2. Աշխարհաբար փոխադրություն
Արծիվն ու նետը
Արծիվը թռչում էր երկնքում, և նրան նետով խփեցին: Նա զարմացավ, թե ով արեց դա: Նայեց, տեսավ նետի վրայի իր փետուրն ու ասաց.
— Վա՛յ ինձ, որովհետև իմ պատճառով է իմ սպանվելը:
Որսորդն ու կաքավը
Որսորդը բռնեց մի կաքավ և ուզում էր մորթել: Կաքավն ասաց.
— Մի՛ սպանիր ինձ, որովհետև ես կխաբեմ շատ կաքավների ու կբերեմ քո թակարդը:
Որսորդն ասաց.
— Այժմ իսկապես կմեռնես իմ ձեռքից, որովհետև սիրելիներիդ ու ազգականներիդ մատնում ես մահվան:
Կտակ վասն գանձի
Մի իմաստասեր աղքատ մարդ ուներ ծույլ որդիներ: Մահվան ժամին կանչեց որդիներին ու ասաց.
— Ո՛վ որդյակներ, իմ հայրերից պահված մեծ գանձ կա մեր այգում, բայց տեղը չեմ ցույց տա ձեզ․ ով աշխատի և ավելի խոր փորի, նա էլ կգտնի գանձը:
Հոր մահից հետո որդիները սկսեցին մեծ չարչարանքով աշխատել ու խորը վարել, և ամեն մեկն ինքն էր ջանում, որ ինքը գտնի գանձը:
Եվ այգին սկսեց աճել, զորանալ, բազում պտուղ տվեց և նրանց լցրեց գանձով (հարստությամբ):
3. Առակների խրատները
- «Արծիվն ու նետը» — Մարդու կործանման պատճառը հաճախ հենց ինքն է կամ իր արած սխալները:
- «Որսորդն ու կաքավը» — Դավաճանությունը պատժվում է․ ով պատրաստ է մատնել իրենց, առաջինն ինքն է կործանվում:
- «Կտակ վասն գանձի» — Իսկական գանձը աշխատանքն է․ ջանքն ու աշխատասիրությունը միշտ արդյունք են տալիս:
4. Վարդան Այգեկցի (համառոտ)
Վարդան Այգեկցին (12–13-րդ դարեր) հայ միջնադարյան առակագիր, քարոզիչ և մատենագիր է: Նա հավաքել է ժողովրդական առակներ և գրել իրենը, որոնք հետագայում մտել են «Աղվեսագիրք» ժողովածուի մեջ:
