես

ի մահ — մահվան

 Հարցեր և առաջադրանքներ

Ճիշտ կարդա հետևյալ բառերը.

զբազում, զսիրելիս, յականատս:

Աշխարհաբար դարձրու հետևյալ բառերն ու բառակապակցությունները.

կաքաւ մի-մի կաքավ, մի՛ սպանաներ-մի սպանի, զբազում կաքաւս-զբազում կաքաւս, յականատս քո-թակարդները քո, ի ձեռաց իմոց-մերոնց ձեռքից, զսիրելիս եւ զազգականս քո-սիրելիներին և ազգականներըթփթփ քո:

Արտագրիր այս հարցերի պատասխանները.

Ի՞նչ բռնեց որսորդը:
Որսոդը բռնեց Կաքավ։

Կաքավն ի՞նչ խոստացավ որսորդին:
Որ ետ կբերի իր թակարդնռերը։

Կաքավի խոստմանն ի՞նչ վերաբերմունք ցույց տվեց որսորդը:
Որսոդը Սպանեց կաքավին։

Առակն աշխարհաբար դարձրու:

Որսորդն բռնեց կաքավին և Ուզեցավ Մոթել: Եվ կաքավն ասեց.

 — Մի՛ սպանիր ինձ, որ ես խաբեցի շատ կաքավներ ու կբերեմ թակարդները քո:

Եվ որսորդն ասաց.

 — Իսկապես այժմ կմեռնես իմ ձեռքից, որ սիրելիներին և ազգականներին քո մատնում ես մահ:

Ինչպիսի՞ն է կաքավը (բնութագրիր կաքավին): Ինչ է ցույց տալիս առակը:
Կաքավը-Նա հասկանում է իր սխալները, նա վախից ազնվանում էր։

Նույն բովանդակությամբ պատմություն հորինիր, որի հերոսները միայն մարդիկ են:
Մի մարդ գնում է և տեսնում իր ընկերոջը որին համարում էր վատ տգետ։
Նրա ընկերը եկավ ասաց։
-Հիշում ես ինձ ես որ ծաղրում էիր հիմ ես էլ քեզ պատասխան կտամ և քո ամբողջ իրերը կալանքի տակ կլինեն։
-ոչ խնդրում եմ ես էլ տենց բան չեմ անի-Ասաց տղան

Կոմիտասը՝ Սողոմոն Գևորգի Սողոմոնյանը, ծնվել է 1869 թվականի սեպտեմբերի 26-ին Անատոլիայի (Թուրքիա) Կուտինա (Քյոթահիա) քաղաքում։ Նրա հայրը՝ Գևորգ Սողոմոնյանը, կոշկակար էր. միևնույն ժամանակ նա երգեր էր հորինում և օժտված էր գեղեցիկ ձայնով։ Երաժշտական վառ ունակություններով աչքի էր ընկնում  նաև կոմպոզիտորի մայրը՝ Թագուհին, որը գորգագործուհի էր։
Անուրախ ու զրկանքներով լի էր Կոմիտասի մանկությունը։ Նա կորցրեց մորը, երբ չկար նույնիսկ մեկ տարեկան։ Հոր զբաղվածության պատճառով երեխայի խնամքն իր վրա վերցրեց տատը։ Յոթ տարեկանում Կոմիտասն ընդունվեց տեղի չորսդասյան դպրոցը, որն ավարտելուց հետո հայրը նրան ուղարկեց Բրուսա՝ ուսումը շարունակելու։ Վերջինս Կոմիտասին չհաջողվեց, և չորս ամիս անց նա տուն դարձավ բոլորովին որբացած. վախճանվել էր հայրը, իսկ Սողոմոնն ընդամենը 11 տարեկան էր…
«Նա նիհարակազմ, վտիտ ու գունատ տղա էր, միշտ խոհեմ ու բարի։ Նա վատ էր հագնվում»,- այսպես էր հիշում Կոմիտասին նրա դասընկերներից մեկը։
Սողոմոնին հաճախ տեսնում էին լվացքատան սառը քարերին քնած։
Նա հիանալի երգում էր, և պատահական չէր, որ Կուտինայում  նրան անվանում էին «թափառական փոքրիկ երգիչ»։
Իր հիանալի ձայնին էր Սողոմոնը պարտական նաև այն իրադարձության համար, որն հիմնովին փոխեց նրա կյանքի ընթացքը։
1890 թվականին Սողոմոնը ձեռնադրվում է սարկավագ։
1893-ին նա ավարտում է ճեմարանը, ապա նրան շնորհվում է աբեղայի աստիճան և տրվում 7-րդ դարի նշանավոր բանաստեղծ, շարականների հեղինակ Կոմիտաս կաթողիկոսի անունը։ Ճեմարանում Կոմիտասը նշանակվում է երաժշտության ուսուցիչ։

Ինչևէ, որևիցե, մյուս,դաստիարակել,անօթևան,հագնվել,ճանապարհորդ, համարյա, միլիոն,

Լինում էր, չէր լինում, մի անօթևան էր լինում։ Նա առաջ շատ միլիոներ ուներ։ Նա որոշեց ծախսել իր միլոնները։ Ծախսեց ճանփորդության համար։ Նրա ճանփորդության ժամկետը համարյա վերջանում էր։ Ինչևէ, նա որոշեց գնալ դուրս։ Քիչ հետո նա հագնվեց և գնաց դուրս։ Մյուս օրը նա հետ գնաց տուն՝ իր վերջին գումարը ծախսելով։ Երբ նա հասավ իր տուն, որոշեց,որ պետք է դաստիարակել իր տղային։ Օրերից մի օր հետո իր տղան դարձավ դաստիարակ։

1.Քարտեզի վրա եղած 3սմ երկարությամբ հատվածին տեղան­քում համապատասխանում է 27կմ երկարությամբ հատված։ Որքա՞ն է քարտեզի մասշտաբը։
1:900000

2.Գտե՛ք տառային արտահայտության արժեքը, եթե
a = 100, b = 40.

12* (2*a + 3*b) ։ 3=1280

3.Ապրանքի գինը 10.000 դրամ է: Ապրանքի գինը նախ զեղչեցին 30%-ով, հետո նոր գինը բարձրացրին 45%- ով:  Գտիր ապրանքի վերջնական գինը:
1350դրամ

4.Հաշվի՛ր.

13/5- ⅘=9/5
12/50-1/75=13/25
33. 1/7+2. 3/7=67/7
4/7 x 1. ⅖=4/1
  3.1/9 : 28=1/40

5.Քարտեզի վրա երկու քաղաքների հեռավորությունը հավասար է  4սմ­-ի։ Ինչի՞ է հավասար քաղաքների իրական հեռավորու­թյունը, եթե քարտեզի մասշտաբը 1 ։ 1000000 է։
4000000

6. Գնացքը 3 ժամում անցավ 250 կմ։ Առաջին ժամում այն անցավ ճանապարհի 40 %-ը, երկրորդ ժամում՝ մնացածի 40 %-ը։ Քանի՞ կիլոմետր անցավ գնացքը երրորդ ժամում։
90կմ

7.Գտե՛ք ամենափոքր հնգանիշ թվի և ամենամեծ եռանիշ թվի տարբերության տասնապատիկը։
90010

8.Քառակուսու պարագիծը 240 սմ է։ Գտե՛ք նրա մակերեսը։
3600

9.Գայանեն գրքի  3/4 մասը կարդաց  6 օրում: Քանի՞ ժամում կկարդա ամբողջ գիրքը:
144Ժ

10. Ջրավազանը դատարկող խողովակը բացելուց 1 ժ անց ջրավազանում մնաց 640 մ^3 ջուր, իսկ 3 ժ անց՝ 220 մ^3։ Սկզբում որքա՞ն ջուր կար ջրավազանում։
850մ^3

11.Ստեղծագործական աշխատանք, կարևոր։

(Ժամկետը՝ մինչև ամսվա վերջ)Բլոգում նոր գրություն բացիր, վերնագիրը գրիր՝ Իմ սենյակի հատակագիծը, նկարիր քո սենյակը, ընտրիր թվային մասշտաբ, հիմնավորիր ընտրությունը, ցույց տուր ընթացքը․ինչպես ես չափումներ կատարկու,  ինչպես ես պատրաստում  հատակագիծը։ Կարող ես պատմելով գրել ընթացքի մասին, կարող ես նաև տեսանյութ պատրաստել, ինչպես քեզ հարմար է։

1)Նույն քարտեզի վրա տեղադրվել են 13 կմ և 26 կմ հեռավորություններ: Քարտեզի վրա քանի՞ անգամ է մի հատվածի երկարությունը մեծ մյուս հատվածի երկարությունից:
2-անգամ մեծ

2)Մի քարտեզի մասշտաբը 1:10000 է, մյուսինը՝ 1:150000 Ո՞ր քարտեզի մասշտաբն է ավելի խոշոր:
1:10000

3)Հեռավորությունը երկու գյուղերի միջև 180 կմ է: Քարտեզի վրա այդ գյուղերի միջև հեռավորությունը 18 սմ է: Քարտեզի 1 սմ-ին ի՞նչ հեռավորություն է համապատասխանում տեղանքում:
1:1000000

4)Քարտեզի վրա հատվածն ունի 8սմ երկարություն։ Գտե՛ք քարտեզի մասշտաբը, եթե այդ հատվածն տեղանքում

ա) 8 կմ է,=1:100000
բ) 120 կմ է,=1:1500000
գ) 1840 կմ է,=1:23000000
դ) 1600 կմ է,=1:20000000
ե) 2 կմ է,=1:25000
դ) 124 կմ է:=1:1550000

5)Ապրանքի գինը նախ իջեցվել է 15%-ով, ապա՝ ևս 20 %-ով։ Որքա՞ն է դարձել ապրանքի գինը, եթե սկզբնական գինը եղել է 10000 դրամ։
6500դրամ

6).Երեք թվերի գումարը հավասար է 20127­ի: Գումարելիներից մեկը ամենամեծ քառանիշ թիվն է, մյուսը՝ ամենափոքր վեցա­նիշ թվի և ամենամեծ հնգանիշ թվի տարբերությունը: Գտե՛ք երրորդ գումարելին:
10127

1)Նույն քարտեզի վրա տեղադրվել են 13 կմ և 26 կմ հեռավորություններ: Քարտեզի վրա քանի՞ անգամ է մի հատվածի երկարությունը մեծ մյուս հատվածի երկարությունից:

2 անագամ

2)Մի քարտեզի մասշտաբը 1:10000 է, մյուսինը՝ 1:150000

 Ո՞ր քարտեզի մասշտաբն է ավելի խոշոր:

1։10000

3)Հեռավորությունը երկու գյուղերի միջև 180 կմ է: Քարտեզի վրա այդ գյուղերի միջև հեռավորությունը 18 սմ է: Քարտեզի 1 սմ-ին ի՞նչ հեռավորություն է համապատասխանում տեղանքում:

180=180000մ

180000։18=10000

4)Քարտեզի վրա հատվածն ունի 8սմ երկարություն։ Գտե՛ք քարտեզի մասշտաբը, եթե այդ հատվածն տեղանքում

ա) 8 կմ է,
բ) 120 կմ է,
գ) 1840 կմ է,
դ) 1600 կմ է,

ե) 2 կմ է,
դ) 124 կմ է:

5)Ապրանքի գինը նախ իջեցվել է 15%-ով, ապա՝ ևս 20 %-ով։ Որքա՞ն է դարձել ապրանքի գինը, եթե սկզբնական գինը եղել է 10000 դրամ։

6).Երեք թվերի գումարը հավասար է 20127­ի: Գումարելիներից մեկը ամենամեծ քառանիշ թիվն է, մյուսը՝ ամենափոքր վեցա­նիշ թվի և ամենամեծ հնգանիշ թվի տարբերությունը: Գտե՛ք երրորդ գումարելին:

7.Հաշվի՛ր.3/5+4/8      
12/25-1/75  
3.1/7+2.⅝
4/7×12/25
27/49:9/7

Հիշենք, որ հատվածների երկարությունները չափելու համար օգտագործվում ենք չափման միավորները՝ 1մմ,1սմ,1մ,1դմ,1կմ, ընդ որում երկու հեռավորություն հարմար է համեմատել, եթե դրանք տրվում են նույն չափման միավորներով: Հաճախ հեռավորությունները բնության մեջ անհրաժեշտ է լինում տեղափոխել գծագրերի և քարտեզների վրա: Բոլոր հեռավորությունները, որոնք տեղափոխվում են միևնույն քարտեզի վրա պետք է համեմատելի լինեն, այսինքն՝ պահպանեն բնության մեջ եղած հարաբերությունները:

 Օրինակ՝ եթե բնության մեջ մի հեռավորություն 7 անգամ մեծ է մյուսից, ապա քարտեզի վրա ևս այն պետք է 7 անգամ մեծ լինի մյուսից:

Որպեսզի բնության մեջ եղած հեռավորությունները տեղափոխվեն քարտեզի վրա օգտագործում են մասշտաբը, որն իրենից ներկայացնում է քարտեզի վրա գտնվող հատվածի երկարության հարաբերությունը համապատասխան հատվածի երկարությանը բնության մեջ:  

Մասշտաբը ցույց է տալիս, թե քանի անգամ է հեռավորությունը քարտեզի վրա ավելի կարճ` տեղանքում եղած հեռավորությունից:

Ուշադրություն:

Հաճախ մասշտաբը տրվում է կոտորակի (հարաբերության) տեսքով:
Օրինակ՝ օգտագործելով քարտեզի 1:12500000 մասշտաբը, գտնենք իրական հեռավորությունը տեղանքի վրա գտնվող A և B կետերի միջև, որոնց հեռավորությունը քարտեզի վրա 7 սմ է:

Լուծում

Քարտեզի 1 սմ-ին համապատասխանում է տեղանքի 12500000 սմ-ը կամ 125 կմ-ը:

Եթե 1 սմ-ը 125 կմ է, ապա 7 սմ-ը կլինի 125⋅7=875 կմ:

Պատասխան՝ 875կմ:

Հարցեր, առաջադրանքներ:

1.Ի՞նչ է մասշտաբը:

Մասշտաբը ցույց է տալիս, թե քանի անգամ է հեռավորությունը քարտեզի վրա ավելի կարճ` տեղանքում եղած հեռավորությունից:


2.Քարտեզի վրա, որի մասշտաբը 1 ։ 10000000 է, Երևանի և Թբիլիսիի հեռավորությունը 2սմ է։ Որքա՞ն է Երևանի և Թբիլիսիի իրական հեռավորությունը։
200 կմ

3. Հողակտորի հատակագծի մասշտաբը 1 ։ 5000 է։ Ինչքա՞ն կլինի հողակտորում երկու կետերի հեռավորությունը, եթե համապատասխան կետերի հեռավորությունը հատակագծում հավասար է`

ա) 3սմ-ի, բ) 10սմ-ի, գ) 1/2սմ-ի, դ)1.3/4 սմ-ի:

4.Քարտեզի վրա Դիլիջան և Արթիկ քաղաքների հեռավորությունը 5սմ է: Գտեք այդ քաղաքների հեռավորությունը տեղանքում, եթե քարտեզի մասշտաբը 1:1000000 է:

5.Քարտեզի վրա Գորիս և Վանաձոր քաղաքների հեռավորությունը   7սմ է: Գտեք այդ քաղաքների հեռավորությունը տեղանքում, եթե քարտեզի մասշտաբը 1:5000000 է:

6..Քարտեզի մասշտաբը 1:300000 է: Տեղանքում երկու քաղաքների միջև հեռավորությունը 12կմ է: Որոշիր այդ քաղաքների հեռավորությունը քարտեզի վրա:

Ինչևէ, որևիցե, մյուս, դաստիարակել, անօթևան, հագնվել, ճանապարհորդ, համարյա, միլիոն, կեղտ, դրախտ

Մի անօթևան ճանապարհորդ, ճանապարհորդում էր մաքուր և կեղտոտ փողոցներով ու փորձում էր իր պատմության համար որևիցե հետաքրքիր վայր գտնել: Քայլելով արահետներով՝ հեռվում մի դրախտային ծաղիկներով լի տեղ է գտնում: Նստում է մի քարի և խորհում կյանքի մասին։Ինքն իր կյանքի սխալները հիշելով և ինքն իրեն դաստիարակելով՝ աչքերը փակում է և համարյա քնում։ Երբ նկատում է մի մեծ տոպրակ, բացում է այն և հայտնաբերում մեկ միլիոն դրամ։ Վերցնում է գումարը, հագնում իր երկարաճիտ կոշիկները և գնում անօթևաններին օգնելու: